Engin fordæmi fyrir leið Íslands í átt að ESB
Greindar 21 fullyrðingar. Niðurstöður: 10 stutt að hluta, 10 stutt af heimildum, 1 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: hlutlaus en ófullnægjandi. Heildstæðni: 25%.
Niðurstöður
Óstutt Engin fordæmi eru fyrir þeirri leið sem Ísland hyggist fara í átt að Evrópusambandinu. Fordæmi
Vilborg Ása Guðjónsdóttir alþjóðastjórnmálafræðingur segir engin fordæmi fyrir þeirri leið sem Ísland hyggist fara í átt að Evrópusambandinu.
Fullyrðing: Engin fordæmi eru fyrir þeirri leið sem Ísland hyggist fara í átt að Evrópusambandinu.
Fullyrðingin um að engin fordæmi séu fyrir leið Íslands er röng. PREC-HIST-004 sýnir að Ísland hóf sjálft aðildarviðræður 2010–2013 og opnaði 11 samningskafla — ferillinn er ekki fordæmalaus. Noregur hélt þjóðaratkvæðagreiðslur 1972 og 1994, Danir 1972 og 1992, Sviss höfnuðu EES-aðild 1992 — allt eru þetta hliðstæður. SOV-DATA-009 staðfestir að 23 af 32 NATO-ríkjum eru einnig ESB-aðilar, sem sýnir vel þekkta leið. EEA-DATA-014 bendir á að Hagfræðistofnun HÍ mælti með því 2014 að kanna kjör í raunverulegum viðræðum — einmitt sú nálgun sem nú er lögð til. Leiðin er óvenjuleg en alls ekki fordæmalaus.
Samhengi sem vantar
Hægt er að túlka fullyrðinguna þrengra — þ.e. að engin fordæmi séu fyrir ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um að hefja aðildarviðræður á ný eftir frysta umsókn. SOV-LEGAL-016 nefnir að stjórnarskráin hefur enga ákvæði um fullveldisframsal og aðlögunarferli gæti tekið 1–2 ár. Sú sérstaka samsetning aðstæðna er sjaldgæf, þó hvert einstakt þátt eigi sér fordæmi.
Að hluta staðfest Samningsstaða Íslands er almennt góð gagnvart ESB. EES/ESB-löggjöf
Hún segir samningsstöðu Íslands almennt góða
Fullyrðing: Samningsstaða Íslands er almennt góð gagnvart ESB.
Fullyrðingin er matskennd og heimildir gefa blandaða mynd. TRADE-DATA-022 staðfestir að Framkvæmdastjórnin mat umsókn Íslands mjög jákvætt árið 2010 — Ísland var talið "auðveldur" umsækjandi vegna mikillar samsvörunar við regluverkið í gegnum EES. EEA-LEGAL-004 og TRADE-DATA-002 styðja þetta: Ísland er þegar í Schengen og hefur tollfrjálsan aðgang að innri markaðnum. Á hinn bóginn benda SOV-LEGAL-006 og POL-DATA-017 á erfiðleikana — undanþágur frá sjávarútvegsstefnu eru ólíklegar og samningsstaðan er háð pólitískum aðstæðum. Aðalveikleikinn er sjávarútvegsmálið, sem enn er óleyst.
Samhengi sem vantar
Forgangsröðun ESB í stækkunarmálum hefur breyst — Vestur-Balkan, Úkraína og Moldóva eru nú í forgrunni. Ísland er ekki í forgangi þótt samningsstaðan sé tæknilega sterk. Sjávarútvegsmálið var aldrei leyst í viðræðunum 2010–2013.
Staðfest Hefðbundin leið ríkja er að sækja fyrst um ESB-aðild og kjósa síðan um samninginn í framhaldi af viðræðum. Fordæmi
Að sögn Vilborgar er venjan sú að ríki sæki fyrst um aðild og kjósi um samninginn í framhaldi af því.
Fullyrðing: Hefðbundin leið ríkja er að sækja fyrst um ESB-aðild og kjósa síðan um samninginn í framhaldi af viðræðum.
Heimildir staðfesta að hefðbundið aðildarferli felst í umsókn, viðræðum um innleiðingu regluverksins og síðan fullgildingu — ýmist með þjóðaratkvæðagreiðslu eða þingsályktun (EEA-LEGAL-013, EEA-LEGAL-017). Ferlið tekur yfirleitt 5–10 ár frá umsókn til aðildar. Þetta er vel skjalfest í stækkuarstefnu ESB.
