Vilborg Ása Guðjónsdóttir
EinstaklingurAlþjóðastjórnmálafræðingur
Alþjóðastjórnmálafræðingur — hlutlaus um ESB-aðild.
Yfirlit
Aðeins fullyrðingar sem aðilinn hefur fullyrt, verið vitnað í, eða umorðað eru taldar.
Fullyrðingar (20)
Óstutt Engin fordæmi eru fyrir þeirri leið sem Ísland hyggist fara í átt að Evrópusambandinu. Umorðað Fordæmi
Vilborg Ása Guðjónsdóttir alþjóðastjórnmálafræðingur segir engin fordæmi fyrir þeirri leið sem Ísland hyggist fara í átt að Evrópusambandinu.
Fullyrðingin um að engin fordæmi séu fyrir leið Íslands er röng. PREC-HIST-004 sýnir að Ísland hóf sjálft aðildarviðræður 2010–2013 og opnaði 11 samningskafla — ferillinn er ekki fordæmalaus. Noregur hélt þjóðaratkvæðagreiðslur 1972 og 1994, Danir 1972 og 1992, Sviss höfnuðu EES-aðild 1992 — allt eru þetta hliðstæður. SOV-DATA-009 staðfestir að 23 af 32 NATO-ríkjum eru einnig ESB-aðilar, sem sýnir vel þekkta leið. EEA-DATA-014 bendir á að Hagfræðistofnun HÍ mælti með því 2014 að kanna kjör í raunverulegum viðræðum — einmitt sú nálgun sem nú er lögð til. Leiðin er óvenjuleg en alls ekki fordæmalaus.
Samhengi sem vantar
Hægt er að túlka fullyrðinguna þrengra — þ.e. að engin fordæmi séu fyrir ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um að hefja aðildarviðræður á ný eftir frysta umsókn. SOV-LEGAL-016 nefnir að stjórnarskráin hefur enga ákvæði um fullveldisframsal og aðlögunarferli gæti tekið 1–2 ár. Sú sérstaka samsetning aðstæðna er sjaldgæf, þó hvert einstakt þátt eigi sér fordæmi.
Að hluta staðfest Samningsstaða Íslands er almennt góð gagnvart ESB. Umorðað EES/ESB-löggjöf
Hún segir samningsstöðu Íslands almennt góða
Ísland hefur ákveðna styrkleika í samningsaðstöðu: TRADE-DATA-022 bendir á jákvætt álit Framkvæmdastjórnar ESB frá 2010 og mikla samræmingu við regluverkið í gegnum EES. POL-DATA-017 sýnir að Viðskiptaráð telur samningsstöðu góða vegna hagvaxtar og viðskiptaumhverfis. SOV-LEGAL-006 gefur dæmi um fordæmi undanþága í öðrum ríkjum. Á móti kemur að ESB hefur almennt dregið úr undanþágum frá stækkuninni 2004, og sjávarútvegur Íslands — sem er stærsta samningsúrlausnarefnið — hefur engin beint sambærileg fordæmi. Mikilvægt er einnig að forgangsröðun ESB í stækkunarmálum beinist nú annað, einkum að Vestur-Balkanskaga og Úkraínu.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er matskennd og erfitt að staðfesta hlutlægt. Króatía (2013) fékk engar verulegar undanþágur, sem gefur til kynna að nýir umsækjendur eigi erfiðara. Forgangsröðun ESB í stækkunarmálum beinist nú að Vestur-Balkanskaga og Úkraínu, sem gæti dregið úr stofnanarými fyrir Ísland. Sjávarútvegsmálin eru sérstakt viðfangsefni þar sem engin fordæmi eru fyrir sambærilegu aðildarríki.
Að hluta staðfest Hefðbundin leið ríkja er að sækja fyrst um ESB-aðild og kjósa síðan um samninginn í framhaldi af viðræðum. Umorðað Fordæmi
Að sögn Vilborgar er venjan sú að ríki sæki fyrst um aðild og kjósi um samninginn í framhaldi af því.
