Vikuyfirlit 30. mars – 5. apríl 2026
Vikuyfirlitið er skrifað af gervigreindarlíkaninu Claude með hjálp tengingar við gagnagrunn ESB Vaktarinnar.
Tuttugu og ein grein, hundrað og áttatíu og níu fullyrðingar. Vikuna á undan voru þær sex hundruð og sex. Umræðan dróst saman — en breikkaði á sama tíma. Fjölbreytni efnisflokka jókst úr 0,82 í 0,87 og í stað stóru sjávarútvegs- og fullveldisumræðunnar sem einkenndi fyrri vikur fékk ný spurning rými: hvað kostar þetta eiginlega?
Carl Baudenbacher, fyrrverandi forseti EFTA-dómstólsins, var ráðandi rödd vikunnar með sjautján fullyrðingar um EES-samninginn og löggjöf ESB. Andrés Pétursson og Þorvaldur Ingi Jónsson fjölluðu um fordæmi annarra ríkja og viðskiptakjör. Davíð Þór Björgvinsson setti fram þá skoðun að Ísland gæti fengið ásættanlega niðurstöðu um sjávarútveg í aðildarviðræðum. Þetta er athyglisvert — á sömu viku og sjávarútvegur fékk tuttugu og sex tilvísanir, sem er þriðjungur þess sem vikuna á undan, snérist umræðan meira að kostnaðarspurningum en veiðiheimildum.
Tvær ítarlegar greiningar á fjárhagslegum kostnaði ESB-aðildar birtust, önnur á evropustraumar.is og hin á visir.is. Í þeim var fullyrt að beinar greiðslur Íslands til ESB myndu nema rúmlega einu prósenti af þjóðartekjum. Samhengi sem skiptir máli: þessar áætlanir eru að mestu frá 2002 til 2010 og byggjast á eldri efnahagsaðstæðum. Endanleg upphæð ræðst af samningaviðræðum og fjölára fjármálaáætlun ESB og greina þarf á milli vergra greiðslna og nettóstöðu — Ísland myndi einnig fá fé úr sjóðum sambandsins. Tölurnar eru ekki rangar en þær eru gamlar og forsendurnar hafa breyst.
Svipaður nefnaravandi birtist annars staðar í umræðunni. Talan 13–17 prósent — hlutfall ESB-löggjafar sem Ísland hefur innleitt — mælist á móti öllu regluverki sambandsins. Hin tíðtilvitnaða tala ESA, 70–75 prósent, mælist aðeins innan EES-gildissviðsins. Munurinn stafar af nefnaranum, ekki teljaranum, og báðar tölurnar eru réttar á sínum forsendum. Þetta er lykilatriði sem vantar oft í umræðuna: sömu gögnin gefa ólíka mynd eftir því hvernig þeim er rammað.
Spurningin um hvað þjóðaratkvæðagreiðslan fjallar í raun um fékk líka athygli. Sigurður Hólmar Jóhannesson spurði beint: „Um hvað er þjóðin eiginlega að kjósa?" Opinbera atkvæðagreiðsluspurningin vísar til beinnar aðildar, en ýmsir hafa framsett hana sem atkvæðagreiðslu um viðræður einar. Þetta er ekki smámunagripur — hann ræður því hvaða röksemdafærslu báðar hliðar beita.
Og svo er það sem ekki var rætt. Orkumál og loftslagsstefna eiga tuttugu og þrjár heimildir í gagnagrunni en komu hvergi við sögu. Húsnæðismál eiga tuttugu og eina og vinnumarkaður átján. Þrjú stór efnissvið, öll með ítarleg gögn, fengu núll tilvísanir. Kostnaðarspurningin er lögmæt og tímabær — en hún er eitt brot af stærri heild sem bíður enn umræðu.
Staðreyndir
Vissir þú?
Staðreyndir úr umræðunni sem eru studdar heimildum — og fyrirvarar sem gott er að hafa í huga.
Landbúnaðarkaflinn hafði ekki verið opnaður þegar aðildarviðræðum var hætt.
Útreikningarnir í greininni miðast við gengi 143,9 krónur á evru.
Íslendingar hafa innleitt á milli 13% og 17% af löggjöf ESB.
Heildarútflutningsverðmæti sjávarafurða hefur á undanförnum árum verið á bilinu um 340 til 360 milljarðar króna á ári.