Samhengi sem vantar
Ekki öll ríki hafa haldið þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild — sum hafa staðfest hana einungis með þingsályktun. Þar sem Ísland ætlar að kjósa áður en umsókn er lögð fram er ferlið snúið við miðað við hefðina.
Að hluta staðfest Grundvöllur aðildarviðræðnanna við ESB er sá sami og í síðustu viðræðum Íslands. EES/ESB-löggjöf
Hún segir að grundvöllur viðræðnanna sé sá sami og í síðustu viðræðum
Fullyrðing: Grundvöllur aðildarviðræðnanna við ESB er sá sami og í síðustu viðræðum Íslands.
Grundvallarrammi aðildarviðræðna — að umsækjandi samþykki regluverkið eins og það er — er sá sami og áður, sbr. EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-021. Hins vegar hefur aðferðafræðin breyst verulega. EEA-LEGAL-019 staðfestir að Framkvæmdastjórnin tók upp nýja stækkunaraðferðafræði árið 2020 sem raðar köflum í sex þemaklasa og innleiðir "afturkræfni" — strangari en ramminn sem gilti 2010–2013. Óljóst er hvort þessi aðferðafræði, sem var hönnuð fyrir ríki Vestur-Balkan, gildi beint um Ísland. Regluverkið sjálft hefur einnig stækkað umtalsvert frá 2013 (Evrópski græni sáttmálinn, gervigreindarreglugerð, lög um stafræna þjónustu o.fl.), þannig að efni samninganna yrði töluvert víðfeðmara.
Samhengi sem vantar
Grundvöllurinn (samþykkt alls regluverksins) er sá sami en viðræðurnar myndu fara eftir breyttri aðferðafræði frá 2020. Regluverkið hefur stækkað verulega síðan 2013. SOV-LEGAL-006 sýnir einnig að afstaða ESB til undanþága hefur hert. Fullyrðingin er þannig hálfsönn — grundvallarreglan er sú sama en samhengið er annað.
Staðfest Margar breytingar hafa átt sér stað í alþjóðamálum undanfarin tíu ár sem hafa áhrif á samningaviðræður. other
þó hafi margar breytingar átt sér stað í alþjóðamálum undanfarin tíu ár
Fullyrðing: Margar breytingar hafa átt sér stað í alþjóðamálum undanfarin tíu ár sem hafa áhrif á samningaviðræður.
Heimildir staðfesta fjölda verulegra breytinga á alþjóðavettvangi síðan 2013: innrás Rússlands í Úkraínu 2022 breytti öryggisumhverfi Evrópu og aukið hernaðarlegt mikilvægi Íslands (SOV-HIST-003), útganga Bretlands úr ESB breytti samstarfsformum (PREC-HIST-003), og regluverk ESB hefur stækkað verulega með Evrópska græna sáttmálanum og stafrænni reglugerð (EEA-LEGAL-018). Þessar breytingar hafa bein áhrif á forsendur aðildarviðræðna.
Samhengi sem vantar
Breytingarnar hafa áhrif á samningaviðræður í báðar áttir — aukin öryggisþörf gæti styrkt rök fyrir aðild, á meðan stækkað regluverk gerir viðræður flóknari. Einnig hafa breytingar á bandarískri utanríkisstefnu og vaxandi áhersla ESB á varnarmál áhrif.
Að hluta staðfest Útganga Bretlands úr ESB (Brexit) var meginbreytingin sem átti sér stað í Evrópusambandinu á undanförnum árum. Fordæmi
meginbreytingarnar sem hafi átt sér stað sé útganga Bretlands úr ESB
Fullyrðing: Útganga Bretlands úr ESB (Brexit) var meginbreytingin sem átti sér stað í Evrópusambandinu á undanförnum árum.
Brexit var án efa stærsti einstaki atburðurinn í sögu ESB á undanförnum árum — PREC-HIST-003 staðfestir útgönguna 31. janúar 2020 og PREC-DATA-008 lýsir umfangsmiklum efnahagslegum áhrifum. Þó er fullyrðingin of einföld ef hún gefur í skyn að Brexit hafi verið eina meginbreytingin. SOV-HIST-003 nefnir innrás Rússa í Úkraínu 2022, hernaðarstefnu ESB (Strategic Compass), og 150 milljarða evra varnaráætlun — allt eru þetta grundvallarbreytingar sem eiga sér stað samhliða. PREC-DATA-004 sýnir jafnframt að engin ríki ræða útgöngu eftir Brexit, sem styður mikilvægi atburðarins sem vatnaskil. Brexit var ein af mörgum meginbreytingum, en rétt er að hún var meginbreytingin hvað varðar stækkun og skipan sambandsins.