EEA-LEGAL-013 og EEA-LEGAL-017 lýsa stöðluðu aðildarferli ESB: umsókn, greiningu, viðræðum kafla fyrir kafla, og að lokum aðildarsamningi. Fullyrðingin um að ríki kjósi «síðan um samninginn í framhaldi af viðræðum» á við um mörg fordæmi (Austurríki, Finnland, Svíþjóð, Króatía), en er ekki algild regla. Nokkur ríki hafa haldið þjóðaratkvæðagreiðslur á mismunandi stigum ferlisins og sum hafa gengið í án þjóðaratkvæðagreiðslu. Heimildir staðfesta ferlið sjálft en ekki fullyrðinguna um «hefðbundna leið» allra ríkja.
Samhengi sem vantar
Frakkland og Holland höfðu þjóðaratkvæðagreiðslur um Stjórnarskrársamning ESB, ekki um eigin aðild. Sumir aðildarríkja gengu í án þjóðaratkvæðagreiðslu (t.d. Búlgaría, Rúmenía). Ísland er óvenjulegt tilvik þar sem þjóðaratkvæðagreiðsla er fyrirhuguð áður en viðræður hefjast, sem er öfugt við það sem fullyrðingin lýsir sem «hefðbundinni leið».
Að hluta staðfest Grundvöllur aðildarviðræðnanna við ESB er sá sami og í síðustu viðræðum Íslands. Umorðað EES/ESB-löggjöf
Hún segir að grundvöllur viðræðnanna sé sá sami og í síðustu viðræðum
Grundvallaratriðið er rétt að því leyti að umsókn Íslands frá 2009 er enn í gildi og viðræður myndu taka mið af sama regluverki (acquis). SOV-PARL-001 staðfestir yfirlýsingu utanríkisráðherra um að umsóknin standi. Hins vegar hefur viðræðurammi ESB breyst verulega: EEA-LEGAL-019 lýsir nýrri aðferðafræði frá 2020 sem endurskipuleggur 35 samningakafla í 6 þemahópa og bætir við «afturkræfni» ef frambjóðandi hörfar á sviði réttarríkis — strangara kerfi en gilti 2010–2013. Nýja heimildin SOV-LEGAL-006 bendir til þess að undanþágur séu erfiðari eftir 2004-stækkun. Regluverkið sjálft hefur einnig stækkað mikið (gervigreindarreglugerð, lög um stafræna þjónustu o.fl.).
Samhengi sem vantar
Viðræðuramminn frá 2020 var hannaður fyrir Vestur-Balkan og óvíst er hvort hann gildi um Ísland. Regluverkið (acquis) hefur stækkað verulega frá 2013 og nýir samningakaflar gætu bæst við. Óljóst er hvort Ísland myndi fá undanþágur sambærilegar við Danmörku eða Írland — ESB hefur verið tregara til slíkra ívilnana eftir 2004.
Staðfest Margar breytingar hafa átt sér stað í alþjóðamálum undanfarin tíu ár sem hafa áhrif á samningaviðræður. Umorðað Annað
þó hafi margar breytingar átt sér stað í alþjóðamálum undanfarin tíu ár
Heimildir staðfesta fjölda verulegra breytinga á alþjóðavettvangi síðan 2013: innrás Rússlands í Úkraínu 2022 breytti öryggisumhverfi Evrópu og aukið hernaðarlegt mikilvægi Íslands (SOV-HIST-003), útganga Bretlands úr ESB breytti samstarfsformum (PREC-HIST-003), og regluverk ESB hefur stækkað verulega með Evrópska græna sáttmálanum og stafrænni reglugerð (EEA-LEGAL-018). Þessar breytingar hafa bein áhrif á forsendur aðildarviðræðna.
Samhengi sem vantar
Breytingarnar hafa áhrif á samningaviðræður í báðar áttir — aukin öryggisþörf gæti styrkt rök fyrir aðild, á meðan stækkað regluverk gerir viðræður flóknari. Einnig hafa breytingar á bandarískri utanríkisstefnu og vaxandi áhersla ESB á varnarmál áhrif.
Að hluta staðfest Útganga Bretlands úr ESB (Brexit) var meginbreytingin sem átti sér stað í Evrópusambandinu á undanförnum árum. Tilvitnað Fordæmi
meginbreytingarnar sem hafi átt sér stað sé útganga Bretlands úr ESB
Brexit var vissulega stór breyting í sögu ESB. PREC-DATA-008 lýsir umfangsmiklum efnahagslegum áhrifum og PREC-DATA-017 sýnir að ekkert annað ríki hefur fylgt í kjölfarið. SOV-LEGAL-001 staðfestir lagagrundvöllinn (50. grein). Hins vegar er fullyrðingin um að Brexit hafi verið «meginbreytingin» of einföld — PREC-DATA-022 sýnir að ESB hefur á sama tímabili gengið í gegnum djúpstæðar breytingar: NextGenerationEU-sjóðinn (807 milljarðar evra), Evrópska græna sáttmálinn, stafræna regluverkið (gervigreindarreglugerð, lög um stafræna þjónustu), og viðbrögð við innrás Rússlands í Úkraínu. Þessar breytingar eru jafnvel stærri að umfangi en Brexit.
