Kvótahopp og ESB

Astaedhan fyrir thvi ath utlendingar hafa ekki keypt upp islenskan sjavarutweg nu thegar er eingongu su ath sjavarutvegur er undanskilinn EES-samningnum. Vegna theirrar undanthagu geta islensk log enn tha bannath erlendum adilum ad eiga meira en 25% (eda 33% obeint) i islenskum utgerthum.

Fullyrðing: Sjavarutvegur er undanskilinn EES-samningnum og vegna theirrar undanthagu geta islensk log bannath erlendum adilum ad eiga meira en 25% (eda 33% obeint) i islenskum utgerthum.

EEA-LEGAL-001 og EEA-LEGAL-022 staðfesta að sjávarútvegur er undanskilinn EES-samningnum. AGRI-DATA-008 staðfestir undanþáguna enn frekar. Hins vegar nefnir engin heimild sérstaklega íslensku lögin um 25% og 33% eignarhaldsþak á erlendum aðilum í útgerðum. Fullyrðingin tengir undanþáguna beint við þessi hlutfallsmörk, en heimildir staðfesta aðeins undanþáguna sjálfa, ekki tölulegar eignarhalds­takmarkanir.

Staðfesturétturinn sem tryggir erlendum ESB-fyrirtækjum rétt til að stofna og reka fyrirtæki, eða kaupa upp starfandi fyrirtæki, í hvaða aðildarríki sem er á nákvæmlega sömu kjörum og heimamenn.

Fullyrðing: Staðfesturéttur ESB tryggir erlendum ESB-fyrirtækjum rétt til að stofna og reka fyrirtæki, eða kaupa upp starfandi fyrirtæki, í hvaða aðildarríki sem er á nákvæmlega sömu kjörum og heimamenn.

Staðfesturéttur ESB veitir erlendum fyrirtækjum rétt til staðfestu í öðrum aðildarríkjum, en fullyrðingin ýkir þetta með orðunum «á nákvæmlega sömu kjörum og heimamenn». Engin heimild staðfestir svo fortakslaust orðalag. EEA-LEGAL-012 og EEA-LEGAL-017 lýsa því hvernig nýir aðildarríkjar verða að taka upp allt regluverkið, þar á meðal staðfesturéttinn, en undanþágur og aðlögunartímabil geta breytt myndinni. SOV-LEGAL-031 undirstrikar að aukin samvinna gefur ekki almenna undanþágu. Fyrirvararnir í heimildunum benda til þess að orðalagið «nákvæmlega sömu kjörum» sé of vítt þar sem ýmis skilyrði og takmörk geta gilt.

Þegar erlend útgerð kaupir íslenskt sjávarútvegsfyrirtæki fylgja aflaheimildirnar með. Þetta kallast kvótahopp.

Fullyrðing: Þegar erlend útgerð kaupir íslenskt sjávarútvegsfyrirtæki fylgja aflaheimildirnar (kvótinn) með — þetta kallast kvótahopp.

Hugtakið «kvótahopp» er réttilega tengt við erlenda aðila sem eignast skip eða fyrirtæki í öðru ríki til að nýta veiðiheimildir þess. FISH-DATA-031 og PREC-LEGAL-001 lýsa fyrirbærinu í samhengi Bretlands þar sem spænskir aðilar keyptu bresk skip til að nýta breskan kvóta. Fullyrðingin einfaldar þó ferlið — kvótahopp felst ekki eingöngu í kaupum á sjávarútvegsfyrirtæki heldur snýst um skráningu skipa undir fána aðildarríkis til að fá aðgang að veiðiheimildum þess. Auk þess hefur dómaframkvæmd (Factortame) staðfest að ríki mega krefjast «raunverulegra efnahagslegra tengsla» (economic link) en ekki þjóðernisskyldu, sem fullyrðingin nefnir ekki.

Á níunda áratugnum keyptu spænskar útgerðir upp bresk fiskiskip til að komast yfir breskan kvóta.