Samhengi sem vantar
Innrás Rússa í Úkraínu 2022 breytti öryggisstefnu ESB í grundvallaratriðum (SOV-HIST-003). Stækkunarstefnan var endurvakin með umsóknum Úkraínu, Moldóvu og Georgíu. COVID-heimsfaraldurinn varð tilefni sameiginlegra skuldabréfaútgáfu ESB. Þessar breytingar eru sambærilegar að umfangi og áhrifum við Brexit, þótt Brexit sé eini dæmið um raunverulega tilfærslu á mörkum sambandsins.
Að hluta staðfest Breytingar á utanríkisstefnu Bandaríkjanna hafa áhrif á stöðu ESB og aðildarviðræður. Fullveldi
nú auðvitað síðast breytingar á utanríkisstefnu Bandaríkjanna
Fullyrðing: Breytingar á utanríkisstefnu Bandaríkjanna hafa áhrif á stöðu ESB og aðildarviðræður.
SOV-DATA-009 staðfestir að engin opinber andstaða Bandaríkjanna við ESB-aðild Íslands er til staðar, en bendir jafnframt á að einstakar stjórnir (einkum Trump) hafi verið efins um ESB. SOV-HIST-003 lýsir vaxandi varnarsamstarfi ESB og NATO eftir innrás Rússa í Úkraínu, sem tengir breytta bandaríska stefnu við evrópska öryggisumgjörð. Fullyrðingin um áhrif á "stöðu ESB og aðildarviðræður" er þó ónákvæm — heimildir staðfesta óbein tengsl en ekki bein áhrif á aðildarviðræður sérstaklega.
Samhengi sem vantar
Beint samband milli bandarískra stefnubreytinga og ESB-aðildarviðræðna Íslands er ekki skjalfest. Bandarísk utanríkisstefna getur breyst milli stjórnvalda — stofnanleg afstaða styður Evrópusamrunann en einstök stjórnvöld hafa verið efins. Landfræðileg staða Íslands í GIUK-skarðinu eykur hernaðarlega þýðingu þess.
Staðfest Efnahagslegar og hernaðarlegar breytingar í heiminum hafa breytt forsendum ESB-umræðunnar. other
breyttum aðstæðum, efnahagslega, hernaðarlega
Fullyrðing: Efnahagslegar og hernaðarlegar breytingar í heiminum hafa breytt forsendum ESB-umræðunnar.
Heimildir staðfesta að bæði efnahagsleg og hernaðarleg umskipti hafa breytt forsendum ESB-umræðunnar. Innrás Rússlands í Úkraínu 2022 jók verulega hernaðarlegt mikilvægi Íslands og leiddi til nýrrar öryggisstefnu ESB (SOV-HIST-003). Stuðningur við ESB-aðild tengist efnahagslegum sveiflum — hann jókst í kreppunni 2008–2010 og aftur í verðbólgubyljunni 2022–2023 (POLL-DATA-009). Auk þess hefur regluverk ESB stækkað umtalsvert á efnahagssviðum (EEA-LEGAL-018).
Samhengi sem vantar
Áhrif efnahagslegra og hernaðarlegra breytinga eru tvíþætt — sumar breytingar styrkja rök fyrir aðild (öryggi, stöðugleiki) en aðrar flækja hana (stækkað regluverk, vaxandi varnarkostnaður ESB). Kjósendur meta þessi atriði mismunandi eftir efnahagslegu ástandi hverju sinni (POLL-DATA-009).
Að hluta staðfest ESB hefur tekist að rétta úr kútnum eftir útgöngu Bretlands. Fordæmi
Vilborg segir ESB hafa tekist að rétta úr kútnum eftir útgöngu Bretlands.
Fullyrðing: ESB hefur tekist að rétta úr kútnum eftir útgöngu Bretlands.
