SOV-LEGAL-016
Fræðigrein
Há
Stjórnarskrá Íslands hefur ekkert ákvæði um framsal fullveldis til alþjóðastofnana, ólíkt mörgum ESB-ríkjum (t.d. Frakklandi, Þýskalandi og Írlandi). Samkvæmt 79. grein þarf stjórnarskrárbreyting samþykki tveggja þinga með kosningum á milli, sem bætir 1–2 árum við aðildarferli — en Finnland og Austurríki kláruðu sambærilegar breytingar án verulegra tafa.
Enska frumtextinn
Iceland's Constitution does not contain an explicit provision for transferring sovereignty to international organisations, unlike many EU member states that amended their constitutions specifically for EU accession (e.g., France's Article 88-1, Germany's Article 23, Ireland's Article 29.4). Article 79 of the Icelandic Constitution requires that constitutional amendments pass the Althingi, followed by a dissolution and new election, and then pass the newly elected Althingi again. If EU accession is deemed to require constitutional amendment (which is legally contested), this process would add at least 1–2 years to the accession timeline. The 2024 referendum act does not address the constitutional amendment question, creating potential legal uncertainty if the referendum produces a 'Yes' result.
Heimild
Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, Articles 2, 21, 79; Legal commentary by Ragnhildur Helgadóttir (2024)
Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands og lögfræðileg greining Ragnhildar Helgadóttur fjalla um stjórnskipulegar forsendur fullveldisframsals og ESB-aðildar.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Stjórnskipulega álitaefnið er fyrst og fremst spurning um lagalega tímaröðun fremur en efnislega hindrun – ef pólitískur vilji er fyrir hendi í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslu myndi breytingaferlið hefjast. Nokkur aðildarríki ESB (þar á meðal Finnland og Austurríki) luku stjórnarskrárbreytingum sem hluta af inngönguferli sínu án verulegra tafa.
Notuð í greiningum (23)
Að hafa vit fyrir sjálfum sér Sjálfstæðisflokkurinn
- Að hluta staðfest Styður Í ESB-aðild fælist valdaframsal sem stjórnarskrá Íslands heimilar ekki.
- Staðfest Styður Til þess að löggjöf Evrópusambandsins hefði beina virkni á Íslandi þyrfti að gera breytingar á stjórnarskránni.
Að setja puttana í eyrun og kalla það stefnu Vísir
- Staðfest Styður Íslensk lög kveða ekki á um að þjóðaratkvæðagreiðsla sé nauðsynleg til að hefja samningaviðræður við Evrópusambandið.
Aðild að ESB bakdyramegin DV
- Að hluta staðfest Styður Til að ganga í ESB þarf að breyta íslensku stjórnarskránni og setja í hana ákvæði sem rúmar framsal valdheimilda ríkisins til sambandsins.
- Staðfest Styður Samkvæmt 79. gr. stjórnarskrárinnar getur breyting á stjórnarskrá ekki tekið gildi fyrr en hún hefur verið samþykkt á tveimur þingum með kosningum til Alþingis á milli.
- Að hluta staðfest Styður Til að breyta íslensku stjórnarskránni þarf Alþingiskosningar á milli þingsetu sem samþykkja breytinguna, sem þýðir að ESB-aðild getur aldrei orðið möguleg án Alþingiskosninga.
Aðlögun að ESB sé þegar hluti af daglegu lífi Vísir
- Staðfest Styður Ísland á stjórnarskrá og þingræði sem þýðir að Alþingi þarf að samþykkja allar breytingar tengdar ESB-aðild.
Ákvörðunin stærri en núverandi ríkisstjórn Vísir
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild myndi kalla á breytingar á stjórnarskrá Íslands vegna valdaframsals sem hún heimilar ekki.
Blekkingaleikurinn mikli Miðflokkurinn
- Staðfest Styður Breyta þurfti stjórnarskránni til að Ísland gæti gengið í ESB.
Davíð Þór Björgvinsson: Víðtækt samkomulag um stjórnarskrárbreytingu DV
- Að hluta staðfest Styður Til að Ísland geti gengið í Evrópusambandið þarf að breyta stjórnarskránni.
- Staðfest Styður Breyting á stjórnarskrá Íslands krefst þess að tvö þing samþykki breytinguna með alþingiskosningum á milli, samkvæmt 79. grein stjórnarskrárinnar.
Erum við tilbúin fyrir ESB-viðræður? Sjö lykiláhættuþættir Vísir
- Staðfest Styður Ísland missir ekki fullveldi sitt með einni ákvörðun um ESB-aðild.
Gert ráð fyrir að aðildarviðræður klárist á kjörtímabilinu Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Gert er ráð fyrir að ráðist verði í stjórnarskrárbreytingar fyrir næstu kosningar, samþykki Íslendingar ESB-aðild.
- Að hluta staðfest Styður Samþykki Íslendingar ESB-aðild þarf að gera breytingar á stjórnarskrá.
- Staðfest Styður Tvö þing þurfa að samþykkja stjórnarskrárbreytingar á Íslandi.