Fullyrðing: Á níunda áratugnum keyptu spænskar útgerðir upp bresk fiskiskip til að komast yfir breskan kvóta.

PREC-LEGAL-001 staðfestir kjarna fullyrðingarinnar — spænskar útgerðir keyptu bresk fiskiskip til að komast yfir breskan kvóta á níunda áratugnum. Hins vegar eru smáatriðin flóknari en fullyrðingin gefur í skyn. Samkvæmt PREC-LEGAL-001 voru um 90–100 skip í spænskri eigu skráð í Bretlandi árið 1988, en þessi skip voru skráð sem bresk skip til að fá aðgang að breskum kvóta — ekki «keypt upp» á hefðbundinn hátt. FISH-DATA-031 bendir á að toppurinn hafi verið um 73 skip á fyrstu árum þúsund. Tímasetningin «á níunda áratugnum» er rétt en ferlið var viðvarandi og náði yfir áratuginn og lengur.

Bretar brugðust við með lögum (Merchant Shipping Act 1988) sem kröfðust þess að skip skráð í Bretlandi væru að meirihluta í eigu breskra ríkisborgara.

Fullyrðing: Bretar settu lög (Merchant Shipping Act 1988) sem kröfðust þess að skip skráð í Bretlandi væru að meirihluta í eigu breskra ríkisborgara.

Heimildir staðfesta að Merchant Shipping Act 1988 krafðist 75% breskrar eignaraðildar á fiskiskipum sem skráð voru í Bretlandi (FISH-LEGAL-006, PREC-LEGAL-001). Fullyrðingin segir hins vegar «að meirihluta í eigu breskra ríkisborgara» sem er ónákvæmt á tvo vegu: krafan var 75% (ekki einfaldur «meirihluti» eins og 51%), og hún tók einnig til búsetu og aðsetur — ekki eingöngu ríkisborgararéttar. Þar sem fullyrðingin undirsýnir bæði þröskuldinn og önnur skilyrði laganna er hún aðeins að hluta studd.

Evrópudómstóllinn dæmdi bresku lögin ólögmæt í hinu þekkta Factortame-máli, þar sem þau brutu gegn staðfesturétti ESB.

Fullyrðing: Evrópudómstóllinn dæmdi bresku lögin (Merchant Shipping Act 1988) ólögmæt í Factortame-málinu þar sem þau brutu gegn staðfesturétti ESB.

PREC-LEGAL-001 og FISH-LEGAL-006 staðfesta kjarna Factortame-málsins: Evrópudómstóllinn úrskurðaði að Merchant Shipping Act 1988 bryti gegn staðfesturétti ESB. Þó er fullyrðingin ofeinföld — dómstóllinn lýsti ekki lögin «ólögmæt» í heild sinni heldur úrskurðaði að ríkisfangskilyrðin í lögunum brytu gegn ESB-rétti. Samkvæmt PREC-LEGAL-001 fól málið í sér fjölda dómsúrskurða (C-213/89, C-221/89, C-48/93) sem tóku á mismunandi þáttum — bráðabirgðaúrræðum, efnislegu broti og ríkisábyrgð. Dómstóllinn viðurkenndi jafnframt að aðildarríki mættu krefjast raunverulegra efnahagslegra tengsla.

Bretar neyddust til að afnema eigin lög og borga skaðabætur til spænsku útgerðanna.

Fullyrðing: Bretar neyddust til að afnema eigin lög og borga skaðabætur til spænsku útgerðanna í kjölfar Factortame-málsins.