Engu nýju ríki hefur verið hleypt inn í ESB síðan Króatía varð aðili þess árið 2013.
Aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið voru stöðvaðar og hafa ekki verið í gangi í meira en áratug.
Þau 13 ríki sem gengið hafa í ESB frá 2004 þurfa að fá fé lagt til sér innan sambandsins og greiða ekki með sér til þess.
Fullyrðingar
Helstu fullyrðingar
Þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhald aðildarviðræðna við ESB er áætluð 29. ágúst 2026.
- „Þetta er auðvitað einhvers konar gerviskoðanakönnun“
- Ísland geti veitt Evrópusambandinu fótfestu á Norðurskautssvæðinu – „Grænlandskrísan snerti sannarlega taug“
- Leggur til að atkvæðagreiðslunni verði frestað
- Fyrri umræðu um þjóðaratkvæði lokið
- Halldór Jörgen skrifar: Þegar skilyrt nei verður „einfaldlega já“
- Kristrún ýtir Þorgerði Katrínu til hliðar
- Að kjósa tækifæri, eða hafna því
- „Hvað hafa þau að fela?“
- #123. - Er kreppuverðbólga að skella á landinu?
- Telja líkur á aðildarviðræðum fara dvínandi
- Forvirkt samstarf við Evrópusinnaða stjórn
- Bíður þetta böl lands og þjóðar?
- 32. þáttur: Kosningabaráttan á fullu
- Þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB: Hvað erum við að kjósa um?
- 31. þáttur: Umhverfisumræðan sem hvarf
- Halla Hrund Logadóttir: Styð þjóðaratkvæðagreiðsluna – vil skýr rauð strik í sandinn
- Stál í stál og sammála um fátt á fundi um ESB
- Listin að blekkja heila þjóð
- Listin að blekkja heila þjóð
- Alveg skýrt um hvað verður kosið
- Thomas Möller: Búa tvær þjóðir í landinu okkar?
- Nú þarf að láta verkin tala
- Thjodaratkvaedasgreidslan olikleg 29. agust
- Hagsmunasamtokin: Farthegar a skutu eda flokid hjonaband?
- Eins gott að þjóðin viti ekki of mikið
- Hreppaflutningar umræðunnar
- Að hafna eigin þjóð
- Hálfsannleikur og ósannindi Magnúsar Árna Skjaldar Magnússonar
- Höggva í undirstöður greinarinnar
- Samningaeftirlitið - bannað börnum!
- Kristrún: spyrjið Þorgerði Katrínu hvað nei þýðir
- Ég held að það geti verið gluggi núna fyrir Ísland
- Thomas Möller skrifar: Með eða á móti ESB – hver hefur rétt fyrir sér?
- Þegar fílarnir dansa er ekki gott að vera gras
- Gert ráð fyrir að aðildarviðræður klárist á kjörtímabilinu
- Svona er ferlið ef þjóðin samþykkir að 'kíkja í pakkann'
- Hefur ekki mótmælt orðum Ólafs
- Þorgerður Katrín: Grænland er ástæða ESB-umsóknar Íslands
- Heiða Kristín Helgadóttir: Nei er stórt svar – Já býður upp á valmöguleika
- RÚV birtir ekki gagnrýni Ólafs Ragnars
- Að stíga á bak hesti á skipsfjöl
- ESB-viðræðurnar eru hafnar
- Heiða Kristín Helgadóttir: Gott að þjóðaratkvæðagreiðslan komi ekki beint ofan í almenna pólitíska umræðu
- Ísland og ESB komin í varnarsamstarf
- Segir Ísland tipla inn í ESB án umræðu
- Guðrún vill fresta þjóðaratkvæðagreiðslunni
- Þjóðaratkvæðagreiðslan er um aðild Íslands að Evrópusambandinu
- Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu
- Þorgerður Katrín treystir ekki þjóðinni
- Utanríkisráðherra segir við Politico að Ísland geti klárað ESB viðræður á mettíma
- Blekkingaleikurinn mikli
- Hvað felst í liggja lágt leiðinni?
- Þorgerður: Bandaríkin greinilega ekki unnendur ESB
- Vilja leiða þjóðina blinda til Brussel
- Segir Ísland geta komist í ESB á einu og hálfu ári
- Er þetta boðlegt fyrir fullvalda þjóð?