PREC-HIST-003 staðfestir útgöngu Bretlands og að OBR áætlaði um 4% samdrátt í landsframleiðslu Bretlands til langs tíma. PREC-DATA-001 sýnir 18% raunsamdrátt í vöruskiptum Bretlands við ESB frá 2019 til 2024, sem bendir til þess að Brexit hafi verið Bretum erfiðara en ESB. Þessar heimildir styðja óbeint hugmyndina um að ESB hafi staðið betur af en Bretland eftir skilnaðinn. Engin heimild metur þó beint hvort ESB hafi "rétt úr kútnum" — VLF-þróun, pólitískan stöðugleika og viðskiptavöxt ESB-27 vantar í gagnagrunninn.
Samhengi sem vantar
Heimildir fjalla aðallega um áhrif Brexit á Bretland, ekki beint um efnahagslegan bata ESB. Til að staðfesta fullyrðinguna þyrfti gögn um þróun VLF, viðskipta og pólitísks stöðugleika ESB-27 eftir 2020. Covid-19 og stríðið í Úkraínu flækja mat á áhrifum Brexit á ESB.
Að hluta staðfest Eftir Brexit þéttu ESB-ríkin sem eftir urðu sínar raðir í stað þess að fleiri ríki segðu sig úr. Fordæmi
ESB-ríkin sem eftir urðu þéttu sínar raðir
Fullyrðing: Eftir Brexit þéttu ESB-ríkin sem eftir urðu sínar raðir í stað þess að fleiri ríki segðu sig úr.
Rétt er að engin ESB-ríki hafa fylgt Bretlandi út úr sambandinu og stuðningur við ESB-aðild jókst í mörgum aðildarríkjum eftir Brexit, samkvæmt Eurobarometer-könnunum. Heimildir staðfesta jafnframt að efnahagsleg áhrif Brexit á Bretland voru neikvæð (PREC-HIST-003, PREC-DATA-008), sem kann að hafa fælt frá frekari útgöngum. Hins vegar skortir beinar heimildir í gagnagrunni um mælikvarða á samstöðu ESB-27.
Samhengi sem vantar
Þótt engin ríki hafi yfirgefið ESB eftir Brexit er samstaðan ekki algjör — ríki eins og Ungverjaland og Pólland hafa verið í ágreiningi við ESB um réttarríkissjónarmið, og innri átök um flóttamannastefnu og efnahagsstefnu halda áfram. "Þétting raða" er tiltölulega almenn lýsing sem vanmetur innri togstreitu.
Staðfest Óttinn var að fleiri ríki fylgdu Bretlandi úr ESB eftir Brexit, en það gerðist ekki. Fordæmi
Það var ótti við að fleiri ríki færu sömu leið en það sem gerðist kannski frekar var að ESB-ríkin sem eftir urðu þéttu sínar raðir.
Fullyrðing: Óttinn var að fleiri ríki fylgdu Bretlandi úr ESB eftir Brexit, en það gerðist ekki.
Fullyrðingin er rétt — eftir Brexit-atkvæðagreiðsluna 2016 var mikil ótti um "dómínóáhrif" þar sem fleiri ríki myndu yfirgefa ESB, en það gerðist ekki. Engin önnur ríki hafa hafið útgönguferli og engin ríki hafa haldið þjóðaratkvæðagreiðslu um útgöngu (PREC-HIST-003, PREC-DATA-004). Neikvæð efnahagsáhrif Brexit á Bretland hafa líklega dregið úr áhuga annarra ríkja á sambærilegu skrefi (PREC-DATA-008).
Að hluta staðfest Engin umræða er nú um að einhvert ESB-ríki ætli að segja sig úr sambandinu. Fordæmi
nú er engin umræða um að einhver ætli að segja sig úr, eða fylgja Bretlandi úr Evrópusambandinu
Fullyrðing: Engin umræða er nú um að einhvert ESB-ríki ætli að segja sig úr sambandinu.
PREC-DATA-004 staðfestir að ekkert ESB-ríki hefur opinberlega rætt útgöngu eftir Brexit — hvorki Bretar né aðrir vilja endurtaka ferlið. Könnunargögn sýna að 55% Breta telja Brexit hafa verið ranga ákvörðun en hvorugur stóri flokkurinn styður enduraðild. SOV-LEGAL-001 staðfestir 50. grein Lissabon-samningsins um úrsagnarrétt, en enginn hefur beitt henni síðan Brexit. Hins vegar er fullyrðingin of víðtæk — EEA-LEGAL-012 og SOV-LEGAL-006 lýsa innri togstreitu um undanþágur og samþættingu sem heldur áfram, þó engin ríki ræði beinlínis um útgöngu. Grænland yfirgaf Evrópubandalagið 1985 en er ekki fullvalda ríki.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin segir "nú" sem takmarkar tímarammann. Þó engin ESB-ríki ræði útgöngu opinberlega, eru ESB-efasemdarflokkar áhrifamiklir í nokkrum löndum (Ungverjaland, Ítalía). Sviss hætti við stofnanasamning 2021 en er ekki ESB-ríki. Brexit var þó "meginbreytingin" sem nefnd er í annari fullyrðingu — þetta samhengi tengist.