PREC-LEGAL-001 staðfestir kjarna málsins: Bretland setti lög (Merchant Shipping Act 1988) til að koma í veg fyrir «kvótahlaup» spænskra fyrirtækja, og dómstóll ESB úrskurðaði lögin ólögmæt. Bretar greiddu um 55 milljónir punda í skaðabætur. Þó er orðalag fullyrðingarinnar of þröngt í tvennu. Í fyrsta lagi «neyddust til að afnema eigin lög» er rétt í kjarna en ofeinfaldar: dómstóllinn krafðist þess að ákvæðin um þjóðernisskilyrði yrðu ekki beitt, sem leiddi til breytinga á skráningarskilyrðum. Í öðru lagi greiddi breska ríkið skaðabæturnar eftir langvinnt dómsmál (1988–2000) — «neyddust» er pólitískt rétt en lagalega var þetta niðurstaða dómstólsferils, ekki einhlítt þvingunarferli.

Þá komu tveir stórir dómar: Jaderow-málið (C-216/87) og Agegate-málið (C-3/87).

Fullyrðing: Í Jaderow-málinu (C-216/87) úrskurðaði ESB-dómstóllinn um mörk leyfilegra skilyrða um efnahagsleg tengsl útgerðar við aðildarríki.

PREC-LEGAL-002 staðfestir að Jaderow-málið (C-216/87) fjallaði um skilyrði aðildarríkja um skráningu fiskiskipa og að ESB-dómstóllinn komst að niðurstöðu um hvað væri leyfilegt. Hins vegar er fullyrðingin ónákvæm í einum veigamiklum atriði: Jaderow-málið sneri aðallega að banni gegn þjóðernisskilyrðum — dómstóllinn úrskurðaði að aðildarríki megi ekki krefjast þess að raunverulegir eigendur séu ríkisborgarar þess ríkis. Efnahagslegu tengsla-skilyrðin («economic link conditions») voru ítarlegar útfærð í Agegate-málinu (C-3/87), sem var dæmt sama dag. Fullyrðingin sameinar tvo ólíka dóma í einn.

Þá komu tveir stórir dómar: Jaderow-málið (C-216/87) og Agegate-málið (C-3/87).

Fullyrðing: Í Agegate-málinu (C-3/87) úrskurðaði ESB-dómstóllinn um mörk leyfilegra skilyrða um efnahagsleg tengsl útgerðar við aðildarríki.

PREC-LEGAL-002 staðfestir að Agegate-málið (C-3/87) fjallaði um skilyrði um þjóðerni áhafna og að ESB-dómstóllinn féllst á að kröfur um «genuine economic link» gætu verið lögmætar. Fullyrðingin segir hins vegar að dómstóllinn hafi «úrskurðað um mörk leyfilegra skilyrða um efnahagsleg tengsl», sem er nokkuð víðtækari túlkun. Agegate-málið snerist fyrst og fremst um áhöfnarskilyrði og bann við þjóðernistakmörkunum; umfjöllun um efnahagsleg tengsl var víðtækari í Factortame- og Jaderow-málunum saman. Efnahagstenglahugtakið þróaðist síðar í dómaframkvæmd og löggjöf.

Dómstóllinn úrskurðaði þar að ríki mættu vissulega setja áhöfn og rekstur skipa skorður að einhverju leyti... EN dómstóllinn tók skýrt fram að þessi efnahagslegu tengsl mættu aldrei brjóta gegn réttindum evrópskra borgara. Þau mega ekki fela í sér mismunun á grundvelli þjóðernis, og þau mættu alls ekki hindra erlent fjármagn í að streyma til eigenda sinna.

Fullyrðing: ESB-dómstóllinn úrskurðaði í Jaderow- og Agegate-málunum að skilyrði um efnahagsleg tengsl megi ekki fela í sér mismunun á grundvelli þjóðernis.