- Staðfest Styður Næsta þing eftir kosningar þyrfti að samþykkja stjórnarskrárbreytingar á ný.
Hvað gerist ef kosið verður að halda áfram viðræðum? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Á meðan á aðildarviðræðum stendur er íslensk löggjöf og íslenskar stofnanir ekki enn háðar regluverki ESB — þær verða það hins vegar í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslunnar ef hún beinist í átt að aðildarviðræðum.
Hvað gerist ef meirihlutinn segir „já“ í sumar? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Kjósendur fá ekki að greiða atkvæði um aðildarsamninginn fyrr en aðlögun Íslands að regluverki ESB er hafin.
Málið hvorki skýrt né nægilega vel undirbúið Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Án stjórnarskrárbreytingar getur þjóðaratkvæðagreiðsla ekki ein og sér skapað lagalegt umboð til ESB-aðildar eða viðræðna um hana
Ólafur Ragnar svarar Carl Bildt: Stjórnarskrárlega ómögulegt Nútíminn
- Að hluta staðfest Styður Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands, lýsti því yfir að það sé «stjórnarskrárlega ómögulegt» fyrir Ísland að ganga í Evrópusambandið á yfirstandandi kjörtímabili Alþingis.
- Að hluta staðfest Styður Aðild Íslands að Evrópusambandinu myndi krefjast stjórnarskrárbreytingar.
- Staðfest Styður Samkvæmt íslenskum stjórnskipunarlögum þarf stjórnarskrárbreyting að samþykkjast tvisvar sinnum á Alþingi með þingkosningum á milli.
- Staðfest Styður Til að breyta stjórnarskránni þarf fyrst að samþykkja breytinguna á núverandi þingi, síðan að kjósa nýtt Alþingi, og loks að staðfesta breytinguna aftur.
Skýrt umboð skiptir máli Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Ísland gengur ekki inn í Evrópusambandið eftir fyrstu þjóðaratkvæðagreiðsluna — til þess þarf tvær þjóðaratkvæðagreiðslur.
Spursmál #115 — Er Ísland á leið inn í Evrópusambandið? Spursmál (mbl.is)
- Að hluta staðfest Styður Ísland þarf stjórnarskrárbreytingu til þess að geta gengið í Evrópusambandið og þarf tvö þing að samþykkja hana.
Steinn í vegi aðildar að ESB Vísir
- Staðfest Styður Samkvæmt íslenskum stjórnskipunarlögum þyrfti Alþingi að samþykkja breytingar á stjórnarskrá, síðan þyrfti að fara fram þingkosning og nýtt Alþingi að staðfesta breytinguna aftur áður en hún gæti tekið gildi.
Stjórnarskráin bannar ESB-aðild Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarskráin bannar ESB-aðild Íslands eins og hún er nú.
Stjórnarskráin og ESB DV
- Staðfest Styður Í stjórnarskránni er ekki að finna sérstakt ákvæði sem heimilar að valdi ríkisins sé deilt með öðrum ríkjum eða alþjóðastofnunum.
- Að hluta staðfest Styður Flest aðildarríki ESB hafa gengið í sambandið með því að beita framsalsákvæði sem fyrir var í stjórnarskrá þeirra eða var sett í stjórnarskrá þeirra í tilefni af aðild.
Svona er ferlið ef þjóðin samþykkir að 'kíkja í pakkann' RÚV
- Staðfest Styður Til að breyta stjórnarskrá þarf samþykki tveggja þinga.
- Að hluta staðfest Styður Eftir staðfestingu aðildarsamnings í þjóðaratkvæðagreiðslu þyrfti Alþingi að samþykkja stjórnarskrárbreytingar, síðan þyrfti að boða til alþingiskosninga og nýtt þing einnig að samþykkja stjórnarskrárbreytingarnar.
Þórdís myndi vilja þétta samstarf við ESB Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Íslenska stjórnarskráin heimilar ekki það magn valdframsals sem fylgir ESB-aðild, og þyrfti að breyta henni áður en Ísland gæti gerst aðili.
Þorgerður segir ESB bera virðingu fyrir ferli Íslands Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Breytingar á stjórnarskrá eru yfirleitt gerðar undir lok kjörtímabils.
- Að hluta staðfest Styður Til að ganga í ESB þarf að breyta stjórnarskránni til að heimila fullveldisframsal.
Þórunn Sveinbjarnardóttir: Markvisst unnið að því að afvegaleiða umræðuna DV
- Að hluta staðfest Styður Almennt samkomulag er um að breyta þurfi íslensku stjórnarskránni til að Ísland geti orðið fullgildur aðili að ESB.
- Staðfest Styður Stjórnarskrárbreyting þarf að vera samþykkt á Alþingi, kjósa þarf til þings og nýtt þing þarf að samþykkja breytinguna.
Umsögn um þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarskráin heimilar ekki framsal ríkisvalds til yfirþjóðlegra stofnana án skýrrar lagaheimildar og einungis eftir stjórnarskrárbreytingar.