Tollabandalag ESB og mörk „sérlausna“
Raddir í greininni
Niðurstöður
Staðfest Tollabandalag Evrópusambandsins fellur undir einkavaldbærni sambandsins samkvæmt 3. gr. sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins (TFEU). EES/ESB-löggjöf
Tollabandalag Evrópusambandsins fellur undir einkavaldbærni sambandsins samkvæmt 3. gr. sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins (TFEU), sem þýðir að aðildarríki hafa hvorki heimild til að viðhalda eigin tollum né semja um frávik frá sameiginlegri tollastefnu, hvorki innan sambandsins né gagnvart öðrum löndum utan þess.
Fullyrðing: Tollabandalag Evrópusambandsins fellur undir einkavaldbærni sambandsins samkvæmt 3. gr. sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins (TFEU).
SOV-LEGAL-030 staðfestir beint að tollabandalag sé meðal einkavaldbærnisviða ESB samkvæmt 3. gr. TFEU — «where only the EU may legislate». TRADE-DATA-040 styður þetta enn frekar og útskýrir að aðildarríki beiti sameiginlegum ytri tollum og framselji viðskiptasamninga til framkvæmdastjórnarinnar. EEA-LEGAL-008 undirstrikar að tollabandalagið falli utan EES-samningsins, sem er í samræmi við einkavaldbærnistöðu þess.
Samhengi sem vantar
Heimildir benda á að mörkin milli einkavaldbærni og sameiginlegrar valdbærni séu ekki alltaf skýr í framkvæmd — «the practical boundary between shared and exclusive competence is often blurred» (SOV-LEGAL-030). Þó breytir þetta ekki formlegri stöðu tollabandalagsins sem einkavaldbærnisviðs.
Staðfest Samkvæmt 3. gr. TFEU hafa aðildarríki ESB hvorki heimild til að viðhalda eigin tollum né semja um frávik frá sameiginlegri tollastefnu. EES/ESB-löggjöf
aðildarríki hafa hvorki heimild til að viðhalda eigin tollum né semja um frávik frá sameiginlegri tollastefnu, hvorki innan sambandsins né gagnvart öðrum löndum utan þess
Fullyrðing: Samkvæmt 3. gr. TFEU hafa aðildarríki ESB hvorki heimild til að viðhalda eigin tollum né semja um frávik frá sameiginlegri tollastefnu.
SOV-LEGAL-030 lýsir einkavaldbærni ESB á sviði tollabandalagsins og sameiginlegrar viðskiptastefnu þar sem «only the EU may legislate». TRADE-DATA-040 staðfestir að aðildarríki beiti sameiginlegum ytri tollum og framkvæmdastjórnin semji um viðskiptasamninga fyrir hönd allra 27 ríkja. Þetta þýðir í reynd að aðildarríki geta hvorki viðhaldið eigin tollum né samið sjálfstætt um frávik.
Samhengi sem vantar
EEA-LEGAL-012 bendir á að ný aðildarríki geti samið um tímabundna aðlögunartímabil (transition periods), en ekki varanleg frávik frá tollastefnunni. Fullyrðingin nær þannig til varanlegrar stöðu en sleppur tímabundinni sveigjanleika í aðlögunarferli.
Staðfest Samkvæmt 28.–32. gr. TFEU felur tollabandalagið í sér bann við tollum og gjöldum milli aðildarríkja og sameiginlega ytri tollskrá gagnvart þriðju ríkjum. EES/ESB-löggjöf
Samkvæmt 28.–32. gr. TFEU felur tollabandalagið í sér bann við tollum og gjöldum milli aðildarríkja og sameiginlega ytri tollskrá gagnvart þriðju ríkjum.
Fullyrðing: Samkvæmt 28.–32. gr. TFEU felur tollabandalagið í sér bann við tollum og gjöldum milli aðildarríkja og sameiginlega ytri tollskrá gagnvart þriðju ríkjum.
