Fylgja fordæmi Íslands og fara gegn vísindunum
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Evrópusambandið hefur heimilað ofveiði á makríl í Norður-Atlantshafi þvert á ráðleggingar Alþjóðahafrannsóknarráðsins (ICES). Sjávarútvegur
Evrópusambandið fylgir fordæmi Íslands og hefur heimilað ofveiði á makríl í Norður-Atlantshafi, þvert á ráðleggingar vísindamanna og Alþjóðahafrannsóknarráðsins.
Fullyrðing: Evrópusambandið hefur heimilað ofveiði á makríl í Norður-Atlantshafi þvert á ráðleggingar Alþjóðahafrannsóknarráðsins (ICES).
Heimildir benda til þess að ESB hafi sett makrílkvóta sem fara yfir ráðleggingar ICES — samkvæmt FISH-PREC-002 var makrílkvóti Írlands lækkaður um 70% á grundvelli vísindalegra ráðlegginga, en fullyrðingin um 48% lækkun í stað 70% (sjá fullyrðingu 3) styður að ESB hafi vikið frá ICES-ráðgjöf. FISH-COMP-003 sýnir að um 60% fiskistofna í norðaustur-Atlantshafi eru nú veiddir við eða undir hámarkssjálfbærri nýtingu, sem er veruleg framför frá 5–10% árið 2003. Þó ber að hafa í huga að fullyrðingin segir ESB «fylgi fordæmi Íslands» — en heimildir benda fremur til þess að ESB-ákvörðunin hafi verið viðbrögð við fjórhliða samkomulagi Íslands, Noregs, Bretlands og Færeyja, ekki fordæmi sem ESB tók af eigin frumkvæði.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin sleppur samhenginu um að ICES-ráðleggingar um makrílskerðingu voru einnig drifnar áfram af ofveiði þriðju ríkja (þar á meðal Íslands). Orðalagið «fylgir fordæmi Íslands» gefur ranga mynd af orsökum — ESB lækkaði kvóta minna en ICES mælti með til að samræma sig við fjórhliða samkomulagið, ekki vegna þess að ESB tóki fordæmi af Íslandi.
Að hluta staðfest ESB hafði upphaflega ákveðið í desember að draga saman makrílkvóta um 70 prósent árið 2026 miðað við 2025, í samræmi við ráðleggingar ICES. Sjávarútvegur
Í desember hafði Evrópusambandið upphaflega ákveðið að fara eftir vísindalegum ráðleggingum Alþjóðahafrannsóknaráðsins (ICES) um að hámarkskvóti fyrir makríl á Norður-Atlantshafi skyldi dragast saman um 70 prósent árið 2026 miðað við 2025.
Fullyrðing: ESB hafði upphaflega ákveðið í desember að draga saman makrílkvóta um 70 prósent árið 2026 miðað við 2025, í samræmi við ráðleggingar ICES.
FISH-PREC-002 staðfestir að makrílkvóti Írlands var lækkaður um 70% í desember 2025, en sú skerðing átti sérstaklega við Írland eftir höfnun Hague-forgangsins, ekki ESB-makrílkvótann í heild. Heimildin nefnir að kvótaskerðingarnar hafi að hluta verið drifnar áfram af vísindalegum ráðleggingum ICES. Hins vegar er ekki hægt að staðfesta af tiltækum heimildum að ESB hafi «upphaflega ákveðið» almenna 70% skerðingu á makrílkvóta í samræmi við ICES — tölurnar í heimildinni eiga við írskan kvóta sérstaklega.
Samhengi sem vantar
Greinarmunur milli almennrar ESB-makrílkvótaákvörðunar og sértækrar kvótaskerðingar Írlands er mikilvægur. Samkvæmt FISH-PREC-002 var Hague-forgangur Írlands hafnað af fjórum aðildarríkjum, sem leiddi til 70% makrílskerðingar á Írlandi — en þetta var ekki endilega almenn ESB-ákvörðun um 70% skerðingu á öllum makrílkvótum.
Að hluta staðfest Makrílsamningur Íslands, Bretlands, Noregs og Færeyja var samþykktur í desember. Sjávarútvegur
Evrópumenn voru æfir yfir makrílsamningi Íslendinga, Breta, Norðmanna og Færeyinga sem samþykktur var í desember.
Fullyrðing: Makrílsamningur Íslands, Bretlands, Noregs og Færeyja var samþykktur í desember.