Samhengi sem vantar
Brexit var ein af mörgum stórum breytingum á ESB á síðustu árum. PREC-DATA-022 nefnir sameiginlega varnarstefnu, NextGenerationEU (807 ma. evra), Evrópska græna sáttmálann, stafræna regluverkið og viðbrögð við stríðinu í Úkraínu. Fullyrðingin um «meginbreytingu» einfaldar flókna þróun þar sem mörg atriði hafa breytt ESB verulega á sama tímabili.
Að hluta staðfest Breytingar á utanríkisstefnu Bandaríkjanna hafa áhrif á stöðu ESB og aðildarviðræður. Tilvitnað Fullveldi
nú auðvitað síðast breytingar á utanríkisstefnu Bandaríkjanna
Heimildir styðja almenna fullyrðinguna um að breytingar á utanríkisstefnu Bandaríkjanna hafi áhrif á ESB-umræðuna, þótt bein áhrif á aðildarviðræður séu óljósari. PARTY-DATA-021 sýnir að Trump-stjórnin hefur vakið umræðu á Íslandi um ESB-aðild — vangaveltur um afstöðu Bandaríkjanna hafa orðið hluti af þjóðaratkvæðagreiðsluumræðunni. SOV-HIST-003 bendir á að innrás Rússlands og viðbrögð Bandaríkjanna hafi aukið hernaðarlega þýðingu Íslands. Hins vegar staðfestir SOV-DATA-009 að engin opinber afstaða Bandaríkjanna gegn ESB-aðild Íslands hefur verið skráð og SOV-DATA-008 bendir á að 23 NATO-ríki séu einnig ESB-ríki án þess að það stangist á við bandarísk öryggishagsmuni.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er almennt orðuð og erfitt að sannreyna til fulls. Bandaríkin hafa ekki opinberlega mótmælt ESB-aðild Íslands — áhrifin eru óbein og lúta frekar að pólitísku andrúmslofti en formlegum aðgerðum. SOV-DATA-008 bendir á að ESB-aðild stangist ekki við NATO-samstarfi. Tengsl milli breyttrar utanríkisstefnu Bandaríkjanna og «aðildarviðræðna» sérstaklega eru enn óljósari en áhrif á ESB-stöðu almennt.
Staðfest Efnahagslegar og hernaðarlegar breytingar í heiminum hafa breytt forsendum ESB-umræðunnar. Tilvitnað Annað
breyttum aðstæðum, efnahagslega, hernaðarlega
Fullyrðingin er almenn og víðtæk — efnahagslegar og hernaðarlegar breytingar hafi breytt forsendum ESB-umræðunnar. Heimildir staðfesta þetta frá mörgum hliðum. Innrás Rússlands í Úkraínu 2022 jók hernaðarlega þýðingu Íslands verulega og NATO-sveitir hófu aftur reglulegar loftrýmisgæsluflugferðir til Keflavíkur (SOV-HIST-003). ESB samþykkti Hernaðaráttavísinn (Strategic Compass) 2022 og EUR 150 milljarða varnaráætlun. Regluumhverfi ESB hefur stækkað gríðarlega (European Green Deal, stafræn reglugerð, AI Act — sjá EEA-LEGAL-018). Nýr öryggissamningur ESB og Íslands var undirritaður í mars 2026 (SOV-DATA-025). Norðurslóðamálin hafa breyst eftir stöðvun samstarfs Rússlands í Norðurskautsráðinu (SOV-DATA-001).
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er víð og almenns eðlis — nánast hvaða breyting sem er gæti talist «breyta forsendum». Heimildir staðfesta bæði hernaðarlegar og efnahagslegar breytingar, en túlkunin á því hvernig þær breyta forsendum fer eftir pólitísku sjónarhorni. Sumar breytingar (t.d. vaxandi varnarsamstarf ESB) gætu talað bæði með og á móti aðild.
