← Til baka á Vikuyfirlit

Vikuyfirlit 6.–12. apríl 2026

Vikuyfirlitið er skrifað af gervigreindarlíkaninu Claude með hjálp tengingar við gagnagrunn ESB Vaktarinnar.

Landbúnaður spratt upp úr þögninni. Eftir vikur á jaðri umræðunnar — tvær til fjórar tilvísanir í senn — fékk hann tuttugu og sex þessa viku og varð þriðja umræddasta málefnið. Tvær greinar á bbl.is vörpuðu ljósi á mjólkurafurðir, tollflokkun og beingreiðslur, og á visir.is spurði framkvæmdastjóri Nordic Insights hvað ESB-aðild þýði raunverulega fyrir íslenskan búskap. Svarið reyndist flóknara en umræðan gaf til kynna: neytendaverð á Íslandi er hátt, en heimildir benda til þess að ástæðurnar séu margþættar — flutningskostnaður, lítill markaður, launastig og virðisaukaskattur skipta ekki síður máli en tollvernd.

Samtímis færðist athyglin að könnunum og viðhorfum. Fimmtán tilvísanir í afstöðu stofnana og samtaka er nýtt — Samtök iðnaðarins birtu könnun sem sýndi að fimmtíu og sjö prósent félagsmanna þeirra séu andvíg ESB-aðild, þar af fjörutíu og þrjú prósent mjög andvíg. Talan reið á öllum miðlum. Hún á þó samhengi sem sjaldan fylgdi henni: könnunin, sem Outcome framkvæmdi meðal stjórnenda iðnfyrirtækja, endurspeglar sjónarmið eigenda og stjórnenda, ekki launafólks eða almennings. SI birti spurningaorðalag og heildarniðurstöður en ekki úrtaksstærð né skekkjumörk.

Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri fjallaði um gjaldmiðil og vaxtamun. Fullyrðingin um að ESB-aðild myndi gefa Íslandi kost á lægri vöxtum, sterkari gjaldmiðli og öflugra samkeppnisumhverfi í fjármálageiranum er spá sem heimildir setja verulega fyrirvara við: lægri vextir tengjast hærra húsnæðisverði samkvæmt rannsóknum, evruupptaka myndi þýða tap á sjálfstæðri peningastefnu og samkeppnisaðstæður í bankageiranum ráðast af fleiru en gjaldmiðli. Kristján Reykjalín Vigfússon var virkastur á þessu sviði með ellefu fullyrðingar sem spönnuðu gjaldmiðil, viðskipti og húsnæði.

Davíð Þór Björgvinsson hélt áfram umfjöllun sinni um lagalegan grundvöll aðildarviðræðnanna og skrifaði tvær greinar í DV þar sem hann ræddi gildi aðildarumsóknarinnar frá 2009. Fullyrðingin um að aðildarviðræður snúist eingöngu um hraða innleiðingar, ekki samningsskilmála, fékk athygli — en heimildir sýna að viðræður fela einnig í sér fjármálaskilmála, aðlögunartímabil sem geta varað árum saman og undanþágur sem ESB hefur þó verið síður tilbúið að veita frá stækkun 2004.

Könnunartölur komu víða við sögu. Tíu prósent kjósenda Framsóknarflokksins hlynnt aðild var gjarnan nefnt, en heimildir sýna hlutfallið nær tvöfalt hærra — um tuttugu prósent. Munurinn skiptir máli og gæti skýrst af mismunandi spurningaorðalagi. Aldursdreifing andstöðu var einnig til umræðu: heimildir nota aldurshópana átján til þrjátíu og fjögurra ára og fimmtíu og fimm plús, en gefa ekki nákvæm tímamót við fertugt. Smærri úrtök í aldurshópum þýða meiri skekkjumörk.

Þrjátíu og ein grein, tvö hundruð og tuttugu og fimm fullyrðingar — umfangið jókst um helming frá síðustu viku. Fjölbreytni efnisflokka mældist 0,90, sú hæsta hingað til. Orka og loftslagsmál, vinnumarkaður og húsnæðismál fengu hins vegar lítið rými: samtals sjö tilvísanir á milli þriggja flokka sem eiga tugi heimilda í gagnagrunni. Umræðan breikkar, en hún nær ekki alls staðar.

Greinar 31
Fullyrðingar 225
Málefni 14
Aðilar 13
Fjölbreytni 90%
Staðfest: 50 Að hluta staðfest: 165 Heimildir vantar: 3 Óstutt: 3 Þarfnast samhengis: 4

Staðreyndir

Vissir þú?

Staðreyndir úr umræðunni sem eru studdar heimildum — og fyrirvarar sem gott er að hafa í huga.

