Víðtækar fræðirannsóknir sýna að lægri vextir tengjast hærra, ekki lægra, húsnæðisverði. Glaeser o.fl. (2012) fundu að eins prósentustigs vaxtalækkun tengist 6–8% hækkun húsnæðisverðs þar sem framboð er ósveigjanlegt, og ECB viðurkenndi árið 2023 að lágir vextir á tímabilinu 2014–2022 stuðluðu að 30–60% verðhækkun húsnæðis í mörgum ESB-ríkjum.
Enska frumtextinn
Extensive academic research demonstrates that lower interest rates are associated with higher, not lower, housing prices. When interest rates fall, mortgage affordability increases (borrowers can service larger loans for the same monthly payment), which tends to increase demand and push up property prices. Key findings include: Glaeser, Gottlieb and Gyourko (2012) found that a 1 percentage point decrease in real interest rates is associated with a 6–8% increase in housing prices in markets with inelastic supply. The European Systemic Risk Board (ESRB) warned in 2019 and 2022 about housing price vulnerabilities in euro area countries driven partly by prolonged low interest rates. The ECB's Financial Stability Review (2023) documented that the 2014–2022 period of ultra-low interest rates contributed to housing price increases of 30–60% across many euro area countries. Iceland's own experience confirms this: Íbúðalánasjóður (Housing Financing Fund) documented that lower-rate periods coincided with faster house price growth. Therefore, the argument that EU/euro membership would lower housing costs through lower interest rates is economically counterintuitive without a corresponding increase in housing supply.
Heimild
Glaeser, Gottlieb & Gyourko (2012) 'Can Cheap Credit Explain the Housing Boom?', NBER Working Paper; ESRB Risk Dashboard; ECB Financial Stability Review 2023
Rannsóknir Glaeser, Gottlieb og Gyourko eru viðurkenndar fræðigreinar um vaxtaáhrif á húsnæðisverð og Evrópska kerfisáhættunefndin (ESRB) vaktar fjármálastöðugleika á evrusvæðinu.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Tengslin milli vaxta og húsnæðisverðs eru mjög háð framboðsteygni. Á mörkuðum þar sem húsnæðisframboð bregst hratt við eftirspurn (teygnið framboð) geta lægri vextir leitt til meiri byggingarframkvæmda frekar en hærra verðs. Húsnæðisframboð á Íslandi er tiltölulega óteygnið vegna takmarkana í byggingariðnaði, skipulagshindrana, hás efniskostnaðar og smás vinnumarkaðar — sem gerir það sérstaklega viðkvæmt fyrir eftirspurnardrifinni verðbólgu vegna lægri vaxta. Sumir hagfræðingar halda því fram að stöðugir, fyrirsjáanlegir vextir (jafnvel þótt þeir séu hærri) skili betri árangri á húsnæðismarkaði en sveiflukenndir vextir.
Notuð í greiningum (17)
25. þáttur Silfursins: Stefnt að kosningu um ESB í sumar Silfrið (RÚV)
- Að hluta staðfest Andmælir ESB-aðild myndi gefa Íslandi kost á lægri vöxtum, sterkari gjaldmiðli og öflugra samkeppnisumhverfi í banka- og tryggingageiranum.
- Að hluta staðfest Andmælir Króatíski seðlabankastjórinn sagði að húsnæðiskostnaður króatískra heimila lækkaði eftir að Króatía tók upp evru árið 2023 og er nú aðeins undir þeim kostnaði sem Þjóðverjar búa við.
- Að hluta staðfest Styður Það er lögmál að þegar vextir eru lágir hækkar húsnæðisverð, þannig að lágir vextir þýða ekki endilega að ungt fólk eigi auðveldara með að fara inn á húsnæðismarkaðinn.
Ekki nefna vextina! DV
- Þarfnast samhengis Andmælir Ef Ísland tæki upp evru sem gjaldmiðil yrðu húsnæðisvextir um 4% eins og í öðrum evrulöndum en ekki 10,75%.
- Þarfnast samhengis Andmælir Með upptöku evru yrðu vextir af húsnæðislánum allt að 60% lægri en í krónum.
