Meira tap
Raddir í greininni
Niðurstöður
Órökstudd Spá Beinn kostnaður ríkissjóðs af ESB-aðild yrði vel á annað hundrað milljarða króna á ári, og eru þó ýmsir liðir ómetnir. Viðskipti
Hann yrði vel á annað hundrað milljarða á ári, og eru þó ýmsir liðir ómetnir.
Fullyrðing: Beinn kostnaður ríkissjóðs af ESB-aðild yrði vel á annað hundrað milljarða króna á ári, og eru þó ýmsir liðir ómetnir.
Heimildir styðja ekki að beinn kostnaður ríkissjóðs næmi «vel á annað hundrað milljarða» króna á ári. TRADE-DATA-010 metur brúttóframlag Íslands til fjárhagsáætlunar ESB á um 200–250 milljónir evra á ári (um 30–37 milljarðar króna) og nettóframlag á 100–180 milljónir evra. TRADE-DATA-035 nefnir 7,2–14,9 milljarða króna í beint árlegt framlag samkvæmt eldri mati, og EEA-DATA-008 og EEA-DATA-005 gefa sambærilegar tölur — allar margfalt lægri en sú fjárhæð sem fullyrðingin nefnir.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin tilgreinir hvorki forsendur né heimild fyrir tölunni «vel á annað hundrað milljarða». Heimildirnar gefa hærri brúttótölu þegar styrkir frá ESB (CAP, byggðasjóðir, Horizon Europe, Erasmus+) eru ekki dregnir frá, en nettóframlag er enn lægra. Þá ber að hafa í huga að nákvæmar tölur ráðast af samningaviðræðum, aðlögunarákvæðum og fjárhagsramma ESB á aðildartíma — eins og fyrirvarar í TRADE-DATA-010 og EEA-DATA-005 nefna sérstaklega. Höfundur fullyrðingarinnar nefnir einnig «ómetna liði» en heimildir staðfesta ekki að slíkir liðir hækki kostnaðinn í þá stærðargráðu sem nefnd er.
Víðtæk samstaða Spá Ef Ísland tekur upp evru verður gengi gjaldmiðils ekki lengur tæki til sveiflujöfnunar í efnahagskreppu. Gjaldmiðill
Ef Ísland tekur upp evru verður gengi gjaldmiðils ekki lengur tæki til sveiflujöfnunar.
Fullyrðing: Ef Ísland tekur upp evru verður gengi gjaldmiðils ekki lengur tæki til sveiflujöfnunar í efnahagskreppu.
Heimildir staðfesta þetta sem beina rökrétta afleiðingu af evruupptöku. SOV-LEGAL-005 segir berum orðum að evruupptaka færi peningastefnu frá Seðlabanka Íslands til Seðlabanka Evrópu og að Ísland myndi missa getu til að stýra eigin gengi. CURR-DATA-010 og CURR-DATA-018 styðja þetta: krónan féll um helming í 2008-kreppunni og Króatía missti sambærilega aðlögunarmöguleika með evruupptöku 2023. Þetta er staðfest mat hagfræðinga, þótt deilt sé um hvort missir á sveiflujöfnun vegi þyngra en stöðugleikinn sem kemur í staðinn.
Samhengi sem vantar
Fyrirvari úr SOV-LEGAL-005: Sumir hagfræðingar telja að fyrir lítið, opið hagkerfi eins og Ísland geti ávinningurinn af gengisstöðugleika undir evru vegið þyngra en missir sjálfstæðrar peningastefnu. Aðrir telja sveigjanleika krónunnar mikilvægt aðlögunartæki. CURR-DATA-018 sýnir reynslu Króatíu þar sem evruupptaka eyddi gengisáhættu og bætti lánshæfismat — en aðstæður Íslands eru ólíkar (krónan flýtur frjáls, engin fest gengistenging að baki). Þá ber að hafa í huga að evruupptaka er ekki sjálfkrafa við ESB-aðild — Svíþjóð hefur forðast hana frá 2003 með því að ganga ekki í ERM II (SOV-LEGAL-004).
Nokkur stoð Spá Með ESB-aðild og upptöku evru gætu fyrirtæki fengið meiri frið til að fara á hausinn í kreppu þar sem gjaldmiðilssveifla er ekki möguleg sem mótvægi. Gjaldmiðill
Búast má við að fyrirtæki fái meiri frið til að fara á hausinn í kreppu, ef samfélagið er fast í erlendum gjaldmiðli.
Fullyrðing: Með ESB-aðild og upptöku evru gætu fyrirtæki fengið meiri frið til að fara á hausinn í kreppu þar sem gjaldmiðilssveifla er ekki möguleg sem mótvægi.
Heimildir staðfesta grunnforsenduna — að evruupptaka fjarlægi gengissveiflu sem aðlögunartæki (SOV-LEGAL-005) — en orsakakeðjan að fyrirtæki «fari frekar á hausinn» er ekki staðfest beint. SOV-LEGAL-005 og CURR-DATA-010 staðfesta að krónan féll um helming í 2008-kreppunni og virkaði sem stuðpúði fyrir útflutningsgreinar. Á móti vegur CURR-DATA-018: í Króatíu hvarf gjaldmiðilsáhætta nær alveg eftir evruupptöku og kerfisbundin fjármálaáhætta minnkaði, sem getur dregið úr líkum á gjaldþrotum frekar en aukið þau.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin gengur út frá því að gengisfall sé alltaf hagstætt fyrirtækjum í kreppu. Þó ber að hafa í huga að gengisfall hjálpar útflutningsfyrirtækjum en hækkar á sama tíma erlendar skuldir og innflutningskostnað — sem getur sett fyrirtæki með gjaldeyrismisræmi á hliðina, líkt og gerðist 2008. CURR-DATA-018 sýnir að í Króatíu lækkaði erlend skuldsetning úr 70% niður í minna en 1% eftir evruupptöku, sem dró úr kerfisbundinni fjármálaáhættu. Áhrifin á gjaldþrot fyrirtækja eru því blönduð: gengisstöðugleiki getur fækkað gjaldþrotum vegna gjaldeyrismisræmis en fjölgað þeim í útflutningsgreinum sem reiða sig á gengisleiðréttingu. Hámarksöryggi 0,8 á við um spár.