Af hverju? AGRI-DATA-005 staðfestir að matvælaverð á Íslandi er verulega hærra en meðaltal ESB: mjólkurvörur um 165-180% og kjötvörur 155-170% af ESB-meðaltali. Fullyrðingin nefnir «framleiðendaverð» en heimildir fjalla um neytendaverð og verðvísitölur. AGRI-DATA-014 sýnir að matvæli á Íslandi kosta um 155% af ESB-meðaltali. Undantekningin um lambakjöt fær ekki beinan stuðning — heimildir staðfesta ekki sérstaklega að framleiðendaverð lambs sé sambærilegt eða lægra.
Gott að vita: Heimildir fjalla um neytendaverð, ekki framleiðendaverð. Há neytendaverð endurspegla margþætta þætti auk tollverndar: flutningskostnað, lítinn markað, launastig og virðisaukaskatt (AGRI-DATA-005). Undantekningin um lambakjöt er rökstudd en ekki staðfest af heimildum — heimildir nefna ekki sérstaklega verðsamanburð á framleiðendaverði lambs.
Sjá fulla greiningu →
Sjá málefni: Landbúnaður →
Af hverju? CURR-DATA-006 staðfestir gjaldeyrisforða Seðlabankans á um 900–1.000 milljarða króna (u.þ.b. 5,5–6 milljarðar evra) árið 2025. Talan «um þúsund milljarða» samræmist vel þessum gögnum. Forðinn er hluti af peningamálastefnu Seðlabankans og þjónar sem tryggingarsjóður og gengisstöðugleikaafl.
Gott að vita: Gjaldeyrisforðinn þjónar ekki einungis gengisstuðningi heldur einnig sem neyðarvörn og skilar ávöxtun á fjárfestingum sem jafnar hluta af vaxtakostnaðinum (CURR-DATA-006). Evruupptaka myndi afnema þörf á sjálfstæðum forða en myndi jafnframt fjarlægja sjálfstæð peningamálstæki.
Sjá fulla greiningu →
Sjá málefni: Gjaldmiðill og peningamál →
Af hverju? Heimildir staðfesta að Framkvæmdastjórn ESB benti á skort á stjórnsýslugetu Íslands á ákveðnum sviðum, einkum í landbúnaði. Samkvæmt AGRI-DATA-024 leiddi skimunarskýrsla Framkvæmdastjórnarinnar í ljós að Ísland skorti nauðsynlegar stjórnsýslustofnanir fyrir framkvæmd sameiginlegrar landbúnaðarstefnu, svo sem vottaða greiðslustofu. EEA-LEGAL-020 sýnir einnig að Ísland gat lokað 11 af 27 köflum á aðeins 18 mánuðum vegna mikillar samræmingar í gegnum EES-samninginn — sem gefur til kynna að vandamálið hafi ekki verið «stjórnsýslubáknið» í heild heldur á afmörkuðum sviðum. Fullyrðingin — að ESB hafi gert athugasemdir við að íslenska stjórnsýslubáknið væri «ekki nærri nógu stórt til að ráða við inngöngu» — er of víð. Heimildir staðfesta athugasemdir á afmörkuðum sviðum (landbúnaður, sjávarútvegur) en ekki almenna gagnrýni á íslenska stjórnsýsluna.
Gott að vita: Framkvæmdastjórnin lýsti yfir að Ísland væri «vel komið á veg» í flestum viðræðuköflum tengdum innri markaðnum (TRADE-DATA-022). Athugasemdirnar beindust að sértækum sviðum — einkum landbúnaðar- og sjávarútvegsköflum sem falla utan EES-samningsins — en ekki stjórnsýslunni í heild. Aðildarviðræður voru stöðvaðar 2013 og umsókn dregin til baka 2015, þannig að matsgrundvöllurinn er úreltur.
Sjá fulla greiningu →
Sjá málefni: EES og löggjöf ESB →
Af hverju? ENERGY-DATA-005 staðfestir að hlutfall endurnýjanlegrar orku í heildarorkuframboði Íslands er um 85% (2024). ENERGY-DATA-001 sýnir að nánast öll raforkuframleiðsla er endurnýjanleg (70% vatnsorka, 30% jarðvarmi). Talan «um 80%» er því nálæg réttri tölu, þótt nýjustu gögn sýni örlítið hærra hlutfall (85%). ENERGY-DATA-004 staðfestir að jarðefnaeldsneyti (15-20% af heildarorkuframboði) fer aðallega í samgöngur og sjávarútveg.
Gott að vita: Nýjustu gögn sýna hlutfallið nær 85% en 80%, svo fullyrðingin vanmetur árangur Íslands lítillega. Mikilvægt er að greina á milli raforku (nánast 100% endurnýjanleg) og heildarorkuframboðs (85%), þar sem jarðefnaeldsneyti í samgöngum og sjávarútvegi skýrir mismuninn.
Sjá fulla greiningu →
Sjá málefni: Orka og loftslagsmál →
Af hverju? PREC-LEGAL-001 og FISH-DATA-031 staðfesta að kvótahopp átti sér stað — spænskar útgerðir keyptu bresk fiskiskip til að nýta breska kvótann. Hins vegar sýnir FISH-DATA-031 að umfangið var takmarkað: um 73 skip á hámarki sem tóku um 26 milljónir punda á ári af breskum kvóta. Orðalagið «stór hluti» er ýkt miðað við heimildir sem lýsa áhrifunum sem «significantly less dramatic than initially feared». Eftir að kröfur um efnahagsleg tengsl voru innleiddar drógust áhrifin enn frekar saman.
Gott að vita: Samkvæmt FISH-DATA-031 voru um 73 skip í «Anglo-Spanish» flotanum og heildaráhrifin á breskan sjávarútveg reyndust minni en óttast var. Breska ríkið greiddi 55 milljónir punda í skaðabætur árið 2000. Orðið «stór hluti» er matsatriði — spænsk yfirráð náðu til ákveðinna tegunda (ýsu, djúpsjávarfiska) frekar en kvótans í heild.
