Factortame-málin (C-213/89, C-221/89, C-48/93) snerust um svokallað kvótahopp þar sem spænsk fyrirtæki keyptu bresk fiskiskip til að nýta kvóta Bretlands. Dómstóll ESB úrskurðaði að þjóðernisskylda í skipaskráningu bryti gegn staðfesturétti og staðfesti skyldu aðildarríkja til skaðabóta — um 55 milljónir punda voru á endanum greiddar. Málin urðu tímamót í stjórnskipunarrétti ESB.
Enska frumtextinn
The Factortame litigation arose from 'quota hopping' — a practice whereby Spanish fishing companies purchased British-registered vessels in the 1980s to access the UK's fishing quotas under the Common Fisheries Policy. By 1988, approximately 90–100 Spanish-owned vessels were registered in the UK, accounting for a significant portion of the British fleet's quota. The UK Parliament responded with the Merchant Shipping Act 1988, which imposed new registration conditions requiring beneficial owners of British fishing vessels to be British citizens or companies with 75% British ownership, and that vessels be managed and operated from the UK. Spanish vessel owners challenged the Act as violating EU law (freedom of establishment under Article 52 EEC Treaty, now Article 49 TFEU). The case generated multiple ECJ proceedings: C-213/89 (interim relief — ruled 19 June 1990 that national courts must set aside national legislation conflicting with EU law, even by way of interim measures), C-221/89 (substantive ruling — 25 July 1991, held that nationality requirements for vessel registration violated freedom of establishment), and C-48/93 Brasserie du Pêcheur/Factortame III (5 March 1996, established state liability in damages for breaches of EU law). The House of Lords ultimately awarded approximately £55 million in damages to the affected Spanish fishing companies in 2000.
Heimild
Court of Justice of the EU — Cases C-213/89, C-221/89, C-48/93; House of Lords — R v Secretary of State for Transport, ex parte Factortame Ltd
Dómstóll Evrópusambandsins (CJEU) kveður upp bindandi dóma um túlkun ESB-réttar og er aðgengilegur á EUR-Lex lagagagnasafninu.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Factortame-málið stóð yfir í meira en áratug (1988–2000) og fól í sér margvíslegar málsmeðferðir bæði innanlands og á vettvangi ESB. Skaðabótaupphæðin, um 55 milljónir punda, er áætluð og var niðurstaða flókinna samningaviðræðna og dómsmála. Málið er tímamótamál í stjórnskipunarrétti ESB en umdeilt er hversu mikið fordæmisgildi það hefur fyrir stöðu Íslands – Ísland myndi ganga sjálfviljugt inn í sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna en Bretland var þegar aðili þegar kvótahopp átti sér stað. Úthlutunarkerfi sameiginlegrar sjávarútvegsstefnu ESB hefur einnig verið endurbætt frá því á níunda áratugnum.
Notuð í greiningum (3)
Hætta á kvótahoppi Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Kvótahopp — þar sem útgerð frá einu landi kemst yfir kvóta í öðru landi — hefur meðal annars leitt til þess að stór hluti breska kvótans komst í hendur Spánverja.
Ísland og ESB – sérstaða og aðildarviðræður Vísir
- Staðfest Styður Útgerðir í ESB-ríkjum gætu komist «bakdyramegin» í veiðar á Íslandsmiðum með því að fjárfesta í íslenskum útgerðum — svonefnt kvótahopp — og þyrfti Ísland undanþágu frá meginreglum ESB um frelsi til fjárfestinga til að koma í veg fyrir það.
Kvótahopp og ESB Vísir
- Að hluta staðfest Styður Þegar erlend útgerð kaupir íslenskt sjávarútvegsfyrirtæki fylgja aflaheimildirnar (kvótinn) með — þetta kallast kvótahopp.
- Að hluta staðfest Styður Á níunda áratugnum keyptu spænskar útgerðir upp bresk fiskiskip til að komast yfir breskan kvóta.
- Að hluta staðfest Styður Bretar settu lög (Merchant Shipping Act 1988) sem kröfðust þess að skip skráð í Bretlandi væru að meirihluta í eigu breskra ríkisborgara.
- Að hluta staðfest Styður Evrópudómstóllinn dæmdi bresku lögin (Merchant Shipping Act 1988) ólögmæt í Factortame-málinu þar sem þau brutu gegn staðfesturétti ESB.
- Að hluta staðfest Styður Bretar neyddust til að afnema eigin lög og borga skaðabætur til spænsku útgerðanna í kjölfar Factortame-málsins.
- Staðfest Styður Eftir Factortame-málið reyndu Bretar að setja skilyrði um að útgerðir yrðu að sýna fram á raunveruleg efnahagsleg tengsl við Bretland.