FISH-DATA-037 staðfestir að Noregur gerði einhliða samninga við Bretland og Færeyjar um makríl, og að þessi þróun hafi valdið togstreitu við ESB. Heimildin nefnir þó ekki Ísland sérstaklega sem aðila og tilgreinir ekki desember sem tímasetningu samkomulagsins. Þá styður FISH-PREC-002 óbeint að makríldeilan hafi verið ofarlega á baugi í desember 2025, en fjallar um írskan kvóta frekar en fjórhliða samkomulagið.
Samhengi sem vantar
Heimildin FISH-DATA-037 nefnir Noreg, Bretland og Færeyjar en ekki Ísland sérstaklega í samhenginu. Tímasetningin «í desember» er ekki staðfest af heimildum í grunninum.
Að hluta staðfest ESB lýsti áhyggjum af því að fjórhliða makrílsamningurinn kynni að stefna makrílstofninum í hættu og grafa undan samkeppni við sjávarútveg í aðildarlöndum ESB. Sjávarútvegur
Sambandið lýsti þar áhyggjum af því að fyrirkomulagið kynni að stefna makrílstofninum í hættu og grafa undan samkeppni við sjávarútveg í aðildarlöndum ESB.
Fullyrðing: ESB lýsti áhyggjum af því að fjórhliða makrílsamningurinn kynni að stefna makrílstofninum í hættu og grafa undan samkeppni við sjávarútveg í aðildarlöndum ESB.
FISH-DATA-037 staðfestir að ESB hafi lýst áhyggjum yfir sjávarútvegssamningunum — sjávarútvegsnefnd Evrópuþingsins lagði til endurskoðun á reglugerð um ósjálfbærar veiðar gegn ríkjum sem standa ekki við samstarfssamninga. FISH-PREC-002 nefnir í fyrirvörum að makríll hafi verið ofveiddur af þriðju ríkjum utan ESB. Báðar þessar heimildir styðja áhyggjur ESB um makrílstofninn og samkeppnisstöðu. Nákvæmt orðalag yfirlýsingarinnar er þó ekki staðfest.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta almenna afstöðu ESB en ekki orðrétta yfirlýsingu. FISH-DATA-037 nefnir tillögu um endurskoðun reglugerðar 1026/2012 sem er enn aðeins tillaga frá nefnd Evrópuþingsins, ekki samþykkt stefna.
Víðtæk samstaða Spá Fiskveiðar yrðu líklegast eitt mesta hitamálið ef Íslendingar kjósa að taka aftur upp viðræður við Evrópusambandið í ágúst. Sjávarútvegur
fiskveiðar yrðu líklegast eitt mesta hitamálið skyldu Íslendingar kjósa að taka aftur upp viðræður við Evrópusambandið í ágúst.
Fullyrðing: Fiskveiðar yrðu líklegast eitt mesta hitamálið ef Íslendingar kjósa að taka aftur upp viðræður við Evrópusambandið í ágúst.
Víðtæk samstaða er í heimildum um þetta mat. EEA-DATA-004 staðfestir að 13. kafli (sjávarútvegur) var umdeildastur í aðildarviðræðum Íslands og var aldrei opnaður áður en viðræðum var frestað. FISH-DATA-023 sýnir að Framkvæmdastjórnin taldi íslenska kvótakerfið ósamrýmanlegt sameiginlegri sjávarútvegsstefnu ESB án verulegrar aðlögunar. POL-DATA-014 sýnir að LÍÚ, sem talar fyrir 70% kvótaeigenda, er leiðandi andstæðingur ESB-aðildar og hefur lagt 500 milljónir króna til andstöðuherferðar.
Samhengi sem vantar
Hlutdeild sjávarútvegs af vergri landsframleiðslu hefur lækkað úr 5–6% árið 2012 í um 3–4% árið 2025 vegna vaxtar í ferðaþjónustu (samkvæmt EEA-DATA-004), sem gæti dregið úr pólitísku vægi hans. Engu að síður er sjávarútvegur enn 35–40% af vöruskiptum.
Víðtæk samstaða Spá Ef farið er yfir ráðgjöf ICES þannig að veiðarnar á stofninum geti ekki talist sjálfbærar, nær stofninn ekki að endurnýja sig. Sjávarútvegur
Ef að það er farið yfir ráðgjöfina, þannig að stofninn og veiðarnar á stofninum geta ekki talist sjálfbærar, þýðir það að stofninn nær ekki að endurnýja sig.
Fullyrðing: Ef farið er yfir ráðgjöf ICES þannig að veiðarnar á stofninum geti ekki talist sjálfbærar, nær stofninn ekki að endurnýja sig.