Staðfest Umræða er í Bretlandi um að útgangan hafi verið mistök. Fordæmi
Frekar er umræða í Bretlandi um að það hafi verið mistök að gera það.
Fullyrðing: Umræða er í Bretlandi um að útgangan hafi verið mistök.
Heimildir staðfesta þetta vel. Skoðanakannanir sýna stöðugt að um 55% Breta telja Brexit hafa verið mistök (PREC-DATA-004). Ríkisfjármálaskrifstofan (OBR) áætlar 4% samdrátt í landsframleiðslu vegna Brexit (PREC-HIST-003) og vöruviðskipti við ESB drógust saman um 15% (PREC-HIST-012). Þrátt fyrir þessa umræðu hefur hvorugur aðalflokkurinn — Verkamannaflokkurinn né Íhaldsflokkurinn — mælt með enduraðild (PREC-DATA-004).
Samhengi sem vantar
Þótt margir Bretar telji Brexit hafa verið mistök hefur hvorugur stóri flokkurinn í Bretlandi mælt með enduraðild. Verkamannastjórnin leggur áherslu á nánara samstarf innan núverandi ramma (TCA) frekar en enduraðild (PREC-DATA-004). Umræðan er því til staðar í almenningsáliti en ekki enn í stjórnmálalegri framkvæmd.
Að hluta staðfest Mörg ESB-ríki hafa fengið sérlausnir og undanþágur um málefni sem þeim skipta máli. EES/ESB-löggjöf
Mörg ríki hafa fengið sérlausnir og undanþágur um málefni sem skipta ríki máli.
Fullyrðing: Mörg ESB-ríki hafa fengið sérlausnir og undanþágur um málefni sem þeim skipta máli.
Heimildir staðfesta að nokkur ESB-ríki hafa fengið undanþágur — Danmörk samdi um undanþágur frá evrunni, varnar- og réttarmálum í Edinburgh-samningnum 1992, og Írland hefur undanþágu frá Schengen og réttarmálum (SOV-LEGAL-006, SOV-LEGAL-011). Pólland og Tékkland hafa einnig bókanir um mannréttindaskrána. Þó ber að nefna að stefna ESB frá stækkuninni 2004 hefur verið að veita nýjum aðildarríkjum færri undanþágur — Króatía fékk engar varanlegar undanþágur árið 2013 (EEA-LEGAL-012). Fullyrðingin er því rétt um söguleg fordæmi en gefur of bjartsýna mynd af möguleikum nýrra ríkja til að ná sambærilegum sérlausnum.
Samhengi sem vantar
Frá stækkuninni 2004 hefur ESB almennt hafnað nýjum varanlegum undanþágum. Eldri undanþágur voru samdar við sérstæðar sögulegar aðstæður sem ólíklegt er að endurtaki sig. Hvort Ísland gæti samið um sérstöðu í sjávarútvegi er pólitísk spurning án fyrirframákveðinnar niðurstöðu.
Staðfest Grundvallaratriðin í ESB krefjast þess að öll aðildarríki fylgi sömu reglum. EES/ESB-löggjöf
í grunninn er auðvitað búist við því að allt það sem skiptir máli, og grundvallaratriði að það séu öll aðildarríki sem fylgi sömu reglum þar
Fullyrðing: Grundvallaratriðin í ESB krefjast þess að öll aðildarríki fylgi sömu reglum.
Heimildir staðfesta grunnregluna um að öll aðildarríki taki upp regluverk ESB (acquis) að fullu (EEA-LEGAL-017, EEA-LEGAL-021). Ný aðildarríki þurfa að samþykkja regluverkið eins og það stendur á þeim tíma sem aðild tekur gildi. Þótt tímabundin aðlögunartímabil séu möguleg er meginreglan sú að allir fari eftir sömu reglum (SOV-LEGAL-004, FISH-LEGAL-001).
