Evran kemur ekki ein, Daði Már
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Samkvæmt skýrslunni hafa laun á Íslandi hækkað hraðar en framleiðni. Vinnumarkaður
laun hér á landi hafi hækkað hraðar en framleiðni
Fullyrðing: Samkvæmt skýrslunni hafa laun á Íslandi hækkað hraðar en framleiðni.
Heimildirnar styðja við þá lýsingu að framleiðni á Íslandi sé lægri en í nágrannaríkjum: LABOUR-DATA-011 sýnir að verg landsframleiðsla á hverja vinnustund er um 10-15% undir meðaltali ESB-15 og fjórðungi lægri en í Danmörku og Noregi, og að há landsframleiðsla á mann náist að hluta með lengri vinnutíma fremur en meiri framleiðni á klukkustund. LABOUR-DATA-003 staðfestir hóflegan raunlaunavöxt frá 2020 þegar verðbólga hefur étið upp nafnlaunahækkanir. Hins vegar mæla þessar heimildir ekki beinan samanburð á vexti launa og framleiðni yfir tíma, sem er kjarni fullyrðingarinnar.
Samhengi sem vantar
Heimildirnar lýsa lágri framleiðni og hóflegum raunlaunavexti hvorri í sínu lagi en bjóða ekki bein tímaraðargögn um launaþróun á móti framleiðniþróun. Fullyrðingin vísar í skýrsluna sjálfa, sem ekki er í grunninum. LABOUR-DATA-011 minnir á að atvinnuvegasamsetning Íslands (stór sjávarútvegs- og ferðaþjónustugeiri) lækkar framleiðni á klukkustund af náttúrulegum orsökum og að samanburður á kaupmáttarjöfnuðu verði sé næmur fyrir aðferðafræði.
Víðtæk samstaða Spá Samkvæmt skýrslunni myndi Ísland missa möguleikann á að laga samkeppnisstöðu með gengisbreytingum við upptöku evru. Gjaldmiðill
með upptöku evru hyrfi möguleikinn á að laga samkeppnisstöðu með gengisbreytingum
Fullyrðing: Samkvæmt skýrslunni myndi Ísland missa möguleikann á að laga samkeppnisstöðu með gengisbreytingum við upptöku evru.
SOV-LEGAL-005 staðfestir beint að upptaka evru myndi færa peningastefnuvaldið frá Seðlabanka Íslands til Seðlabanka Evrópu og að Ísland missti getuna til að stýra gengi sínu sjálfstætt. CURR-DATA-011 og CURR-DATA-015 styðja sömu rökfærslu: sjálfstæð gengisaðlögun hverfur við evruupptöku. Þetta er rótgróin og almennt viðurkennd niðurstaða í hagfræði sem margar trúverðugar heimildir eru sammála um.
Samhengi sem vantar
SOV-LEGAL-005 bendir á að um sé að ræða málamiðlun: sumir hagfræðingar telja að ávinningur af gengisstöðugleika undir evru gæti vegið þyngra en tapið á sjálfstæðri peningastefnu fyrir lítið og opið hagkerfi, en aðrir telja sveigjanleika krónunnar mikilvægan aðlögunarbúnað. Sem spáfullyrðing er hámark öryggis 0,8.
Nokkur stoð Spá Við upptöku evru þyrfti aðlögun að fara fram með «innri gengisfellingu» í stað gengisbreytinga. Gjaldmiðill
Aðlögunin þyrfti þá að fara fram með öðrum hætti, sem stundum er kallað «innri gengisfelling»
Fullyrðing: Við upptöku evru þyrfti aðlögun að fara fram með «innri gengisfellingu» í stað gengisbreytinga.
Undirliggjandi rökfærsla er studd: SOV-LEGAL-005 staðfestir að við evruupptöku hverfur sjálfstæð gengisaðlögun og CURR-DATA-005 sem og SOV-LEGAL-004 lýsa hvernig fastgengisskuldbinding (ERM II) bindur hendur ríkis varðandi gengi. Hugtakið «innri gengisfelling» - aðlögun um laun og verðlag í stað nafngengis - birtist hins vegar hvergi orðrétt í heimildunum og er ekki útskýrt þar. Meginhugmyndin um að aðlögun verði að koma fram annars staðar en í gengi er trúverðug og á sér stoð, en sjálft hugtakið er ekki staðfest í grunninum.
Samhengi sem vantar
Heimildirnar styðja almennu rökin um tap á gengisaðlögun en nota ekki hugtakið «innri gengisfelling». Sem spáfullyrðing er hámark öryggis 0,8. SOV-LEGAL-005 minnir á að deilt er um hvort sveigjanleiki krónunnar sé kostur eða galli.
Nokkur stoð Spá Við evrutöku myndi hagkerfið þurfa að takast á við efnahagsáföll í gegnum breytingar á atvinnustigi og launastigi í stað gengisbreytinga. Gjaldmiðill
þegar áföll dynja yfir verður ekki lengur hægt að færa hluta aðlögunarinnar yfir á gengi krónunnar. Þá þarf hún að koma fram annars staðar í hagkerfinu sem er þá í gegnum atvinnustig og launastig
Fullyrðing: Við evrutöku myndi hagkerfið þurfa að takast á við efnahagsáföll í gegnum breytingar á atvinnustigi og launastigi í stað gengisbreytinga.
Fyrri hluti fullyrðingarinnar er vel studdur: SOV-LEGAL-005 staðfestir að við evruupptöku hverfur sjálfstæð gengisaðlögun og bendir á að krónan hafi sögulega fallið skarpt í kreppum (um 50% árið 2008). Sá þáttur að aðlögun verði þá að koma fram um atvinnu- og launastig er rökrétt og almennt viðurkennd niðurstaða í kenningunni um hagkvæm myntsvæði, en heimildirnar tilgreina ekki þennan farveg beint - SOV-LEGAL-005 nefnir tap á gengistæki en ekki sérstaklega aðlögun um atvinnu og laun. Rökkeðjan er trúverðug en seinni hluti hennar er ályktun umfram það sem heimildirnar segja berum orðum.
Samhengi sem vantar
Heimildirnar staðfesta tap á sjálfstæðri gengisaðlögun en lýsa ekki beint hvernig áföll birtast í atvinnu- og launastigi í staðinn. Sem spáfullyrðing er hámark öryggis 0,8. SOV-LEGAL-005 dregur fram að ekki er einhugur um hvort sveigjanleiki krónunnar sé til bóta eða ekki.