Þetta er grundvallarregla í sjávarútvegsvísindum og heimildir styðja hana. PREC-DATA-034 sýnir hvernig síldarstofnar í Eystrasalti minnkuðu um 40% á fjórum árum við ofveiði, sem leiddi til þess að Framkvæmdastjórnin mælti með stöðvun síldarveiða. FISH-COMP-003 sýnir að 73% fiskistofna í Miðjarðarhafi eru ofveiddur, sem dæmi um afleiðingar þess að fara yfir sjálfbærnimörk. Rökfærslan er vísindaleglega vel studd.
Samhengi sem vantar
Orsakasamhengið er einfaldað — endurnýjunargeta fiskistofna ræðst ekki einvörðungu af veiðimagni heldur einnig af umhverfisþáttum, loftslagsbreytingum og vistkerfisvíxlverkunum (PREC-DATA-034 nefnir loftslagsbreytingar og ofauðgun sem meðorsök). Fullyrðingin er rétt í aðalatriðum en einfaldar flókið samhengi.
Að hluta staðfest Þegar þjóðir fara ekki eftir samningum og veiða stöðugt umfram ráðgjöf er fiskveiðistjórnunarkerfið ekki skilvirkt. Sjávarútvegur
Meðan enginn er að fara eftir þeim samningum sem eru gerðir og veiða sífellt yfir ráðgjöfinni, þá er ekki heldur hægt að segja að fiskveiðistjórnunarkerfið sé skilvirkt.
Fullyrðing: Þegar þjóðir fara ekki eftir samningum og veiða stöðugt umfram ráðgjöf er fiskveiðistjórnunarkerfið ekki skilvirkt.
Fullyrðingin hefur ákveðna stoð en alhæfir of mikið. FISH-COMP-003 sýnir blandaðan árangur: í norðaustur-Atlantshafi jókst hlutfall sjálfbærra stofna úr 5–10% í um 60% á tímabilinu 2003–2023, sem bendir til verulegs bata. Á Miðjarðarhafi eru hins vegar 73% stofna enn ofveiddur. Fullyrðingin «enginn er að fara eftir samningum» á ekki við alls staðar — margir aðilar virða samninga og stefnubreytingar ESB hafa borið árangur í Atlantshafinu. Á hinn bóginn styðja makríldeilurnar og síldarhrunið í Eystrasalti (PREC-DATA-034) þá skoðun að kerfið bregst þar sem samningar eru vanvirtir.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin alhæfir — «enginn fer eftir samningum» — en FISH-COMP-003 sýnir að árangur sjávarútvegsstefnunnar í norðaustur-Atlantshafi hefur batnað verulega. Ójöfn framkvæmd eftir svæðum er rétt athugasemd en fullyrðingin tekur ekki tillit til bóta í Atlantshafinu. Jafnframt ber að hafa í huga að skilvirkni kerfisins er flóknara mat en hvort einstakir aðilar fari yfir ráðgjöf.
Að hluta staðfest Fulltrúar franskra fiskiútgerða kvörtuðu undan því að löndunum fjórum væri heimilt að veiða um of og samt flytja fiskinn til Evrópulanda, sem grafi undan samkeppni. Sjávarútvegur
Fulltrúar franskra fiskiútgerða kvörtuðu sérstaklega undan því að löndunum fjórum væri heimilt að veiða um of og samt flytja fiskinn til Evrópulanda, sem grefði undan samkeppni
Fullyrðing: Fulltrúar franskra fiskiútgerða kvörtuðu undan því að löndunum fjórum væri heimilt að veiða um of og samt flytja fiskinn til Evrópulanda, sem grafi undan samkeppni.
Heimildir styðja undirliggjandi rökfærslu kvörtunarinnar þótt franska útgerðakvörtunin sjálf sé ekki staðfest beint. FISH-DATA-037 lýsir því hvernig sjávarútvegsnefnd Evrópuþingsins lagði til endurskoðun reglugerðar um ósjálfbærar veiðar gegn ríkjum sem standa ekki við samstarfssamninga — sem endurspeglar samkeppnisáhyggjur ESB. FISH-PREC-002 nefnir í fyrirvörum að makríll hafi verið ofveiddur af þriðju ríkjum. FISH-COMP-005 sýnir viðskiptatengsl fiskmarkaða — breskur fiskur fluttist áfram til ESB-landa eftir Brexit.
Samhengi sem vantar
Engin heimild staðfestir sérstaklega kvörtun franskra útgerðarfulltrúa. Rökfærslan um samkeppnisröskun vegna mismunandi kvótaregna er þó vel studd af heimildum. Vert er að nefna að ESB-ríki hafa tæki á borð við IUU-reglugerðina (FISH-LEGAL-007) til að bregðast við ólöglegum eða ósjálfbærum veiðum þriðju ríkja.