← Til baka á Heimildir
CURR-DATA-018 Sérfræðigreining Há
Gjaldmiðill Efnahagslegt
Seðlabankastjóri Króatíu greindi frá því í BIS-ræðu (janúar 2024) að erlendur gjaldeyrisþáttur í heildarskuldum þjóðarinnar féll úr um 70% í undir 1% eftir evruaðlögun 1. janúar 2023 — sem útrýmdi veigamiklum kerfislægum fjárhagshættu. Lánshæfismat Króatíu batnaði úr BB (2017) í BBB+ (2022), að hluta til vegna trúverðugleikaauka sem evruaðlögunin hafði í för með sér.
Enska frumtextinn

Croatian National Bank Governor Boris Vujčić reported in a BIS speech (January 2024) that after euro adoption on 1 January 2023, Croatia's foreign-currency-denominated debt fell from approximately 70% of total debt to less than 1% — eliminating a major source of systemic financial risk. Croatia's sovereign credit rating improved from BB in 2017 to BBB+ by 2022, approaching A-territory, driven partly by the credibility gains from euro adoption convergence. Vujčić stated that the disappearance of currency risk was 'the most important structural benefit' of euro adoption for Croatia, as it removed the currency mismatch that had previously amplified financial shocks.

Síðast staðfest 26. mars 2026
Svið Efnahagslegt
Heimildaflokkur Sérfræðigreining

Heimild

Bank for International Settlements — Boris Vujčić speech: One Year with the Euro

Alþjóðagreiðslubanki (BIS) er samstarfsvettvangur seðlabanka heimsins og gefur út greinargerðir og ræður um alþjóðlegt efnahags- og fjármálastöðugleika.

Skoða heimild ↗

Fyrirvarar

Kúna Króatíu var fasttengd evrunni í meira en tvo áratugi áður en hún var formlega tekin upp, sem þýðir að áhættuálag vegna gengisáhættu hafði þegar að hluta til verið mildað. Bætt lánshæfismat endurspeglar marga þætti (samþjöppun í ríkisfjármálum, inngöngu í ESB, skipulagsumbætur) umfram aðeins upptöku evrunnar. Aðstæður á Íslandi eru verulega frábrugðnar: krónan flýtur frjálst (engin saga um fastgengi), Ísland er með mun hærri vexti og bankakerfi Íslands hrundi árið 2008 — sem gerir það að verkum að umfang samleitniáhrifa gæti verið annað. Ræðan frá BIS er eftir seðlabankastjóra Króatíu, sem hefur stofnanalegra hagsmuna að gæta við að kynna upptöku evrunnar á jákvæðan hátt.

Tengdar heimildir (3)

PREC-DATA-012 Fordæmi

Norska þingið (Stortinget) ræddi í mars 2026 tillögu Venstre — systurflokks Viðreisnar — um að kanna möguleika á ESB-aðild Noregs. Tillögunni var hafnað með um 79% atkvæða á móti, sem endurspeglar viðvarandi andstöðu Norðmanna við ESB-aðild síðan í þjóðaratkvæðagreiðslunni 1994. ESB-andstæðingar á Íslandi vísuðu til kosningarinnar sem sönnunar þess að Noregur, þrátt fyrir áratuga EES-reynslu, hafni áfram fullri aðild.

 PREC-DATA-020 Fordæmi

Króatía tók upp evru 1. janúar 2023 og á fyrstu tveimur árum lækkaðu fasteignaveðlán þar niður í um 3,0% — undir þýskt meðaltal upp á 3,71%. Landsframleiðsla Króatíu jókst um 3,4% árið 2023 og um 3,5% árið 2024, langt umfram meðaltal evrusvæðisins (0,4% og 0,8%); verðlag lækkaði úr hámarki 13,1% snemma árs 2023 í um 3,4% síðla árs 2024.