PREC-LEGAL-002 staðfestir lykilatriðin: í Agegate-málinu (C-3/87) úrskurðaði ESB-dómstóllinn að kröfur um þjóðerni áhafna brytu gegn staðfesturétti, og að skilyrði um efnahagsleg tengsl mættu ekki vera mismunandi eftir þjóðerni. Í Jaderow-málinu (C-216/87) var úrskurðað að skilyrði um skráningar fiskiskipa mættu ekki mismuna á grundvelli þjóðernis eigenda. Þó er fullyrðingin orðuð á þann veg að dómstóllinn hafi úrskurðað að «skilyrði um efnahagsleg tengsl megi ekki fela í sér mismunun á grundvelli þjóðernis» — en í raun var aðalniðurstaðan sú að þjóðernisskilyrði voru bönnuð, og efnahagsleg tengsl voru leyfð sem valkostur svo lengi sem þau væru hófleg og án mismununar. Fullyrðingin beinir athyglinni frá höfuðniðurstöðunni að efnahagsleg tengsl séu leyfileg.

Til dæmis mátti ekki einu sinni krefjast þess að áhöfnin væri meirihluti breskra ríkisborgara - það dugði að þeir væru frá hvaða ESB landi sem er.

Fullyrðing: ESB-dómstóllinn úrskurðaði að ekki mætti krefjast þess að meirihluti áhafnar skips væri breskir ríkisborgarar — nóg væri að þeir væru frá hvaða ESB-landi sem er.

Fullyrðingin lýsir kjarna Factortame- og Agegate-dómanna nokkuð rétt, en orðalagið er ónákvæmt. PREC-LEGAL-002 staðfestir að í Agegate-málinu (C-3/87) úrskurðaði ESB-dómstóllinn að krafan um 75% breska áhöfn bryti gegn staðfesturétti. Þó sneru dómarnir ekki eingöngu að áhöfnarsamsetningu heldur öllu viðmiðinu — eignarhaldi, búsetu og rekstrarstjórnun — eins og FISH-LEGAL-006 og PREC-LEGAL-001 sýna. Dómstóllinn sagði jafnframt að ríki mættu krefjast raunverulegra efnahagstengsla (t.d. löndun afla) svo lengi sem skilyrðin væru hlutlaus gagnvart þjóðerni. Fullyrðingin einblínir þannig á einn hluta dómsins og slepir þessum mikilvæga fyrirvara.

Niðurstaða ESB-dómstólsins var skýr: Þú getur kannski neytt erlenda útgerð til að dýfa landfestum í innlenda höfn við og við, en þú getur aldrei neytt útgerðina til að skilja arðinn eftir í landinu og þú getur ekki stjórnað hver á hana.

Fullyrðing: Samkvæmt dómaframkvæmd ESB-dómstólsins getur aðildarríki þvingað erlenda útgerð til að landa afla í innlendri höfn, en getur ekki þvingað hana til að skilja arðinn eftir í landinu eða stjórnað því hver á hana.

FISH-LEGAL-006 og PREC-LEGAL-002 staðfesta að aðildarríki getur krafist landlögunar afla í innlendum höfnum sem hluta af efnahagstenglaskilyrðum, og að þjóðernistakmörkunum á eignarhaldi útgerða er hafnað. Fullyrðingin segir hins vegar að ríki «geti ekki þvingað [erlenda útgerð] til að skilja arðinn eftir í landinu» — þetta er rökrétt afleiðing dómaframkvæmdarinnar en engin heimild staðfestir beina dómsúrlausn um arðsútflutning. Dómsmálin fjölluðu um eignarhald og landlögun, ekki um hagnað eða arðsútflutning sem slíkan. Þetta er sanngjarnt samantekt en gengur lengra en heimildir sýna beinlínis.

ESB hvílir á fjórfrelsinu. Staðfesturétturinn sem tryggir erlendum ESB-fyrirtækjum rétt til að stofna og reka fyrirtæki... Frjálsu flæði fjármagns sem gerir ríkjum algjörlega ókleift að banna erlendum aðilum að kaupa hlutafé í innlendum fyrirtækjum.

Fullyrðing: ESB hvílir á fjórum frelsisréttindum (fjórfrelsið) — þar á meðal staðfesturétti og frjálsu flæði fjármagns.