- Orðhengilsháttur vill einkenna ESB-umræðuna
- Sjái þegar merki um að forspá um klofningu þjóðarinnar standist
- 25. þáttur Silfursins: Stefnt að kosningu um ESB í sumar
- Fólk sem treystir ekki þjóð til að hafa vit fyrir sjálfri sér
- Trump sagður beita sér í ESB-umræðunni hér á landi
- Hvað gerist ef kosið verður að halda áfram viðræðum?
- Kristrún vísar þögn um ESB-málið á bug
- Þriðjungur andvígur atkvæðagreiðslunni
- Ekki víst hvernig Evrópusambandið bregst við
- Upplýsingafalsanir utanríkisráðuneytisins
- Spursmál #115 — Er Ísland á leið inn í Evrópusambandið?
- Landbúnaðarstefna ESB henti íslenskum landbúnaði illa
- Vafasöm spurning um ESB-viðræður
- Utanríkisráðuneytið fellur á fyrsta prófinu
- Ísland í NATO – ekki ESB!
Þjóðaratkvæðagreiðslan um ESB-aðild var kynnt í þingsályktunartillögu sem ríkisstjórnin lagði fram á föstudaginn 7. mars 2026.
- Ótæk stefna Viðreisnar
- Thjodaratkvaedasgreidslan olikleg 29. agust
- Vidreisn tapar fylgi vegna ESB-malsins
- Ekki sannfærð um aðild en kallar eftir kjölfestu í umræðu
- Málssókn á hendur Ísrael og framhald ESB-innlimunar Íslands
- Ekkert samráð við þjóðina um ESB-kosningu
- Enginn afsláttur gefinn segi þjóðin já við aðildarviðræðum
- Utanríkisráðuneytið fellur á fyrsta prófinu
- Feilspor til Brussel
- Brusselspuni um öryggismál
Beinar greiðslur Íslands til ESB við inngöngu myndu nema rúmlega 1% af þjóðartekjum landsins.
ESB fær 75% tolltekna af innflutningi frá löndum utan sambandsins og aðildarríki halda eftir 25% sem þóknun.
Forsætisráðherra Kristrún hefur sagt að ESB-andstæðingar treysti ekki dómgreind þjóðarinnar.
Sjálfstæðisflokkurinn er á móti ESB-aðildarviðræðum.
- Halla Hrund Logadóttir: Styð þjóðaratkvæðagreiðsluna – vil skýr rauð strik í sandinn
- Vidreisn tapar fylgi vegna ESB-malsins
- Ekki sannfærð um aðild en kallar eftir kjölfestu í umræðu
- Telja ESB mikilvægara en minni verðbólgu
- Ísland er ekki til sölu
- Ísland í NATO – ekki ESB!
- Guðlaugur Þór: Það á að vera hægt að ræða öll mál í Sjálfstæðisflokknum – líka aðild að ESB
Þingsályktunartillaga utanríkisráðherra er til meðferðar á Alþingi og til stendur að önnur umræða og atkvæðagreiðsla á þingi verði eftir sveitarstjórnarkosningarnar í maí.
Þjóðaratkvæðagreiðslan er ákveðin þannig að hún er ekki atkvæðagreiðsla um ESB-aðild í heild, heldur um hvort hafist verði handa við aðildarviðræður.
- Leyndarhyggja stjórnarandstöðunnar: Þau vilja ekki að þjóðin fái að sjá aðildarsamning
- Guðfinna Jóh. Guðmundsdóttir: Hræðsluáróður gegn aðildarviðræðum
- Ráðherrar flækja málið
- Kristrún: kosið um nýjar viðræður við ESB
- Að setja puttana í eyrun og kalla það stefnu
- Tala þvert á það sem ESB sjálft segir
- Eins gott að þjóðin viti ekki of mikið
- Sex ástæður til að segja já við ESB-viðræðum
- Þorgerður segir ESB bera virðingu fyrir ferli Íslands
- Segir 'af og frá' að viðræður séu hafnar
- Heiða Kristín Helgadóttir: Leikrit sem þingmenn setja upp til að ná í gegn
- Þorgerður Katrín: Grænland er ástæða ESB-umsóknar Íslands
- Heiða Kristín Helgadóttir: Gott að þjóðaratkvæðagreiðslan komi ekki beint ofan í almenna pólitíska umræðu
- Segir Ísland tipla inn í ESB án umræðu
- Aðlögun að ESB sé þegar hluti af daglegu lífi
- Stjórnarskráin bannar ESB-aðild
- Þorgerður Katrín treystir ekki þjóðinni
- Thomas Möller skrifar: Verum jákvæð í ágúst
- Hvers vegna er umsóknin til Evrópusambandsins frá 2009 falin?