Að hluta staðfest ESB hefur tekist að rétta úr kútnum eftir útgöngu Bretlands. Umorðað Fordæmi
Vilborg segir ESB hafa tekist að rétta úr kútnum eftir útgöngu Bretlands.
PREC-DATA-017 sýnir skýr merki um bata: stuðningur við ESB-aðild í Eurobarometer hækkaði úr 60% árið 2017 í 74% vorið 2025 (sögulegt hámark), ekkert ríki hefur hafið úrsagnarferli, og fleiri ríki sækjast eftir aðild. Á hinn bóginn sýna TRADE-DATA-024 (Draghi-skýrslan) og TRADE-DATA-025 (Letta-skýrslan) alvarlegar kerfisbundnar áskoranir: framleiðnieftirbátur gagnvart Bandaríkjunum (1% á ári í tvo áratugi), orkuverð 2–3 sinnum hærra, og fjárfestingarskortur upp á 750–800 milljarða evra árlega. ESB hefur rétt úr kútnum í pólitísku tilliti en glímir við djúpstæðan samkeppnisvanda sem takmarkar myndina.
Samhengi sem vantar
Hækkun í Eurobarometer stafar ekki eingöngu af viðbrögðum við Brexit heldur einnig af jarðpólitískum áhrifum (innrás Rússlands í Úkraínu), og aðferðafræði Eurobarometer hefur verið gagnrýnd fyrir ESB-jákvæða slagsíðu (PREC-DATA-017). Draghi-skýrslan varar sérstaklega við «hægri dauða» (slow agony) ef ESB bregst ekki við samkeppnisvandanum. Stuðningur í einstökum aðildarríkjum (Ungverjaland, Ítalía) hefur verið sveiflukenndur.
Að hluta staðfest Eftir Brexit þéttu ESB-ríkin sem eftir urðu sínar raðir í stað þess að fleiri ríki segðu sig úr. Tilvitnað Fordæmi
ESB-ríkin sem eftir urðu þéttu sínar raðir
PREC-DATA-017 styður kjarna fullyrðingarinnar sterklega: ekkert ESB-ríki hefur hafið úrsagnarferli eftir Brexit, stuðningur við ESB-aðild jókst markvert (74% töldu aðild góða hluti vorið 2025, sögulegt hámark), og nokkur ríki hafa sótt um aðild eða hraðað viðræðum. Hins vegar er fullyrðingin of einföld — orðalagið «þéttu raðir» gefur til kynna einskonar samstöðu sem heimildir sýna ekki að fullu. Fyrirvarar PREC-DATA-017 benda á að stuðningur við ESB sé sveiflukenndur í sumum ríkjum (sérstaklega Ungverjalandi og Ítalíu) og aukning í umsóknum stafi einnig af landpólitískum atburðum (innrás Rússlands í Úkraínu), ekki eingöngu vegna Brexit-áhrifa.
Samhengi sem vantar
Þótt ekkert ríki hafi yfirgefið ESB eftir Brexit er innra pólitískt ástand ESB flóknara en fullyrðingin gefur til kynna. Stuðningur í einstökum ríkjum er breytilegur og ESB-gagnrýnin flokkur hafa styrkst í mörgum löndum. Nýjar aðildarumsóknir tengjast landamálefnum (stríðið í Úkraínu) jafnt sem Brexit-áhrifum.
Staðfest Óttinn var að fleiri ríki fylgdu Bretlandi úr ESB eftir Brexit, en það gerðist ekki. Tilvitnað Fordæmi
Það var ótti við að fleiri ríki færu sömu leið en það sem gerðist kannski frekar var að ESB-ríkin sem eftir urðu þéttu sínar raðir.
Fullyrðingin er rétt — eftir Brexit-atkvæðagreiðsluna 2016 var mikil ótti um "dómínóáhrif" þar sem fleiri ríki myndu yfirgefa ESB, en það gerðist ekki. Engin önnur ríki hafa hafið útgönguferli og engin ríki hafa haldið þjóðaratkvæðagreiðslu um útgöngu (PREC-HIST-003, PREC-DATA-004). Neikvæð efnahagsáhrif Brexit á Bretland hafa líklega dregið úr áhuga annarra ríkja á sambærilegu skrefi (PREC-DATA-008).