Heimildir staðfesta efni fullyrðingarinnar þótt engin vísi beint í greinar 28–32. SOV-LEGAL-030 lýsir tollabandalaginu sem einkavaldbærnissviði samkvæmt 3. gr. TFEU. TRADE-DATA-040 útskýrir að aðildarríki beiti sameiginlegum ytri tollum (Common External Tariff) og tollfrelsi ríki innan sambandsins. Lýsingin er í fullu samræmi við hefðbundinn skilning á gr. 28–32 TFEU.
Samhengi sem vantar
Engin heimild vísar beint í greinar 28–32 TFEU — heimildir staðfesta efnislega lýsingu tollabandalagsins en ekki tilvísun í tilteknar greinar. Þó er þetta staðlað efni sáttmálagreinanna.
Staðfest Tollfrelsi er hluti af grunnskipan innri markaðarins ESB og er ekki valkvæð útfærsla sem hægt er að semja um í hverju aðildarferli fyrir sig. EES/ESB-löggjöf
Tollfrelsi, sem er forsenda frjálsrar farar vöru innan sambandsins, er þannig hluti af sjálfri grunnskipan innri markaðarins. Það er ekki valkvæð útfærsla sem hægt er að semja um í hverju aðildarferli fyrir sig, heldur forsenda aðildarinnar sjálfrar.
Fullyrðing: Tollfrelsi er hluti af grunnskipan innri markaðarins ESB og er ekki valkvæð útfærsla sem hægt er að semja um í hverju aðildarferli fyrir sig.
SOV-LEGAL-030 staðfestir að tollabandalagið falli undir einkavaldbærni ESB — þetta felur í sér bann við tollum milli aðildarríkja sem grundvallaratriði. EEA-LEGAL-012 sýnir að ný aðildarríki fái ekki varanleg frávik og verði að taka við öllu regluverk sambandsins. TRADE-DATA-040 undirstrikar muninn á EES (þar sem tollabandalag er undanskilið) og fullri ESB-aðild. Tollfrelsi er þannig forsenda aðildar, ekki valkvætt atriði.
Samhengi sem vantar
Aðildarríki geta samið um tímabundin aðlögunartímabil á tollasviðinu — sem EEA-LEGAL-012 og AGRI-DATA-016 sýna frá reynslu Króatíu og annarra nýrra aðildarríkja. Fullyrðingin er rétt um endanlega stöðu en sleppur þessum tímabundna sveigjanleika.
Að hluta staðfest Tollar milli aðildarríkja falla niður við aðild að ESB frá fyrsta degi — ekki í áföngum né samkvæmt sérsamningi. EES/ESB-löggjöf
Af þessu leiðir að tollar milli aðildarríkja falla niður við aðild – ekki í áföngum né samkvæmt sérsamningi, heldur sem bein afleiðing inngöngu í tollabandalagið frá fyrsta degi.
Fullyrðing: Tollar milli aðildarríkja falla niður við aðild að ESB frá fyrsta degi — ekki í áföngum né samkvæmt sérsamningi.
Grundvallarreglan um afnám innri tolla er vel studd — SOV-LEGAL-030 og TRADE-DATA-040 staðfesta að tollabandalagið feli í sér tollfrelsi milli aðildarríkja. Hins vegar sýnir AGRI-DATA-020 að nýleg aðildarríki hafi fengið aðlögunartímabil á CAP-greiðslum, og AGRI-DATA-016 lýsir 7–12 ára aðlögunartímabilum á landbúnaðarlandamarkaði. Fullyrðingin er of afdráttarlaus þegar hún segir «ekki í áföngum né samkvæmt sérsamningi» — aðlögunartímabil á tengdum sviðum (landbúnaðar- og tollframkvæmd) hafa verið veitt í reynd.
Samhengi sem vantar
Munur er á afnámi tolla á iðnaðarvörum (sem fellur niður strax) og raunverulegum áhrifum á landbúnaðarvörur þar sem aðlögunartímabil á CAP-greiðslum og markaðsvernd draga úr áhrifunum. AGRI-LEGAL-004 bendir á 7–10 ára innleiðingartímabil fyrir CAP-beingreiðslur. Finnar og Svíar fengu jafnframt sérstök stuðningsúrræði (Article 142) sem milda áhrifin til lengri tíma.