- Hvað gerist ef kosið verður að halda áfram viðræðum?
- Fólk sem treystir ekki þjóð til að hafa vit fyrir sjálfri sér
- Enginn afsláttur gefinn segi þjóðin já við aðildarviðræðum
- Kristrún vísar þögn um ESB-málið á bug
- Vafasöm spurning um ESB-viðræður
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, utanríkisráðherra, varaði við því að erlend ríki reyndu að hafa afskipti af þjóðaratkvæðagreiðslunni þegar tilkynnt var um hana.
- Sérlausn Íra reyndist gagnslaus
- Kjarnorkuákvæði beitt öðru sinni?
- Höfum við ekki nóg við peningana að gera?
- Að segja nei er upplýst ákvörðun
- Ekki sannfærð um aðild en kallar eftir kjölfestu í umræðu
- ESB skortir ríkar þjóðir
- Telja ESB mikilvægara en minni verðbólgu
- Vonar hálfpartinn að niðurstaðan verði nei
- Kristrún telur þurfa 70% stuðning við tillöguna
- Braut ríkisstjórnin þingskaparlög? – Umdeilt ákvæði sem hefur ítrekað valdið átökum
- Trump sagður beita sér í ESB-umræðunni hér á landi
- Kristrún og þjóðaratkvæðagreiðslan
147 klukkustundir umræðutími svarar til fjögurra vikna dagvinnu.
Málefni
Virkni eftir málefnum
Aðilar í umræðunni
Virkir aðilar
Óþekktur höfundur
ESB-gagnrýninfréttaritari
Carl Baudenbacher
Blandaðfyrrverandi forseti EFTA-dómstólsins
Andrés Pétursson
Blandaðfyrrverandi formaður Evrópusamtakanna
Þorvaldur Ingi Jónsson
ESB-jákvæðviðskiptafræðingur og stjórnarmaður í öldungaráði Viðreisnar (Viðreisnar)
Davíð Þór Björgvinsson
Blandaðpistlahöfundur
Jón Pétur Zimsen
ESB-gagnrýninþingmaður (Sjálfstæðisflokkur)
Sigurður K Pálsson
Hlutlauspistlahöfundur
Sigurður Hólmar Jóhannesson
Hlutlausframkvæmdastjóri
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir
ESB-jákvæðþingmaður (Viðreisn)
Kristinn Hjálmarsson
Hlutlausframkvæmdastjóri
Fredrik N. G. Andersson
Hlutlausprófessor við háskólann í Lundi
Lars Jonung
Hlutlausprófessor við háskólann í Lundi
Karl Walentin
Hlutlaushagfræðingur
Martin Flodén
Hlutlaushagfræðingur
Heather Grabbe
Hlutlaussérfræðingur hjá Bruegel hugveitunni
Greiningar
Greiningar (21)
Hvað kostar aðild að ESB? Um 20-25 milljarða brúttó, 6-9 nettó
Greindar 32 fullyrðingar. Niðurstöður: 16 stutt að hluta, 8 stutt af heimildum, 8 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: hlutlaus en ófullnægjandi. Heildstæðni: 52%.
Hreppaflutningar umræðunnar
Greindar 8 fullyrðingar. Niðurstöður: 4 stutt að hluta, 3 ekki hægt að sannreyna, 1 stutt af heimildum. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 20%.
Hvað kostar möguleg aðild Íslands að Evrópusambandinu?
Greindar 41 fullyrðingar. Niðurstöður: 18 stutt af heimildum, 16 stutt að hluta, 7 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: mjög ESB-neikvæð. Heildstæðni: 25%.
Fylgja fordæmi Íslands og fara gegn vísindunum
Greindar 15 fullyrðingar. Niðurstöður: 7 ekki hægt að sannreyna, 6 stutt að hluta, 2 stutt af heimildum. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 30%.
Ekki framhald á ESB-viðræðum
Greindar 33 fullyrðingar. Niðurstöður: 17 ekki hægt að sannreyna, 9 stutt að hluta, 7 stutt af heimildum. Sjónarhorn: mjög ESB-neikvæð. Heildstæðni: 25%.