Samhengi sem vantar
Þrátt fyrir grunnregluna um samræmdar reglur eru til undantekningar — eldri aðildarríki hafa fengið varanlegar undanþágur (SOV-LEGAL-006), meginreglan um samstæðusjónarmið felur í sér sveigjanleika í framkvæmd (t.d. hefur Svíþjóð komist hjá evruupptöku án formlegrar undanþágu), og aðlögunartímabil geta verið allt að 12 ár (SOV-LEGAL-015).
Staðfest Samningsstaða Íslands hefur lengi verið góð þegar kemur að því að uppfylla grundvallarskilyrði ESB-aðildar. EES/ESB-löggjöf
samningsstaða Íslands lengi verið góð þegar kemur að því að uppfylla grundvallarskilyrði þess að ganga í Evrópusambandið
Fullyrðing: Samningsstaða Íslands hefur lengi verið góð þegar kemur að því að uppfylla grundvallarskilyrði ESB-aðildar.
Framkvæmdastjórn ESB mat Ísland sem vel undirbúinn umsækjanda í álitinu frá 2010, og benti á mikið samræmi regluverks í gegnum EES, sterkar lýðræðislegar stofnanir og virkt markaðshagkerfi (TRADE-DATA-022). Ísland er þegar Schengen-aðili (EEA-LEGAL-004) og 11 samningskaflar voru lokaðir á aðeins 18 mánuðum 2010–2013, sem er fordæmalaus hraði (EEA-LEGAL-020). Hvað varðar grundvallarskilyrði (Kaupmannahafnarviðmiðin) stenst Ísland vel.
Samhengi sem vantar
Grundvallarskilyrðin (Kaupmannahafnarviðmiðin) snúa að lýðræði, mannréttindum, markaðshagkerfi og getu til innleiðingar. Erfiðleikar Íslands lúta ekki að þessum skilyrðum heldur að efnislegum samningamálum utan EES — einkum sjávarútvegi, landbúnaði og gjaldmiðli. Fullyrðingin afmarkar sig réttilega við "grundvallarskilyrði" og er þar vel studd.
Staðfest Stærstu spurningarnar um ESB-aðild Íslands lúta að þeim atriðum sem semja þarf um og hvort niðurstaðan verði ásættanleg. EES/ESB-löggjöf
Hún segir stærstu spurningarnar lúta að þeim atriðum sem semja þurfi um og hvort hægt sé að komast að ásættanlegri niðurstöðu fyrir Íslendinga
Fullyrðing: Stærstu spurningarnar um ESB-aðild Íslands lúta að þeim atriðum sem semja þarf um og hvort niðurstaðan verði ásættanleg.
Þetta er vel stutt af heimildum. Könnunargögn sýna að sjávarútvegsstefna (60%), fullveldi (50%), gjaldmiðill (45%) og landbúnaðarstefna (30%) eru þau mál sem kjósendur telja mikilvægust (POLL-DATA-003). Þetta eru einmitt þau mál sem falla utan EES og sem þyrfti að semja um í aðildarviðræðum (EEA-LEGAL-017). Árangur samninganna í þessum málaflokkum myndi ráða miklu um hvort Íslendingar myndu samþykkja aðild (POLL-DATA-010).
Samhengi sem vantar
Munurinn á milli orðalags í skoðanakönnunum (t.d. "sækja um aðild" vs. "ganga í ESB") getur breytt stuðningi um 5–8 prósentustig (POLL-DATA-010). Þetta bendir til þess að margir kjósendur séu opnir fyrir ferlinu en óvissir um niðurstöðuna — nákvæmlega eins og fullyrðingin gefur til kynna.
Að hluta staðfest Samningsstaða Íslands gagnvart ESB er sterkari nú en hún var fyrir tíu árum. EES/ESB-löggjöf
þótt samningsstaða okkar sé kannski sterkari en fyrir tíu árum síðan
Fullyrðing: Samningsstaða Íslands gagnvart ESB er sterkari nú en hún var fyrir tíu árum.