Að hluta staðfest Þegar Finnland átti í aðildarviðræðum við ESB var í upphafi sóst eftir að tollar á landbúnaðarvörur myndu ekki falla niður frá fyrsta degi. Fordæmi
Þegar Finnland átti í viðræðum um aðild að ESB var í upphafi sóst eftir að tollar á landbúnaðarvörur myndu ekki falla niður frá fyrsta degi.
Fullyrðing: Þegar Finnland átti í aðildarviðræðum við ESB var í upphafi sóst eftir að tollar á landbúnaðarvörur myndu ekki falla niður frá fyrsta degi.
PREC-HIST-018 staðfestir að meðal áhyggjuefna fyrir aðild Finnlands hafi verið «agricultural adjustment», og AGRI-DATA-008 lýsir háum tollum á landbúnaðarvörum í EES-ríkjum. Engin heimild staðfestir þó beint að Finnland hafi sett fram formlega kröfu um frestun tollalækkunar á landbúnaðarvörum í aðildarviðræðum. AGRI-LEGAL-002 sýnir að niðurstaðan varð Article 142 stuðningsúrræði, sem bendir til samningaviðleitni á landbúnaðarsviðinu — en heimildir lýsa ekki nákvæmlega upphaflegu samningsstöðunni varðandi tolla.
Samhengi sem vantar
Heimildir í gagnagrunni lýsa ekki finnsku samningsstöðunni í smáatriðum. Fullyrðingin kann vel að vera rétt en heimildir staðfesta hana aðeins óbeint. Þekkt er að Finnland fékk Article 142 stuðningsúrræði sem sýnir að samið var um landbúnaðaraðlögun — en tiltekna kröfu um tollfrest staðfesta heimildir ekki.
Staðfest Finnland fékk heimildir til sérstakra stuðningsúrræða innan ramma sameiginlegu landbúnaðarstefnunnar í tengslum við aðildarviðræður. Fordæmi
Þeir fengu heimildir til sérstakra stuðningsúrræða innan ramma sameiginlegu landbúnaðarstefnunnar.
Fullyrðing: Finnland fékk heimildir til sérstakra stuðningsúrræða innan ramma sameiginlegu landbúnaðarstefnunnar í tengslum við aðildarviðræður.
AGRI-LEGAL-002 staðfestir þetta nákvæmlega: Finnland og Svíþjóð fengu varanlegar heimildir til innlends landbúnaðarstuðnings samkvæmt Article 142 í aðildarsáttmálanum frá 1994. Stuðningurinn nemur um 290 milljónum evra á ári í Finnlandi og nær til greiðslna á hvert dýr, mjólkurlítra og hektara. AGRI-DATA-016 staðfestir einnig að Finnland, Svíþjóð og Austurríki fengu sérstakan stuðning í aðildarsamningum 1995.
Samhengi sem vantar
AGRI-LEGAL-002 undirstrikar að Article 142 stuðningurinn er viðbót við CAP-greiðslur, ekki frávik frá þeim — Finnland innleiðir CAP að fullu auk þess. Stuðningurinn má ekki leiða til aukinnar framleiðslu eða fara umfram stuðningsstig fyrir aðild.
Að hluta staðfest Finnland fékk ekki frestun á tollfrelsi við aðild að ESB — tollar gagnvart aðildarríkjum féllu niður frá fyrsta degi. Fordæmi
Þessi hugmynd um frestun tollfrelsis kom hins vegar ekki til greina af hálfu ESB. Tollar gagnvart aðildarríkjum féllu niður frá fyrsta degi og ytri tollar sambandsins tóku jafnframt gildi gagnvart þriðju ríkjum.
Fullyrðing: Finnland fékk ekki frestun á tollfrelsi við aðild að ESB — tollar gagnvart aðildarríkjum féllu niður frá fyrsta degi.