Að hluta staðfest Engin umræða er nú um að einhvert ESB-ríki ætli að segja sig úr sambandinu. Tilvitnað Fordæmi
nú er engin umræða um að einhver ætli að segja sig úr, eða fylgja Bretlandi úr Evrópusambandinu
Engin heimild í staðreyndagrunninum nefnir virka umræðu um úrsögn aðildarríkis úr ESB. PREC-DATA-004 fjallar um Bretland eftir Brexit og bendir á að hvorugur stórflokkurinn (Íhaldsflokkar og Verkamannaflokkur) beiti sér fyrir endurkomu í ESB, en viðhorf almennings hafa breyst — um 55% Breta telja Brexit hafa verið rangt. Þetta styður þá mynd að engin alvörugefin úrsagnaraðgerð sé í gangi, en fullyrðingin er of afdráttarlaus: PREC-DATA-021 og PREC-HIST-017 sýna fordæmi Grænlands um úrsögn úr EB, og almenningsumræða gæti átt sér stað í einhverju ESB-ríki án þess að heimildir nái til hennar.
Samhengi sem vantar
Heimildir ná ekki yfir innri pólitíska umræðu í öllum 27 ESB-ríkjum. Í nokkrum ríkjum hafa ESB-efasemdasamtök (eins og í Ungverjalandi og Póllandi) haldið uppi gagnrýni á ESB, þótt hún beinist frekar að umbótum en úrsögn. Fullyrðingin krefst yfirgripsmikilla heimilda um pólitíska stöðu í öllum aðildarríkjum til fullrar staðfestingar.
Staðfest Umræða er í Bretlandi um að útgangan hafi verið mistök. Tilvitnað Fordæmi
Frekar er umræða í Bretlandi um að það hafi verið mistök að gera það.
Heimildir staðfesta þetta vel. Skoðanakannanir sýna stöðugt að um 55% Breta telja Brexit hafa verið mistök (PREC-DATA-004). Ríkisfjármálaskrifstofan (OBR) áætlar 4% samdrátt í landsframleiðslu vegna Brexit (PREC-HIST-003) og vöruviðskipti við ESB drógust saman um 15% (PREC-HIST-012). Þrátt fyrir þessa umræðu hefur hvorugur aðalflokkurinn — Verkamannaflokkurinn né Íhaldsflokkurinn — mælt með enduraðild (PREC-DATA-004).
Samhengi sem vantar
Þótt margir Bretar telji Brexit hafa verið mistök hefur hvorugur stóri flokkurinn í Bretlandi mælt með enduraðild. Verkamannastjórnin leggur áherslu á nánara samstarf innan núverandi ramma (TCA) frekar en enduraðild (PREC-DATA-004). Umræðan er því til staðar í almenningsáliti en ekki enn í stjórnmálalegri framkvæmd.
Að hluta staðfest Mörg ESB-ríki hafa fengið sérlausnir og undanþágur um málefni sem þeim skipta máli. Tilvitnað EES/ESB-löggjöf
Mörg ríki hafa fengið sérlausnir og undanþágur um málefni sem skipta ríki máli.
EEA-LEGAL-012 staðfestir að eldri aðildarríki hafa fengið varanlegar undanþágur — Danmörk frá evrunni, Írland frá hluta dómsmála og innanríkismála. AGRI-LEGAL-004 og AGRI-DATA-016 sýna að Finnland og Svíþjóð fengu viðbótarstuðning við norðlægan landbúnað sem hefur verið viðhaldið í áratugi. Þetta styður meginefni fullyrðingarinnar. Hins vegar undirstrika sömu heimildir að frá Lissabon-samningnum 2009 hafa ný aðildarríki ekki fengið varanlegar undanþágur — eingöngu aðlögunartímabil. Fullyrðingin er of víð þar sem hún gefur til kynna að sérlausnir séu almennt aðgengilegar, en þær eru í raun bundnar við sögulegar aðstæður sem teljast óendurtakanlegar.
Samhengi sem vantar
Ný aðildarríki hafa ekki fengið varanlegar undanþágur frá Lissabon-samningnum. Varanlegar undanþágur eldri ríkja eru taldar bundnar við sögulegar aðstæður sem eru ekki endurtakanlegar. Ísland sem nýtt aðildarríki gæti því ekki treyst á sömu sérlausnir.