Sjá fulla greiningu →
Sjá málefni: Sjávarútvegur →
Af hverju? Tölurnar eru í grófum dráttum réttar fyrir óverðtryggð lán — samkvæmt HOUSING-DATA-008 og HOUS-DATA-005 eru óverðtryggðir húsnæðisvextir á Íslandi um 7,5–8,5% og meðalvextir á evrusvæðinu um 3,2–3,8%. CURR-DATA-007 staðfestir svipað bil. Samanburðurinn er þó villandi vegna þess að um 80% íslenskra húsnæðislána eru verðtryggð (HOUSING-DATA-010), með nafnvexti 3,5–5,5% auk verðbólguálags á höfuðstól. Bein samanburður óverðtryggðra íslenskra vaxta við nafnvexti á evrusvæðinu gefur ranga mynd af raunverulegum lántökukostnaði flestra íslenskra heimila.
Gott að vita: Verðtryggð lán á Íslandi bera lægri nafnvexti (3,5–5,5%) en höfuðstóllinn hækkar með verðlagi, sem þýðir að heildarkostnaður fer eftir verðbólguþróun. Fullyrðingin miðar við óverðtryggð lán sem aðeins um 20% lántakenda nota. Auk þess myndi evruaðild ekki sjálfkrafa færa íslenska vexti niður í evrusvæðismeðaltal — Maastricht-skilyrðin krefjast samleitni áður.
Sjá fulla greiningu →
Sjá málefni: Húsnæðismál →
Af hverju? CURR-DATA-008 staðfestir beint að verðbólga á Íslandi (HICP) var 5,2% í febrúar 2026. CURRENCY-DATA-017 staðfestir sömu tölu og nefnir «viðvarandi verðbólgu (5,2% í febrúar og mars 2026)». Tölurnar eru samhljóða í báðum heimildum og fullyrðingin er rétt.
Gott að vita: Til samanburðar var verðbólga á evrusvæðinu 1,9% sama mánuð, sem þýðir 3,3 prósentustiga bil. Seðlabanki Íslands brást við viðvarandi verðbólgu með vaxtahækkun 18. mars 2026, þeirri fyrstu síðan ágúst 2023, sem sneri við lækkunarferli stýrivaxta.
Sjá fulla greiningu →
Sjá málefni: Annað →
Af hverju? PREC-DATA-004 nefnir að könnunir sýni «approximately 55% of Britons believe Brexit was the wrong decision» sem staðfestir almennt þá mynd sem fullyrðingin dregur upp. Orðalagið «talsverður meirihluti» vísar þó til sterkari stuðnings en 55%, sem er frekar naumur meirihluti. PREC-DATA-017 nefnir undirliggjandi efnahagslegar ástæður fyrir eftirsjánni en gefur ekki nákvæmar tölur úr nýlegum könnunum. Fullyrðingin er í grófum dráttum rétt en orðalagið «talsverður meirihluti» ýkir niðurstöðurnar lítillega þegar raunverulegar tölur sýna um 55%.
Gott að vita: Könnunartölur sýna um 55% sem telja Brexit hafi verið mistök — það er meirihluti en varla «talsverður» í hefðbundnum skilningi. Hvorugur helsti stjórnmálaflokkurinn í Bretlandi (Íhaldsflokkur eða Verkamannaflokkur) talar þó fyrir endurkomu í ESB (PREC-DATA-004). Eftirsjá yfir Brexit byggist að hluta til á efnahagslegum erfiðleikum sem eiga sér fleiri orsakir en Brexit eingöngu — heimsfaraldur og orkukreppa hafa einnig áhrif (PREC-HIST-012).
Sjá fulla greiningu →
Sjá málefni: Fordæmi annarra ríkja →
Af hverju? Heimildir staðfesta þetta skýrt. SOV-DATA-002 og SOV-LEGAL-027 sýna að stjórnarskráin inniheldur enga ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu vegna aðildarviðræðna, og SOV-LEGAL-016 staðfestir að hvorki stjórnarskráin né önnur lög kveða á um slíkt. Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst 2026 er ráðgefandi samkvæmt SOV-LEGAL-026 og SOV-DATA-006, þar sem stjórnarskráin gerir ekki ráð fyrir bindandi þjóðaratkvæðagreiðslum um stefnumál. Ákvörðun um að hefja viðræður er í höndum ríkisstjórnar og Alþingis.
Gott að vita: Þrátt fyrir að engin lagaskylda sé til staðar, benda SOV-DATA-019 og SOV-LEGAL-027 á að pólitískt samráð og stjórnarskrárbreyting yrðu væntanlega nauðsynleg ef til ESB-aðildar kæmi — fullyrðingin á aðeins við um upphaf viðræðna, ekki um aðildarferlið í heild. Drög að nýrri stjórnarskrá frá 2011 innihéldu ákvæði um skylduþjóðaratkvæðagreiðslu við fullveldisframsal, en þau voru aldrei samþykkt.
Sjá fulla greiningu →
Sjá málefni: Fullveldi →
Af hverju? Samkvæmt TRADE-COMP-003 var almennt verðlag á Íslandi um 50% yfir meðaltali ESB-27, sem er hæst í Evrópu á eftir Sviss. CURRENCY-DATA-007 staðfestir að verðlagsstuðull Íslands var 152,9 (ESB-27 = 100) árið 2024. Ísland er þannig næsthæst í Evrópu, ekki hæst — Sviss er hærra. Fullyrðingin er nærri lagi en tæknilega ónákvæm.
Gott að vita: Sviss er með hærra verðlag en Ísland samkvæmt Eurostat-gögnum. Hátt verðlag á Íslandi skýrist af mörgum þáttum: litlum innlendum markaði, háum launum, flutningskostnaði, sköttum og takmörkuðum samkeppni, ekki eingöngu gjaldmiðla- eða viðskiptastefnu.
Sjá fulla greiningu →
Sjá málefni: Viðskipti og verslun →