PREC-HIST-018 lýsir aðild Finnlands 1. janúar 1995 og staðfestir innlimun í tollabandalagið. Heimildir styðja almennu regluna um tollfrelsi frá fyrsta degi — TRADE-DATA-040 útskýrir hvernig tollabandalagið virkar og SOV-LEGAL-030 staðfestir einkavaldbærni þess. Hins vegar er engin heimild sem staðfestir beint að Finnland hafi sóst eftir frestun og fengið neitun — aðeins að landbúnaðaraðlögun hafi verið áhyggjuefni.
Samhengi sem vantar
Heimildir styðja vel þann hluta fullyrðingarinnar sem segir að tollar hafi fallið niður frá fyrsta degi. Fyrri hlutinn — að hugmyndin um frestun hafi «ekki komið til greina» — er ekki staðfestur beint af tiltækum heimildum, þótt hann sé í samræmi við almennt eðli tollabandalagsins.
Að hluta staðfest Í aðildarviýræðum Íslands við ESB (2009–2013) settu Bændasamtök Íslands kröfu um að tollvernd yrði áfram til staðar. Fordæmi
Í aðildarviðræðum Íslands settu Bændasamtök Íslands kröfu um að tollvernd yrði áfram til staðar.
Fullyrðing: Í aðildarviýræðum Íslands við ESB (2009–2013) settu Bændasamtök Íslands kröfu um að tollvernd yrði áfram til staðar.
POL-DATA-015 staðfestir að Bændasamtök Íslands hafi verið mótfallin aðild og bent á ógn af tollaafnámi — samtökin settu fram «lágmarkskröfur» (minimum requirements) fyrir landbúnað í aðildarsviðsmynd. EEA-DATA-013 lýsir samningsstöðu ríkisstjórnarinnar þar sem varðveisla tollaverndar var meðal forgangsatriða. Þó eru heimildir ekki nákvæmar um hvort Bændasamtökin sjálf (frekar en ríkisstjórnin) hafi sett fram formlega kröfu í samningahópnum.
Samhengi sem vantar
Munur er á formlegri samningsstöðu ríkisstjórnarinnar og kröfum hagsmunasamtaka eins og Bændasamtakanna. POL-DATA-015 bendir á að samtökin hafi bæði mótmælt aðild og sett fram lágmarkskröfur — sem bendir til þess að tollvernd hafi verið meðal þeirra, þótt formleg framsetning sé ekki staðfest í heimildum.
Að hluta staðfest Í aðildarviðræðum Íslands var krafan um tollvernd á landbúnaðarvörur talin óraunhæf og yrði því ekki gerð. Fordæmi
Þegar sóst var eftir skýrum svörum um hvort leitað yrði eftir þessu í störfum samningahóps fyrir landbúnað var svarið að þetta væri talið óraunhæft og yrði því ekki gert.
Fullyrðing: Í aðildarviðræðum Íslands var krafan um tollvernd á landbúnaðarvörur talin óraunhæf og yrði því ekki gerð.
AGRI-LEGAL-003 og AGRI-DATA-018 staðfesta að landbúnaðarkaflinn (Chapter 11) hafi aldrei verið opnaður í viðræðunum og Ísland hafi aldrei skilað samningsstöðu vegna innbyrðis ágreinings. EEA-DATA-014 bætir við að Hagfræðistofnun HÍ hafi talið varanleg frávik frá acquis ólíkleg. Fullyrðingin um að tollvernd hafi verið talin «óraunhæf» er í samræmi við þetta — en heimildir staðfesta ekki beint að samningahópurinn hafi gefið þetta tiltekna svar.
Samhengi sem vantar
Heimildir lýsa ástæðum þess að kaflinn var ekki opnaður en rekja ekki tilteknar innri samræður samningahópsins. AGRI-LEGAL-003 bendir á «irreconcilable disagreements within Iceland between farming interests, the negotiating team, and political parties» sem undirliggjandi orsök. Hvort tiltekið svar hafi verið gefið er ekki staðfest beint.