Sjávarútvegur í ESB krefst aðgerða vegna olíuverðhækkana
Greindar 14 fullyrðingar. Niðurstöður: 8 ekki hægt að sannreyna, 6 stutt að hluta. Sjónarhorn: hlutlaus en ófullnægjandi. Heildstæðni: 20%.
Umsögn um þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu
Greindar 11 fullyrðingar. Niðurstöður: 7 stutt að hluta, 3 stutt af heimildum, 1 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: mjög ESB-neikvæð. Heildstæðni: 25%.
Ekki sannfærð um aðild en kallar eftir kjölfestu í umræðu
Greindar 9 fullyrðingar. Niðurstöður: 4 stutt að hluta, 3 ekki hægt að sannreyna, 2 stutt af heimildum. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 38%.
ESB skortir ríkar þjóðir
Greindar 14 fullyrðingar. Niðurstöður: 6 stutt að hluta, 5 stutt af heimildum, 3 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 30%.
Vidreisn tapar fylgi vegna ESB-malsins
Greindar 26 fullyrðingar. Niðurstöður: 12 stutt að hluta, 9 ekki hægt að sannreyna, 3 ekki stutt, 1 stutt af heimildum, 1 villandi. Sjónarhorn: mjög ESB-neikvæð. Heildstæðni: 15%.
Vill veida tunfiskkvota Islands i Midjardarhafi
Greindar 22 fullyrðingar. Niðurstöður: 19 ekki hægt að sannreyna, 3 stutt að hluta. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 25%.
Sérhagsmunir eða almannahagur
Greindar 16 fullyrðingar. Niðurstöður: 8 ekki hægt að sannreyna, 7 stutt að hluta, 1 villandi. Sjónarhorn: mjög ESB-jákvæð. Heildstæðni: 25%.
Hagsmunasamtokin: Farthegar a skutu eda flokid hjonaband?
Greindar 7 fullyrðingar. Niðurstöður: 3 ekki hægt að sannreyna, 2 stutt að hluta, 1 stutt af heimildum, 1 ekki stutt. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 20%.
Thjodaratkvaedasgreidslan olikleg 29. agust
Greindar 17 fullyrðingar. Niðurstöður: 8 stutt að hluta, 7 ekki hægt að sannreyna, 1 stutt af heimildum, 1 ekki stutt. Sjónarhorn: mjög ESB-neikvæð. Heildstæðni: 25%.
Davíð Þór Björgvinsson: Margt sem bendir til þess að Ísland geti fengið ásættanlega niðurstöðu um sjávarútveginn
Greindar 9 fullyrðingar. Niðurstöður: 7 stutt að hluta, 2 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: hallar á ESB-jákvæða hlið. Heildstæðni: 30%.
Sigurður Hólmar Jóhannesson skrifar: Um hvað er þjóðin eiginlega að kjósa?
Greindar 5 fullyrðingar. Niðurstöður: 3 stutt af heimildum, 2 stutt að hluta. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 35%.
Gera ahaettumat fyrir Island
Greindar 10 fullyrðingar. Niðurstöður: 9 ekki hægt að sannreyna, 1 stutt af heimildum. Sjónarhorn: hlutlaus en ófullnægjandi. Heildstæðni: 40%.
Eins gott að þjóðin viti ekki of mikið
Greindar 9 fullyrðingar. Niðurstöður: 4 stutt af heimildum, 3 stutt að hluta, 2 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: mjög ESB-neikvæð. Heildstæðni: 25%.
Sterkari saman og til thjonustu reidubuin
Greindar 7 fullyrðingar. Niðurstöður: 6 ekki hægt að sannreyna, 1 stutt af heimildum. Sjónarhorn: hallar á ESB-jákvæða hlið. Heildstæðni: 45%.
Verða ríki fátæk af því að ganga í Evrópusambandið?
Greindar 16 fullyrðingar. Niðurstöður: 9 stutt að hluta, 4 ekki hægt að sannreyna, 3 stutt af heimildum. Sjónarhorn: hallar á ESB-jákvæða hlið. Heildstæðni: 35%.
Sex ástæður til að segja já við ESB-viðræðum
Greindar 14 fullyrðingar. Niðurstöður: 6 stutt að hluta, 4 stutt af heimildum, 4 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: mjög ESB-jákvæð. Heildstæðni: 30%.