Að hluta staðfest Grundvallaratriðin í ESB krefjast þess að öll aðildarríki fylgi sömu reglum. Tilvitnað EES/ESB-löggjöf
í grunninn er auðvitað búist við því að allt það sem skiptir máli, og grundvallaratriði að það séu öll aðildarríki sem fylgi sömu reglum þar
Fullyrðingin um að grundvallaratriði ESB krefjist þess að öll aðildarríki fylgi sömu reglum er of víð. EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-021 staðfesta að ný ríki verði að samþykkja allt regluverkið, og AGRI-LEGAL-004 sýnir að engin varanleg undanþága hefur fengist frá sameiginlegri landbúnaðarstefnu. SOV-LEGAL-031 bendir þó á aukið samstarfskerfi (enhanced cooperation) sem leyfir nokkrum ríkjum að halda sig utan ákveðinna ákvörðana. EEA-LEGAL-012 nefnir fyrirliggjandi varanlegar undanþágur — Danmörk frá evrunni, Írland frá dómsmálum — sem sýna að samræmi er ekki algjört. Fullyrðingin á við um kjarna regluverksins en vantar mikilvægan fyrirvara um þessar undantekningar.
Samhengi sem vantar
Aukið samstarfskerfi ESB (326.–334. gr. TFEU) leyfir hópi ríkja að halda sig utan tiltekinna ákvörðana. Danmörk og Írland hafa varanlegar undanþágur frá evrunni og réttarkerfissamstarfi. Þótt stefnan sé að ný ríki fái ekki slíkar undanþágur sýna þessi fordæmi að samræmiskrafan er ekki algjör.
Staðfest Samningsstaða Íslands hefur lengi verið góð þegar kemur að því að uppfylla grundvallarskilyrði ESB-aðildar. Umorðað EES/ESB-löggjöf
samningsstaða Íslands lengi verið góð þegar kemur að því að uppfylla grundvallarskilyrði þess að ganga í Evrópusambandið
Framkvæmdastjórn ESB mat Ísland sem vel undirbúinn umsækjanda í álitinu frá 2010, og benti á mikið samræmi regluverks í gegnum EES, sterkar lýðræðislegar stofnanir og virkt markaðshagkerfi (TRADE-DATA-022). Ísland er þegar Schengen-aðili (EEA-LEGAL-004) og 11 samningskaflar voru lokaðir á aðeins 18 mánuðum 2010–2013, sem er fordæmalaus hraði (EEA-LEGAL-020). Hvað varðar grundvallarskilyrði (Kaupmannahafnarviðmiðin) stenst Ísland vel.
Samhengi sem vantar
Grundvallarskilyrðin (Kaupmannahafnarviðmiðin) snúa að lýðræði, mannréttindum, markaðshagkerfi og getu til innleiðingar. Erfiðleikar Íslands lúta ekki að þessum skilyrðum heldur að efnislegum samningamálum utan EES — einkum sjávarútvegi, landbúnaði og gjaldmiðli. Fullyrðingin afmarkar sig réttilega við "grundvallarskilyrði" og er þar vel studd.
Staðfest Stærstu spurningarnar um ESB-aðild Íslands lúta að þeim atriðum sem semja þarf um og hvort niðurstaðan verði ásættanleg. Umorðað EES/ESB-löggjöf
Hún segir stærstu spurningarnar lúta að þeim atriðum sem semja þurfi um og hvort hægt sé að komast að ásættanlegri niðurstöðu fyrir Íslendinga
Þetta er vel stutt af heimildum. Könnunargögn sýna að sjávarútvegsstefna (60%), fullveldi (50%), gjaldmiðill (45%) og landbúnaðarstefna (30%) eru þau mál sem kjósendur telja mikilvægust (POLL-DATA-003). Þetta eru einmitt þau mál sem falla utan EES og sem þyrfti að semja um í aðildarviðræðum (EEA-LEGAL-017). Árangur samninganna í þessum málaflokkum myndi ráða miklu um hvort Íslendingar myndu samþykkja aðild (POLL-DATA-010).
Samhengi sem vantar
Munurinn á milli orðalags í skoðanakönnunum (t.d. "sækja um aðild" vs. "ganga í ESB") getur breytt stuðningi um 5–8 prósentustig (POLL-DATA-010). Þetta bendir til þess að margir kjósendur séu opnir fyrir ferlinu en óvissir um niðurstöðuna — nákvæmlega eins og fullyrðingin gefur til kynna.