Staðfest Ísland átti í aðildarviðræðum við ESB á árunum 2009–2013. Fullveldi
reynslu úr aðildarviðræðum annarra ríkja og ekki síður úr viðræðum Íslands og ESB á árunum 2009–2013
Fullyrðing: Ísland átti í aðildarviðræðum við ESB á árunum 2009–2013.
SOV-DATA-023 staðfestir að Ísland hafi sótt um aðild 17. júlí 2009 og formlegar viðræður hófust 27. júlí 2010. Viðræðum var frestað í maí 2013 af nýrri ríkisstjórn. Umsókninni var formlega afturkallað 12. mars 2015. Tímabilið 2009–2013 nær þannig yfir bæði umsóknarferlið og formlegar viðræður.
Samhengi sem vantar
Formlegar viðræður hófust í júlí 2010, ekki 2009 — umsóknin var lögð fram 2009. Tímabilið «2009–2013» er þó viðurkennt í umræðunni og nær yfir allt ferlið frá umsókn til frestunar.
Staðfest Aðildarviðræður snúast fyrst og fremst um aðlögun umsóknarríkis að fyrirliggjandi regluverki ESB. EES/ESB-löggjöf
Aðildarviðræður snúast fyrst og fremst um aðlögun umsóknarríkis að fyrirliggjandi regluverki.
Fullyrðing: Aðildarviðræður snúast fyrst og fremst um aðlögun umsóknarríkis að fyrirliggjandi regluverki ESB.
EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-021 staðfesta þetta beint: viðræður fjalla um «the conditions and timing for the candidate's adoption, implementation and enforcement of all current EU rules (the acquis)» — ekki um hvort reglurnar séu teknar upp. Umsóknarríki samþykkir regluverkið eins og það er. EEA-LEGAL-013 lýsir ferlinu í smáatriðum: greiningu á mismun milli gildandi laga og acquis, opnunarviðmiðum og lokunarskilyrðum.
Samhengi sem vantar
Heimildir benda á sveigjanleika í framkvæmd: tímabundin aðlögunartímabil geta verið veruleg (EEA-LEGAL-021 nefnir 12 ára landamarkaðsfrest Póllands). Munurinn á «samningum um reglurnar» og «samningum um hvenær reglurnar taka gildi» er raunverulegur en getur verið ofmetinn í framkvæmd.
Staðfest Á sviðum sem falla undir einkavaldbærni ESB eru mörkin fyrirfram skilgreind í sáttmálunum og aðildarríki geta ekki samið um frávik. EES/ESB-löggjöf
Á sviðum sem falla undir einkavaldbærni eru mörkin fyrirfram skilgreind í sáttmálunum.
Fullyrðing: Á sviðum sem falla undir einkavaldbærni ESB eru mörkin fyrirfram skilgreind í sáttmálunum og aðildarríki geta ekki samið um frávik.
SOV-LEGAL-030 lýsir einkavaldbærnisviðum skýrt samkvæmt 3. gr. TFEU — aðeins ESB getur sett lög á þessum sviðum. Þetta felur í sér tollabandalag, samkeppnisreglur, peningastefnu og sameiginlega viðskiptastefnu. EEA-LEGAL-012 staðfestir að nýleg aðildarríki fái ekki varanleg frávik og verði að taka við öllu regluverki. Afmarkanir einkavaldbærni eru fyrirfram skilgreindar í sáttmálunum.
Samhengi sem vantar
SOV-LEGAL-030 bendir á að mörkin milli einkavaldbærni og sameiginlegrar valdbærni séu stundum óljós í framkvæmd — «the practical boundary is often blurred». Þó er formleg afmörkun einkavaldbærnisviðanna skýr í sáttmálunum. Einnig er rétt að nefna meginregluna um veitt vald (principle of conferral) samkvæmt 5. gr. TEU sem takmarkar ESB við þau svið sem sáttmálar veita.