Fullyrðingar

Helstu fullyrðingar

Útskýring: POLL-DATA-002 staðfestir skýrlega að andstaða er mest meðal eldri kjósenda (55+: ~50% andvígir) á meðan yngri kjósendur (18–34 ára) eru hlynntari (~55% hlynntir). Þetta samræmist vel fullyrðingunni um aukna andstöðu eftir 40 ára aldur. POLL-DATA-001 sýnir samsvarandi aldursmynstur í langtímaþróun stuðnings.
Samhengi sem vantar: Heimildir nota aldurshópana 18–34 og 55+ en gefa ekki nákvæm tímamót við 40 ára aldur. Tímamótið gæti legið nær 45 eða 50 ára aldri. Aldurssundurliðanir hafa smærri úrtök og meiri skekkjumörk.
Umræðan:
Sjá fulla greiningu á Fullyrðingum →
Útskýring: ORG-DATA-001 staðfestir beint að könnun Samtaka iðnaðarins í febrúar/mars 2026 sýndi 57% andstöðu meðal félagsmanna, þar af 43% mjög andvígir. Þessar tölur samsvara fullyrðingunni nákvæmlega. POLL-DATA-023 styður enn frekar með upplýsingum um þróun — stuðningur við aðild hefur dregist saman á milli 2024 og 2026.
Samhengi sem vantar: SI birti eingöngu yfirlitstölur en hefur ekki upplýst um úrtaksstærð, svarhlutfall eða nákvæma spurningaframlagningu. Könnunin endurspeglar sjónarmið eigenda og stjórnenda fyrirtækja, ekki launafólks eða almennings. Afstaða SI sem stofnunar er varkárari en niðurstöður könnunarinnar gefa til kynna.
Umræðan:
Sjá fulla greiningu á Fullyrðingum →
Útskýring: Fullyrðingin inniheldur þrjá aðskilda þætti. Lægri vextir: SA og Viðskiptaráð meta vaxtamun á 2–3 prósentustigum vegna gjaldmiðilsáhættu (POL-DATA-012, POL-DATA-017), og Króatía sýndi vaxtalækkun eftir evruupptöku (PREC-DATA-019). Sterkari gjaldmiðill: evran er stöðugri en krónan sem sveiflist um 10–12% árlega (TRADE-COMP-004), en «sterkari» er matskennt — krónan getur verið bæði of sterk og of veik. Samkeppnisumhverfi: heimildir styðja ekki beint fullyrðingu um «öflugra samkeppnisumhverfi» í banka- og tryggingageiranum; EES veitir nú þegar aðgang að innri markaðinum. Auk þess benda heimildir á að lægri vextir geta hækkað húsnæðisverð (HOUSING-DATA-009) — sem er verulegur fyrirvari sem fullyrðingin sleppur.
Samhengi sem vantar: Fullyrðingin sleppur verulegum fyrirvörum: lægri vextir tengjast hærra húsnæðisverði samkvæmt rannsóknum (HOUSING-DATA-009); evruupptaka myndi þýða tap á sjálfstæðri peningastefnu (SOV-LEGAL-005); samkeppnisumhverfi í banka- og tryggingageiranum er þegar undir EES-reglum; og Maastricht-skilyrði þyrfti að uppfylla áður en evra yrði tekin upp. Draghi-skýrslan bendir jafnframt á samkeppnisvanda ESB gagnvart BNA.
Umræðan:
Sjá fulla greiningu á Fullyrðingum →
Útskýring: Fullyrðingin nær að hluta til kjarna málsins en einfaldar of mikið. Samkvæmt EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-021 snúast aðildarviðræður við ESB um «skilyrði og tímaáætlun» fyrir innleiðingu á regluverki sambandsins — umsóknarríkið samþykkir regluverkið sjálft en semur um hvenær og hvernig það er tekið upp. Marta Kos sagði jafnvel «við köllum þetta ekki samningaviðræður» (POLITICAL-DATA-016). Fullyrðingin er þó of víð þegar hún segir að viðræðurnar feli ekki í sér «samningsniðurstöðu um skilyrði inngöngu» — í raun eru aðlögunartímabil, fjárhagslegar fyrirkomulagsmálefni og tæknilegir fyrirvarar hluti af samningsniðurstöðunni.
Samhengi sem vantar: Aðlögunartímabil geta verið pólitískt mikilvæg — Pólland fékk 12 ára undanþágu frá landakaupum. Munurinn á «semja um reglurnar» og «semja um hvenær reglurnar taka gildi» er raunverulegur en má ofmeta — nógu langt aðlögunartímabil virkar í reynd nánast eins og undanþága (EEA-LEGAL-021). Utanríkisráðherra nefndi fordæmi Norðurlandanna um sérstakar ráðstafanir í landbúnaði (SOV-PARL-001).
Umræðan:
Sjá fulla greiningu á Fullyrðingum →
Útskýring: POLL-DATA-011 sýnir ~20% stuðning meðal kjósenda Framsóknarflokksins, sem er tvöfalt hærra en fullyrðingin um 10%. POLL-DATA-016 segir flokksins kjósendur vera «um það bil jafnt skipta», sem bendir til enn meiri stuðnings. Talan 10% gæti komið úr sérstakri könnun sem mælir beinan aðildarstuðning frekar en stuðning við viðræður, en heimildir staðfesta ekki þessa tölu.
Samhengi sem vantar: POLL-DATA-011 sýnir ~20% stuðning, ekki 10%. Munurinn er verulegur. Greinarmunur á milli spurninga um «ESB-aðild» og «framhald viðræðna» getur skipt máli — stuðningur við aðild er iðulega lægri en stuðningur við viðræður. Fullyrðingin gæti vísað til nýrri könnunar sem mælir sérstaklega aðildarstuðning.
Umræðan:
Sjá fulla greiningu á Fullyrðingum →
Útskýring: POLL-DATA-011 sýnir um 90% ESB-stuðning meðal Viðreisn-kjósenda (frá nóvember 2025), sem er verulega hærra en 74%. Talan í greininni gæti verið úr annarri könnun (janúar-febrúar 2026) sem er ekki í staðreyndagrunninum, en POLL-DATA-016 staðfestir að Viðreisn-kjósendur séu mest ESB-hlynntir. Mismunurinn á 74% og ~90% er verulegur.
Samhengi sem vantar: POLL-DATA-011 mælir ~90% ESB-stuðning hjá Viðreisn-kjósendum (nóvember 2025) sem er talsvert hærra en 74%. Munurinn gæti skýrst af mismunandi tímasetningum, spurningaorðalagi, eða aðferðafræði. Talan 74% gæti verið úr annarri spurningu (t.d. beinn ESB-aðildarstuðningur frekar en stuðningur við viðræður). Flokkasundurliðanir hafa breiðari skekkjumörk vegna fárra svarenda.
Umræðan:
Sjá fulla greiningu á Fullyrðingum →
Útskýring: EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-021 staðfesta að aðildarviðræður snúist um «hvenær og hvernig» umsóknarríki innleiðir regluverkið — ekki hvort það geri það. Fullyrðingin segir viðræðurnar snúist «fyrst og fremst» um hraða aðlögunar, sem er nálægt raunveruleikanum en einfaldar of mikið. Samkvæmt EEA-LEGAL-013 felst ferlið í greiningu hvers kafla, opnunar- og lokunarviðmiðum, og eftirliti með innleiðingu — þ.e. miklu flóknara en eingöngu hraðaspurning. Auk þess benda SOV-LEGAL-006 og EEA-LEGAL-014 á að aðlögunartímabil og undanþágur séu einnig lykilþáttur. Viðræðurnar snúast því ekki «fyrst og fremst» um hraða heldur um skilyrði, innleiðingu og tímasetningu í víðari skilningi.
Samhengi sem vantar: Fullyrðingin einfaldar ferlið. Aðildarviðræður fela einnig í sér fjármálaskilmála (fjárlagaframlög, aðgang að byggðasjóðum), aðlögunartímabil sem geta varað í allt að 12 ár (sbr. Pólland og landakaup), og tæknilegar aðlaganir. EEA-LEGAL-016 undirstrikar að aðildarríkið samþykkir regluverkið eins og það stendur — viðræðurnar snúast ekki aðeins um hraða heldur einnig um tímasetningu, skilyrði og innleiðingaraðferðir.
Umræðan:
Sjá fulla greiningu á Fullyrðingum →
Útskýring: ORG-DATA-001 staðfestir beint að 57% félagsmanna SI sögðust andvíg ESB-aðild Íslands í könnun febrúar/mars 2026. Talan 57% er nákvæmlega sú sama í fullyrðingunni og heimildinni. POLL-DATA-023 rennir stoðum undir almenna þróun — stuðningur við aðild hefur minnkað meðal félagsmanna SI á milli 2024 og 2026.
Samhengi sem vantar: Könnunin endurspeglar sjónarmið eigenda og stjórnenda fyrirtækja, ekki almennings eða launafólks. SI hefur ekki birt úrtaksstærð, svarhlutfall eða nákvæma spurningaframlagningu. Afstaða SI sem stofnunar er varkárari en niðurstöður könnunarinnar gefa til kynna — samtökin hafa kallað eftir ítarlegri hagfræðigreiningu áður en ákvörðun er tekin.
Umræðan:
Sjá fulla greiningu á Fullyrðingum →
Útskýring: Ef fullyrðing 17 er rétt (35% stuðningur) og munurinn er 2%, þá væru 37% andvígir — sem bendir til mjög jafnrar skiptingar hjá FF-kjósendum. POLL-DATA-011 sýnir aðeins ~10% stuðning og þar af leiðandi mun meiri andstöðu. POLL-DATA-016 bendir á klofning hjá FF-kjósendum. Heimildir staðfesta ekki 2% mun sérstaklega.
Samhengi sem vantar: POLL-DATA-011 sýnir miklu meiri andstöðu en stuðning hjá FF-kjósendum (~10% hlynntir), sem stangast á við 2% mun. POLL-DATA-016 nefnir þó að FF sé í klofningi. Tölurnar gætu verið úr mismunandi könnunum — greinin vísar líklega til könnunar frá janúar–febrúar 2026 á meðan POLL-DATA-011 er frá nóvember 2025. Flokkasundurliðanir hafa mikil skekkjumörk.
Umræðan:
Sjá fulla greiningu á Fullyrðingum →
Útskýring: ORG-DATA-001 staðfestir að 57% félagsmanna SI voru andvígir ESB-aðild — meirihluti félagsmanna er þannig andvígur eins og fullyrðingin segir. Hins vegar er seinni hluti fullyrðingarinnar — að samtökin hafi ekki tekið formlega afstöðu — í ósamræmi við POL-DATA-016, sem segir að forysta SI styðji ESB-aðild og hafi birt greiningarstefnuskjöl þar að lútandi. Munur er á formlegri afstöðu forystunnar og viðhorfum félagsmanna, sem fullyrðingin tekur ekki tillit til.
Samhengi sem vantar: Forysta SI hefur tekið afstöðu með ESB-aðild í ársskýrslu 2025 og stefnuskjölum um CBAM og Horizon Europe, þótt félagsmenn séu á annarri skoðun. Þetta skapar spennu milli forystunnar og meðlima samtakanna. Fullyrðingin um að samtökin hafi «ekki tekið formlega afstöðu» er villandi í ljósi þessara opinberu yfirlýsinga.
Umræðan:
Sjá fulla greiningu á Fullyrðingum →