Nokkrar heimildir benda til breyttra aðstæðna sem gætu styrkt samningsstöðu Íslands. SOV-DATA-009 sýnir aukið hernaðarlegt mikilvægi Íslands í Norður-Atlantshafi og PREC-DATA-011 vitnar í ummæli Tusk um nauðsyn þess að ESB lagi sig að smáríkjum. TRADE-DATA-022 bendir þó til þess að forgangsröðun ESB í stækkun snúi nú að Vestur-Balkanskaga og Úkraínu, og aðildarferli Íslands sé ekki forgangsmál. Mat á samningsstöðu er í eðli sínu pólitísk skoðun fremur en staðreynd.
Samhengi sem vantar
TRADE-DATA-022 undirstrikar að ESB myndi fagna Íslandi en er ekki í virkri leit að íslenskri aðild. Hvað telst "sterkari" samningsstaða fer eftir sjónarhorni og viðmiðum. SOV-LEGAL-014 bendir á að Ísland samræmir nú þegar 70–80% af utanríkisstefnuyfirlýsingum ESB, sem gæti bæði styrkt og veikt samningsstöðu eftir aðstæðum.
Staðfest Einhver málamiðlun þyrfti að nást í aðildarviðræðum Íslands við ESB. EES/ESB-löggjöf
Það þyrfti að vera einhver málamiðlun
Fullyrðing: Einhver málamiðlun þyrfti að nást í aðildarviðræðum Íslands við ESB.
Heimildir staðfesta að aðildarviðræður snúast um aðlögunartímabil og framkvæmd fremur en innihald regluverksins (EEA-LEGAL-017, EEA-LEGAL-021). Öll aðildarríki hafa þurft að semja um einhvers konar málamiðlanir — hvort sem um ræðir aðlögunartímabil (eins og 12 ára landkaupaundanþága Póllands), fjárhagsleg fyrirkomulag eða tæknilegar aðlaganir. Þetta á sérstaklega við um Ísland vegna þeirra málefna sem falla utan EES — sjávarútveg, landbúnað og gjaldmiðil (SOV-LEGAL-006, EEA-LEGAL-020).
Samhengi sem vantar
Orðið "málamiðlun" er víðtækt. Formlega semja umsækjendur aðeins um hvenær og hvernig reglur eru innleiddar, ekki hvort þær eru innleiddar (EEA-LEGAL-016). Í reynd geta tímabundin aðlögunartímabil verið veruleg — en þau eru tímabundin, ekki varanleg.
Staðfest Það er erfitt á þessum tímapunkti að segja hvort hægt sé að semja um ESB-samning sem er ásættanlegur fyrir Íslendinga. EES/ESB-löggjöf
á þessum tímapunkti mjög erfitt að segja hvort hægt sé að semja um samning sem er ásættanlegur fyrir Íslendinga
Fullyrðing: Það er erfitt á þessum tímapunkti að segja hvort hægt sé að semja um ESB-samning sem er ásættanlegur fyrir Íslendinga.
Þetta er vel rökstutt sjónarhorn. Heimildir benda til þess að meginþættir samninganna — sjávarútvegsstefna, landbúnaðarstefna og gjaldmiðill — séu utan EES og hafi aldrei verið samið um þá (EEA-LEGAL-020, EEA-LEGAL-021). Landbúnaðarkaflinn var aldrei opnaður í viðræðunum 2010–2013 vegna innri ágreinings (AGRI-LEGAL-003) og sjávarútvegskaflinn var aldrei opnaður. Bændasamtökin áætla 40–60% búa yrðu órekstrarfær (POL-DATA-015). Á sama tíma er 95% regluverksins formlega ekki til samningamála — aðeins tímalínan (EEA-LEGAL-016).
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er viturlegt viðhorf. Engin viðræður hafa enn farið fram um erfiðustu málaflokka (sjávarútveg og landbúnað) og niðurstöður slíkra viðræðna eru ófyrirsjáanlegar. Þetta er ein helsta ástæða þess að margir sérfræðingar leggja áherslu á að viðræðurnar verði að fara fram áður en hægt er að dæma um niðurstöðuna.
Ósannanlegt Vilborg Ása Guðjónsdóttir er alþjóðastjórnmálafræðingur. other
Vilborg Ása Guðjónsdóttir alþjóðastjórnmálafræðingur
Fullyrðing: Vilborg Ása Guðjónsdóttir er alþjóðastjórnmálafræðingur.
Engin heimild í gagnagrunninum nefnir Vilborgu Ásu Guðjónsdóttur eða staðfestir að hún sé alþjóðastjórnmálafræðingur. Heimildir sem fundust fjalla um ótengd efni og hafa lág líkindagildi.