Að hluta staðfest Gunnar Þór Pétursson, forseti lagadeildar Háskólans í Reykjavík, setti fram þá hugmynd í umræðuþættinum Torginu að mögulega mætti semja um að búvörur yrðu ekki tollfrjálsar frá fyrsta degi við aðild Íslands að ESB. Landbúnaður
Í umræðuþættinum Torginu setti Gunnar Þór Pétursson forseti lagadeildar Háskólans í Reykjavík, fram þá hugmynd að mögulega mætti semja um að búvörur yrðu ekki tollfrjálsar frá fyrsta degi við aðild Íslands að Evrópusambandinu, sem hluta af aðlögun eða tímabundinni ráðstöfun.
Fullyrðing: Gunnar Þór Pétursson, forseti lagadeildar Háskólans í Reykjavík, setti fram þá hugmynd í umræðuþættinum Torginu að mögulega mætti semja um að búvörur yrðu ekki tollfrjálsar frá fyrsta degi við aðild Íslands að ESB.
Fullyrðingin lýsir skoðun sem sett var fram í sjónvarpsþætti og engin heimild í gagnagrunni staðfestir hana beint — greiningin getur ekki sannreynt að Gunnar Þór hafi sagt þetta í Torginu. Hins vegar er efnisleg hugmyndin um tímabundin aðlögunartímabil í samræmi við heimildir: AGRI-DATA-016 og AGRI-LEGAL-004 staðfesta að nýleg aðildarríki hafi fengið aðlögunartímabil á landbúnaðarsviði, og AGRI-DATA-008 bendir á möguleika slíkra ráðstafana.
Samhengi sem vantar
Aðlögunartímabil ná yfirleitt til innleiðingar CAP-beingreiðslna (10 ár) og landamarkaðar (7–12 ár) en ná almennt ekki til viðhalds innri tolla milli aðildarríkja — tollfrelsi er grundvallarþáttur tollabandalagsins. AGRI-LEGAL-003 sýnir að landbúnaðarkaflinn var aldrei opnaður í viðræðum Íslands svo raunveruleg samningsstaða var aldrei prófuð. Hugmyndin um «búvörur ekki tollfrjálsar frá fyrsta degi» vísar líklega til tímabundins aðlögunartímabils frekar en varanlegs fráfráttar tollafrelsis.
Að hluta staðfest Hugmyndin um frestun tollfrelsis eða viðhald tímabundinnar tollverndar gagnvart öðrum aðildarríkjum ESB gengur gegn grundvallarstoðum sambandsins. EES/ESB-löggjöf
Hugmyndin um að fresta tollfrelsi eða viðhalda tímabundinni tollvernd gagnvart öðrum aðildarríkjum gengur beinlínis gegn grundvallarstoðum sambandsins, þar sem tollfrelsi er hluti af sjálfri grunnskipan innri markaðarins.
Fullyrðing: Hugmyndin um frestun tollfrelsis eða viðhald tímabundinnar tollverndar gagnvart öðrum aðildarríkjum ESB gengur gegn grundvallarstoðum sambandsins.
SOV-LEGAL-030 og TRADE-DATA-040 staðfesta að tollabandalagið og tollfrelsi séu grundvallarþættir ESB-aðildar. Varanlegt viðhald tolla gengur að sjálfsögðu gegn þessum stoðum. Hins vegar sýna AGRI-DATA-016, AGRI-DATA-020 og AGRI-LEGAL-004 að tímabundnar aðlögunarráðstafanir á nátengdum sviðum hafa verið veittar — sem gefur til kynna sveigjanleika í framkvæmd. Fullyrðingin er of afdráttarlaus þegar hún jafnar saman varanlegri frestun og tímabundinni ráðstöfun sem báðar á móti «grundvallarstoðum».
Samhengi sem vantar
EEA-LEGAL-021 bendir á að tímabundin aðlögunartímabil geti í reynd virkað á svipaðan hátt og undanþágur — «a sufficiently long transition period may function similarly to an exemption in practice». Aðgreiningin milli varanlegs fráfráttar (sem gengur gegn grunnstoðum) og tímabundins aðlögunartímabils (sem er viðurkennt verkfæri) er lykilatriði sem fullyrðingin blandar saman.