Málefni

Virkni eftir málefnum

EES og löggjöf ESB
47 Fullveldi
32 Landbúnaður
26 Afstaða stjórnmálaflokka
25 Fordæmi annarra ríkja
23 Könnanir og þjóðarvilji
21 Gjaldmiðill og peningamál
17 Sjávarútvegur
16 Afstaða stofnana og samtaka
15 Viðskipti og verslun
13 Annað
4 Orka og loftslagsmál
3 Vinnumarkaður
2 Húsnæðismál
2

Aðilar í umræðunni

Virkir aðilar

Framkvæmdastjóri Nordic Insights

Hlutlaus

framkvæmdastjóri

19 fullyrðingar Landbúnaður, EES og löggjöf ESB, Fordæmi annarra ríkja

Albert Jónsson

ESB-gagnrýnin

samningamaður, ráðgjafi

11 fullyrðingar Fullveldi, Afstaða stjórnmálaflokka, Orka og loftslagsmál

Kristján Reykjalín Vigfússon

ESB-jákvæð

Lektor í Háskólanum í Reykjavík, doktor í stefnumótun

11 fullyrðingar Gjaldmiðill og peningamál, Viðskipti og verslun, Húsnæðismál

Davíð Þór Björgvinsson

Blandað

pistlahöfundur

11 fullyrðingar EES og löggjöf ESB, Fullveldi

Dagur B. Eggertsson

ESB-jákvæð

þingmaður (Samfylkingin)

9 fullyrðingar Fordæmi annarra ríkja, Viðskipti og verslun, Fullveldi

Ásgeir Jónsson

Hlutlaus

seðlabankastjóri Íslands

8 fullyrðingar Gjaldmiðill og peningamál, Vinnumarkaður, Fullveldi

Hjörtur J. Guðmundsson

Blandað

sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur

7 fullyrðingar EES og löggjöf ESB

Gísli Freyr Valdórsson

Hlutlaus

gestgjafi hlaðvarps

3 fullyrðingar Afstaða stjórnmálaflokka

Óðinn úr Viðskiptablaðinu

Hlutlaus

skoðunarhöfundur

3 fullyrðingar EES og löggjöf ESB

Kristrún Frostadóttir

ESB-jákvæð

forsætisráðherra (Samfylkingin)

3 fullyrðingar Vinnumarkaður, Afstaða stjórnmálaflokka

Lögmaður ákærða

Hlutlaus

lögmaður

1 fullyrðing EES og löggjöf ESB

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir

ESB-jákvæð

þingmaður (Viðreisn)

1 fullyrðing EES og löggjöf ESB

Þorvaldur Ingi Jónsson

ESB-jákvæð

viðskiptafræðingur og stjórnarmaður í öldungaráði Viðreisnar (Viðreisnar)

1 fullyrðing EES og löggjöf ESB

Greiningar

Greiningar (31)

vb.is

Mun Evrópusambandið eyðileggja feril Kristrúnar?

Greindar 22 fullyrðingar. Niðurstöður: 11 stutt að hluta, 9 ekki hægt að sannreyna, 1 stutt af heimildum, 1 villandi. Sjónarhorn: mjög ESB-neikvæð. Heildstæðni: 15%.