- Óstutt Andmælir Háir vextir á Íslandi valda hækkun húsnæðisverðs og þar með vísitöluhækkun, hærra matarverði og kynda undir verðbólgu.
Engin samtöl hafi átt sér stað um fiskveiðikommissar Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Ávinningur af lægri vöxtum við upptöku evru gæti vegið þyngra en aðildargjöld til ESB.
Evrópuhraðlestin fer út af sporinu Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Frá árinu 2010 hefur íbúðaverð í ESB hækkað um 55% og leiguverð um tæplega 30%, á meðan tekjur hafa að meðaltali einungis aukist um 20%.
Greið leið til lækkunar stýrivaxta Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Hvert prósentustig í stýrivöxtum skilar tugum þúsunda króna lægri mánaðarlegri afborgun af húsnæðisláni
Hópurinn sem myndi hagnast mest Vísir
- Staðfest Styður Ástæður þess að ungt fólk búi í foreldrahúsum á evrusvæðinu eru ekki aðeins vextir heldur einnig atvinnuleysi, lág laun, skortur á húsnæði og kröfur um háa útborgun vegna fasteignalána.
Hvað gerist ef meirihlutinn segir „já“ í sumar? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Lágir vextir í Evrópu eru merki um hagkerfi sem þarf stöðugt á örvun að halda, ekki merki um sterkt hagkerfi.
Hvað kostar möguleg aðild Íslands að Evrópusambandinu? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Sænsku hagfræðingarnir Karl Walentin og Martin Flodén benda á að sænsk heimili séu skuldsett og því viðkvæm fyrir vaxtahækkunum frá ESB.
Hvaða átta milljarðar, Þorgerður? Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Þorgerður Katrín taldi að ávinningur af lægri vöxtum við upptöku evru gæti vegið þyngra en aðildargjöldin.
Innganga Íslands í ESB: Hvað verður um lífeyrissjóðinn þinn? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Án lífeyrissjóðanna hefði Ísland líklega verið með hærri vexti, minna aðgengi að lánsfé og veikari innviði.
INNLIMUNARSINNA SVARAÐ (Endurbirt blogg frá 22.8.2025) Blog.is
- Að hluta staðfest Andmælir ESB-aðild með evru tryggir lægri vexti, minni verðbólgu, lægra verðlag og afnám verðtryggingar.
Ísland á heima í ESB DV
- Þarfnast samhengis Andmælir Með ESB-aðild gætu íslenskir neytendur fengið allt að þrefalt lægri húsnæðisvexti.
Orðið á götunni: Börnin okkar eiga það skilið! DV
- Að hluta staðfest Andmælir Frestun aðildarviðræðna við ESB myndi vinna gegn því að hér sé skapað ástand til að hægt sé að lækka vexti.
Sérhagsmunir eða almannahagur Vísir
- Þarfnast samhengis Andmælir Við inngöngu í ESB og við upptöku evru munu vextir lækka, eins og almennt hefur gerst í ESB-löndum, og það gerir fólki auðveldar að kaupa sér eignaríbúð í stað þess að vera á leigumarkaði.
Snorri segir húsnæði verða jafndýrt þótt vextir lækki Heimildin
- Að hluta staðfest Andmælir Talsmenn ESB-aðildar segja að aðild og hugsanleg upptaka evru sé líkleg til að lækka vaxtakostnað heimila á Íslandi.
- Að hluta staðfest Styður Snorri Másson heldur því fram að lægri vextir á húsnæðislánum myndu ekki gera húsnæði ódýrara vegna þess að framboð og eftirspurn á húsnæðismarkaði haldist óbreytt.
Thomas Möller skrifar: Verum jákvæð í ágúst DV
- Að hluta staðfest Andmælir Með ESB-aðild myndi Ísland fá nýjan alþjóðlegan gjaldmiðil sem tryggir hagstæðari vaxtarkjör og samkeppni á bankamarkaði.
Þrír hópar sem myndu hagnast mest á aðild Íslands að Evrópusambandinu Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Á Íslandi í dag greiða húsnæðislántakar upp húsin sín þrefalt til fjórfalt, samanborið við eðlilega uppgreiðslubyrði á evrusvæðinu.