Að hluta staðfest Samningsstaða Íslands gagnvart ESB er sterkari nú en hún var fyrir tíu árum. Tilvitnað EES/ESB-löggjöf
þótt samningsstaða okkar sé kannski sterkari en fyrir tíu árum síðan
Fullyrðingin er almenn og erfitt að sannreyna hana til fulls. SOV-LEGAL-011 bendir á fordæmi Írlands um undanþágur sem gætu styrkt samningastöðu Íslands. TRADE-DATA-022 nefnir að Ísland var talið «auðveldur» umsækjandi 2010 vegna EES-samræmingar, og SOV-DATA-001 undirstrikar aukna hernaðarlega þýðingu Íslands á norðurslóðum. Þessir þættir gætu bent til sterkari stöðu en áður. Hins vegar bendir TRADE-DATA-022 einnig á að ESB beini athygli sinni nú að Vestur-Balkanskaga og Úkraínu, sem gæti veikt samningsstöðu Íslands. Engin heimild metur samningsstöðuna beint eða ber hana saman við stöðuna fyrir tíu árum.
Samhengi sem vantar
Engin heimild ber samningsstöðu Íslands beint saman milli tímabila. TRADE-DATA-022 bendir á að ESB hafi aðrar forgangsröðun í stækkunarmálum en áður, sem gæti dregið úr samningsstyrk Íslands. Öryggisumhverfið hefur hins vegar breyst Íslandi í hag (norðurslóðir, GIUK-gat).
Staðfest Einhver málamiðlun þyrfti að nást í aðildarviðræðum Íslands við ESB. Tilvitnað EES/ESB-löggjöf
Það þyrfti að vera einhver málamiðlun
Fullyrðingin er almenn og segir aðeins að «einhver málamiðlun» þyrfti að nást í aðildarviðræðum. Þetta er augljóslega rétt og heimildir staðfesta það ríkulega. Forsætisráðherra Kristrún Frostadóttir talaði um «grundvallarprinsipp sem þarf að virða» og «skýr rauð flögg» varðandi auðlindir og orku (PARTY-PARL-001). Utanríkisráðherra nefndi sérstaklega fordæmi um samninga — norrænar landbúnaðarundanþágur og eignakaupatakmörkun Dana og Maltverja — sem dæmi um hvernig málamiðlanir hafa verið náðar (SOV-PARL-001). Samningsramminn sjálfur felur í sér aðlögunartímabil og sérstök ákvæði sem kalla á málamiðlanir (EEA-LEGAL-021, AGRI-LEGAL-004 úr öðrum fullyrðingum).
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er svo almenn að hún segir lítið umfram hið augljósa — allar aðildarviðræður fela í sér einhverja málamiðlun. Spurningin er fremur hversu víðtæk málamiðlunin þyrfti að vera, sérstaklega í sjávarútvegi og landbúnaði þar sem hagsmunir Íslands og ESB stangast hvað mest á.
Staðfest Það er erfitt á þessum tímapunkti að segja hvort hægt sé að semja um ESB-samning sem er ásættanlegur fyrir Íslendinga. Tilvitnað EES/ESB-löggjöf
á þessum tímapunkti mjög erfitt að segja hvort hægt sé að semja um samning sem er ásættanlegur fyrir Íslendinga
Þetta er vel rökstutt sjónarhorn. Heimildir benda til þess að meginþættir samninganna — sjávarútvegsstefna, landbúnaðarstefna og gjaldmiðill — séu utan EES og hafi aldrei verið samið um þá (EEA-LEGAL-020, EEA-LEGAL-021). Landbúnaðarkaflinn var aldrei opnaður í viðræðunum 2010–2013 vegna innri ágreinings (AGRI-LEGAL-003) og sjávarútvegskaflinn var aldrei opnaður. Bændasamtökin áætla 40–60% búa yrðu órekstrarfær (POL-DATA-015). Á sama tíma er 95% regluverksins formlega ekki til samningamála — aðeins tímalínan (EEA-LEGAL-016).
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er viturlegt viðhorf. Engin viðræður hafa enn farið fram um erfiðustu málaflokka (sjávarútveg og landbúnað) og niðurstöður slíkra viðræðna eru ófyrirsjáanlegar. Þetta er ein helsta ástæða þess að margir sérfræðingar leggja áherslu á að viðræðurnar verði að fara fram áður en hægt er að dæma um niðurstöðuna.