13 fullyrðingar 6 þátttakendur
Óðinn Kristrún Þorgerður Stefan Ólafur Björn
dv.is

Kolbrún segir stjórnarandstöðuna tala niður til þjóðarinnar

Greindar 10 fullyrðingar. Niðurstöður: 8 stutt að hluta, 2 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: mjög ESB-jákvæð. Heildstæðni: 20%.

9 fullyrðingar 3 þátttakendur
Kolbrún Stjórnarandstaðan Sjálfstæðisflokkur
dv.is

Davíð Þór Björgvinsson: Baudenbacher veður villu vegar – Ef ESB og Ísland telja aðildarumsóknina í gildi þá er hún í gildi

Greindar 13 fullyrðingar. Niðurstöður: 7 stutt að hluta, 6 stutt af heimildum. Sjónarhorn: hallar á ESB-jákvæða hlið. Heildstæðni: 45%.

13 fullyrðingar
bbl.is

Það má ýmislegt segja um pakkann

Greindar 8 fullyrðingar. Niðurstöður: 6 stutt að hluta,2 stutt af heimildum. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 45%.

8 fullyrðingar
dv.is

Davíð Þór Björgvinsson: Víðtækt samkomulag um stjórnarskrárbreytingu

Greindar 12 fullyrðingar. Niðurstöður: 6 stutt að hluta, 5 stutt af heimildum, 1 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: hlutlaus en ófullnægjandi. Heildstæðni: 42%.

10 fullyrðingar 1 þátttakendi
Davíð
Morgunblaðið

Andstaðan ekki verið meiri í 16 ár

Greindar 14 fullyrðingar. Niðurstöður: 12 stutt að hluta, 1 stutt af heimildum, 1 ekki stutt. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 35%.

6 fullyrðingar
Morgunblaðið

Tækifærin utan ESB

Greindar 4 fullyrðingar. Niðurstöður: 2 stutt að hluta, 1 stutt af heimildum, 1 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: mjög ESB-neikvæð. Heildstæðni: 15%.

3 fullyrðingar 1 þátttakendi
?
stjornmalin.is

Fleiri andvígir inngöngu í ESB en hlynntir

Greindar 7 fullyrðingar. Niðurstöður: 3 ekki hægt að sannreyna, 3 stutt að hluta, 1 stutt af heimildum. Sjónarhorn: mjög ESB-neikvæð. Heildstæðni: 20%.

4 fullyrðingar 3 þátttakendur
Štefan Magnús Bolli
vb.is

Hætta á kvótahoppi

Greindar 16 fullyrðingar. Niðurstöður: 7 stutt af heimildum, 7 stutt að hluta, 2 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: mjög ESB-neikvæð. Heildstæðni: 30%.

14 fullyrðingar 1 þátttakendi
Samtök
vb.is

Málið hvorki skýrt né nægilega vel undirbúið

Greindar 7 fullyrðingar. Niðurstöður: 4 stutt að hluta, 1 villandi, 1 stutt af heimildum, 1 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 45%.

6 fullyrðingar
vb.is

Ný könnun: Andstæðingar ESB fá byr í seglin

Greindar 14 fullyrðingar. Niðurstöður: 13 stutt að hluta, 1 stutt af heimildum. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 25%.

9 fullyrðingar 1 þátttakendi
Gallup
vb.is

Að segja nei er upplýst ákvörðun

Greindar 6 fullyrðingar. Niðurstöður: 3 stutt að hluta, 2 ekki hægt að sannreyna, 1 stutt af heimildum. Sjónarhorn: mjög ESB-neikvæð. Heildstæðni: 12%.

6 fullyrðingar 2 þátttakendur
? Þorgerður
vb.is

Prófmál á brauðfótum: ESA þrengir að einkarétti ÁTVR

Greindar 15 fullyrðingar. Niðurstöður: 8 ekki hægt að sannreyna, 5 stutt að hluta, 2 stutt af heimildum. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 35%.

7 fullyrðingar 4 þátttakendur
Óðinn Eftirlitsstofnun Lögmaður Íslenskir
Vísir

Sérlausnir á grundvelli 349. greinar SSEB? Spyrjið Möltu

5 fullyrðingar greindar: 2 partially_supported, 2 supported, 1 unverifiable. Sjónarhorn: leans_anti_eu. Heildstæðni: 35%.

4 fullyrðingar
bbl.is

Tollflokkast áfram sem ostur en ekki jurtaostur

Greindar 24 fullyrðingar. Niðurstöður: 20 ekki hægt að sannreyna, 3 stutt að hluta, 1 stutt af heimildum. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 35%.

4 fullyrðingar 2 þátttakendur
Fjármála- Íslenskir
bbl.is

Margföldun innflutnings á unnum mjólkurafurðum

Greinin inniheldur 12 fullyrðingar um innflutning landbúnaðarafurða, tollkvóta og tollatekjur. Staðreyndagrunnurinn inniheldur ekki enn gögn um innflutning landbúnaðarafurða til Íslands, þannig að 11 af 12 fullyrðingum eru ekki sannreynanlegar gegn tiltækum heimildum. Ein fullyrðing um slakari tollvernd fær stuðning að hluta.

1 fullyrðing
bbl.is

Nú þarf að láta verkin tala

Greindar 16 fullyrðingar. Niðurstöður: 8 ekki hægt að sannreyna, 6 stutt að hluta, 2 stutt af heimildum. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 30%.