 CURR-DATA-011 Gjaldmiðill

ESB-aðild felur í sér skyldu til að taka upp evru að lokum, nema sérstök undanþága sé samið um líkt og Danmörk gerði, og krafist er þess m.a. að verðlag, hallarekstur og skuldir uppfylli nákvæm samlægunarskilyrði. Sem dæmi um hugsanlegan tímalengd: Búlgaría gekk í ESB árið 2007 en tók upp evru árið 2026, 19 árum síðar.

Notuð í greiningum (10)

25. þáttur Silfursins: Stefnt að kosningu um ESB í sumar Silfrið (RÚV)

  • Að hluta staðfest Styður Króatíski seðlabankastjórinn sagði að húsnæðiskostnaður króatískra heimila lækkaði eftir að Króatía tók upp evru árið 2023 og er nú aðeins undir þeim kostnaði sem Þjóðverjar búa við.

Dagur B. Eggertsson: Bændur gætu orðið fremstir í stuðningsliði Evrópusambandsaðildar DV

  • Staðfest Styður Króatar tóku upp evruna árið 2023.
  • Staðfest Styður Um 70% lána Króata voru þegar í evrum áður en evran var tekin upp formlega.
  • Að hluta staðfest Styður Áður en evran var tekin upp fékk Króatía skjól Evrópska seðlabankans í ERM II kerfinu.
  • Staðfest Styður Stöðugleiki á banka- og fjármálamarkaði jókst í Króatíu eftir upptöku evrunnar.

ESB-aðild: Eldstormur geisar DV

  • Að hluta staðfest Styður Ísland er hálaunasvæði og ákjósanlegur markaður fyrir fjármálafyrirtæki ef hægt er að losna við krónuáhættuna.

Gjaldeyrisáhættan þurrkaðist út Morgunblaðið

  • Staðfest Styður Króatía tók upp evruna árið 2023
  • Heimildir vantar Styður Í mars 2023 voru erlendar skuldir Króatíu komnar niður í 0,5 milljarða evra eða 0,7% af VLF vegna upptöku evrunnar
  • Að hluta staðfest Styður Eftir að taka upp evruna eru ríkisskuldir Króatíu eingöngu í innlendri mynt og fólk og fyrirtæki hafa enga gjaldeyrisáhættu
  • Að hluta staðfest Styður Vextir á íbúðalánum og fyrirtækjalánum í Króatíu eru nú þeir sömu og í Þýskalandi
  • Að hluta staðfest Styður Seðlabankastjóri Króatíu er hluti af stjórn Evrópska seðlabankans og tekur þátt í mótun sameiginlegrar peningastefnu

Gylfi Magnússon: Eini raunhæfi kosturinn er ESB og evra DV

  • Að hluta staðfest Styður Það hefur töluverða kosti að vera með stóran og stöðugan gjaldmiðil

Orðið á götunni: Börnin okkar eiga það skilið! DV

  • Staðfest Styður Króatíski seðlabankastjórinn hefur lýst því hvernig ESB-aðild leiddi til lækkunar vaxta í Króatíu.

Sigmundur Ernir skrifar: Stóra spurningin er hvort við gætum haft það betra DV

  • Staðfest Styður Króatar telja evrunna sérlega mikilvægan ávinning ESB-aðildarinnar.

Staða nokkurra mála í Íslandsfarsa blogis

  • Óstutt Andmælir Fullyrðing um að vextir hafi lækkað í Króatíu með upptöku evru á sér ekki stoð í tölum króatíska seðlabankans

Thomas Möller: Búa tvær þjóðir í landinu okkar? DV

  • Staðfest Styður Verðtryggð króna minnkar áhættu banka og tryggingafélaga af lánveitingum.

Thomas Möller skrifar: Með eða á móti ESB – hver hefur rétt fyrir sér? DV

  • Að hluta staðfest Styður Boris Vujcic sagði að aðalkostir evrunnar séu minni áhætta, lægri fjármagnakostnaður og meiri þjóðhagslegur sveigjanleiki.