EEA-LEGAL-003 og EEA-LEGAL-022 staðfesta fjórfrelsið: frjálst flæði vöru, þjónustu, fjármagns og fólks. Fullyrðingin nefnir «staðfesturétt» sérstaklega, en staðfesturéttur er hluti af frelsi þjónustu og fjármagns — ekki sjálfstætt frelsi. Fjórfrelsið er hefðbundið nefnt sem: vörur, þjónusta, fjármagn og fólk. Fullyrðingin er rétt um kjarnann en orðalag hennar gefur til kynna að «staðfesturéttur» og «frjálst flæði fjármagns» séu tvö af fjórum frelsisréttindum, sem er ónákvæm upptalning á fjórfrelsinu.

Fáeinar stórauðugar fjölskyldur og alþjóðlegar samsteypur eiga megnið af sjávarútveginum í Evrópu.

Fullyrðing: Fáeinar stórauðugar fjölskyldur og alþjóðlegar samsteypur eiga megnið af sjávarútveginum í Evrópu.

Heimildir sýna að samþjöppun eignarhalds í sjávarútvegi Evrópu er raunveruleg, en fullyrðingin «fáeinar stórauðugar fjölskyldur og alþjóðlegar samsteypur eiga megnið af sjávarútveginum» er of víð og ónákvæm. FISH-DATA-029 og FISH-DATA-025 staðfesta samþjöppun í einstökum ríkjum — einkum Hollandi (Parlevliet & Van der Plas, Cornelis Vrolijk) og Spáni (Pescanova) — en benda jafnframt á mikinn mun milli landa. Smábátaflotinn í ESB nemur 73% flota miðað við fjölda, þó aðeins 6% af tonnafrekt. Fullyrðingin gefur til kynna einsleita mynd þegar raunin er blönduð: samþjöppun er mikil í sumum ríkjum en minni í Miðjarðarhafsríkjunum.

Niðurstaðan er óyggjandi: ESB-réttur og staðfesturéttur trompa alltaf innlend lög um kvótaúthlutanir.

Fullyrðing: ESB-réttur og staðfesturéttur ganga framar innlendum lögum aðildarríkja um kvótaúthlutanir.

Fullyrðingin nær yfir tvö atriði: forgangsstöðu ESB-réttar og dómaframkvæmdar gagnvart innlendum kvótalögum. FISH-DATA-030 bendir til þess að dómstóll ESB takmarki hvernig mismunandi eða takmarkandi innri úthlutun má vera, sem styður hluta fullyrðingarinnar. EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-021 staðfesta að aðildarríki verða að taka upp allt regluverk ESB, þar á meðal sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna. Hins vegar vísa heimildir ekki beint í meginregluna um forgang ESB-réttar (Costa v ENEL) eða hvernig hún beinist sérstaklega að kvótalögum, sem gerir matið á «staðfesturétti» óljóst.

Ef Ísland gengur í ESB opnast íslenskur sjávarútvegur fyrir þessu flæði.

Fullyrðing: Við ESB-aðild Íslands myndi íslenskur sjávarútvegur opnast fyrir staðfesturétti og frjálsu flæði fjármagns ESB.

SOV-LEGAL-030 staðfestir að sameiginleg sjávarútvegsstefna ESB fellur undir einkavaldssvið sambandsins og myndi ná til íslenskrar lögsögu. FISH-LEGAL-002 bendir á að aðild myndi setja efnahagslögsögu Íslands undir sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna. Fullyrðingin nefnir þó sérstaklega «staðfesturétt og frjálst flæði fjármagns» — heimildir fjalla ekki beint um þessi atriði í tengslum við sjávarútveg. Frjálst flæði fjármagns er þegar hluti af EES-samningnum, þannig að ESB-aðild myndi ekki endilega opna nýjan rétt þar. Staðfestingurréttur erlendra aðila í sjávarútvegi er samningsspurning sem engin heimild staðfestir beint.