7 fullyrðingar 1 þátttakendi
Formaður
Heimildin

Óljóst hvort minnihlutinn virði þjóðaratkvæðagreiðslu

Greindar 10 fullyrðingar. Niðurstöður: 7 ekki hægt að sannreyna, 2 stutt að hluta, 1 stutt af heimildum. Sjónarhorn: mjög ESB-neikvæð. Heildstæðni: 15%.

2 fullyrðingar
bbl.is

Hvað mun ESB aðild þýða fyrir íslenskan landbúnað?

Greindar 20 fullyrðingar. Niðurstöður: 14 stutt að hluta, 5 stutt af heimildum, 1 ekki stutt. Sjónarhorn: hallar á ESB-jákvæða hlið. Heildstæðni: 42%.

19 fullyrðingar 1 þátttakendi
Framkvæmdastjóri
Morgunblaðið

ESA hefur hafið formlega málsmeðferð gegn Íslandi

Greindar 8 fullyrðingar. Niðurstöður: 5 stutt að hluta, 3 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: hlutlaus en ófullnægjandi. Heildstæðni: 45%.

5 fullyrðingar 1 þátttakendi
Eftirlitsstofnun
Morgunblaðið

Segir samningsstöðu Íslands ekki sterka

Greindar 15 fullyrðingar. Niðurstöður: 9 stutt að hluta, 3 stutt af heimildum, 2 ekki hægt að sannreyna, 1 villandi. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 30%.

12 fullyrðingar 3 þátttakendur
? Albert Gísli
Vísir

Efnahagslegur raunveruleiki: Ísland dregst enn frekar aftur úr smáríkjum innan ESB

Evrópusambandsins Kristján Reykjalín Vigfússon

Greindar 17 fullyrðingar. Niðurstöður: 14 stutt að hluta, 2 ekki hægt að sannreyna, 1 stutt af heimildum. Sjónarhorn: hallar á ESB-jákvæða hlið. Heildstæðni: 35%.

14 fullyrðingar 1 þátttakendi
Kristján
dv.is

Thomas Möller: Búa tvær þjóðir í landinu okkar?

Greindar 25 fullyrðingar. Niðurstöður: 13 stutt að hluta, 6 stutt af heimildum, 6 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: mjög ESB-jákvæð. Heildstæðni: 25%.

19 fullyrðingar 5 þátttakendur
Thomas Félagi A-hópurinn B-hópurinn Bændasamtökin
vb.is

Egill: Pólitískur ómöguleiki að koma Íslandi inn í ESB

Greindar 4 fullyrðingar. Niðurstöður: 2 stutt að hluta, 1 ekki hægt að sannreyna, 1 villandi. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 15%.

3 fullyrðingar 1 þátttakendi
Egill
vb.is

Hætta á sársaukafullri aðlögun án breytts módels

Greindar 10 fullyrðingar. Niðurstöður: 5 stutt að hluta, 3 stutt af heimildum, 2 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: hlutlaus en ófullnægjandi. Heildstæðni: 35%.

8 fullyrðingar 1 þátttakendi
Ásgeir
dv.is

Dagur reifar ömurlegar afleiðingar Brexit

Greindar 19 fullyrðingar. Niðurstöður: 13 stutt að hluta, 4 ekki hægt að sannreyna, 2 stutt af heimildum. Sjónarhorn: mjög ESB-jákvæð. Heildstæðni: 30%.

13 fullyrðingar 1 þátttakendi
Dagur
dv.is

Forseti Íslands hvetur til ígrundunar um gervigreind

Greindar 4 fullyrðingar. Niðurstöður: 3 ekki hægt að sannreyna, 1 stutt að hluta. Sjónarhorn: hlutlaus en ófullnægjandi. Heildstæðni: 10%.

1 fullyrðing 1 þátttakendi
Halla
Vísir

Tala þvert á það sem ESB sjálft segir

Hjörtur J. Guðmundsson

Greindar 12 fullyrðingar. Niðurstöður: 6 stutt að hluta, 4 stutt af heimildum, 2 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 35%.

10 fullyrðingar 3 þátttakendur
Hjörtur Þorvaldur Þorgerður
vb.is

ESB-aðild geti knúið umbætur á vinnumarkaðsmódelinu

Greindar 12 fullyrðingar. Niðurstöður: 8 ekki hægt að sannreyna, 2 stutt að hluta, 1 ekki stutt, 1 stutt af heimildum. Sjónarhorn: hallar á ESB-jákvæða hlið. Heildstæðni: 35%.

4 fullyrðingar 1 þátttakendi
Kristrún
vb.is

ESB aðild: Gjá milli borgar og landsbyggðar

Greindar 14 fullyrðingar. Niðurstöður: 8 ekki hægt að sannreyna, 3 stutt af heimildum, 3 stutt að hluta. Sjónarhorn: hlutlaus en ófullnægjandi. Heildstæðni: 40%.

7 fullyrðingar
Vísir

Að setja puttana í eyrun og kalla það stefnu

Óðinn Freyr Baldursson

Greindar 7 fullyrðingar. Niðurstöður: 4 stutt að hluta, 2 stutt af heimildum, 1 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: mjög ESB-jákvæð. Heildstæðni: 25%.

6 fullyrðingar 1 þátttakendi
Óðinn