Hvaða átta milljarðar, Þorgerður?

nettókostnaður Íslands til Evrópusambandsins kæmi til inngöngu í það yrði líklega 10-15 milljarðar króna á ári

Fullyrðing: Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, utanríkisráðherra, sagði á fundi utanríkismálanefndar Alþingis að nettókostnaður Íslands til ESB kæmi til inngöngu yrði líklega 10–15 milljarðar króna á ári.

Eldri greiningar (TRADE-DATA-035) áætluðu nettókostnað á bilinu 2,4–10,1 milljarður ISK á ári miðað við gögn frá 2002–2010. Nýrri heimildir (TRADE-DATA-010) áætla nettóframlag á bilinu 100–180 milljónir evra, sem svarar til um 15–27 milljarða ISK á gengi 2026. Bilið 10–15 milljarðar er því frekar í lægri kantinum samanborið við nýjustu áætlanir, en fellur innan þess sviðs sem eldri greiningar gáfu til kynna. Þar sem matið byggir á spá og raunverulegar tölur ráðast af aðildarviðræðum og fjárhagsramma ESB, er þetta stutt að hluta.

árlegur átta milljarða króna greiðsla Íslands vegna EES-samningsins félli niður

Fullyrðing: Þorgerður Katrín fullyrti að árleg greiðsla Íslands vegna EES-samningsins næmi átta milljörðum króna.

Heimildir gefa til kynna mun lægri árlega greiðslu. EEA-DATA-005 sýnir hlutdeild Íslands í EES-styrkveitingum við um 10–12 milljónir evra á ári (~1,5–1,8 ma.kr.), og EEA-DATA-008 nefnir ~9,6 milljónir evra (~1,4 ma.kr.). Jafnvel þegar teknar eru saman allar EES-tengdar fjárskuldbindingar (TRADE-COMP-005) — EES-styrkir, EFTA-fjárhagsáætlun og eftirlitskostnaður — er heildarupphæðin áætluð 20–30 milljónir evra (~3–4,5 ma.kr.). Talan 8 milljarðar virðist of há nema hún taki til óbeinna kostnaðar eins og regluverksinnleiðingar, en heimildirnar staðfesta ekki slíka víða skilgreiningu.

greiðslur landsins verði samanlagt 12 milljarðar á tímabilinu 2022-2028 samkvæmt upplýsingum frá utanríkisráðuneytinu

Fullyrðing: Samkvæmt upplýsingum frá utanríkisráðuneytinu er gert ráð fyrir að greiðslur Íslands í Uppbyggingarsjóð EES verði samanlagt 12 milljarðar króna á tímabilinu 2022–2028.

Heimildirnar gefa ekki bein gögn um 12 milljarða króna heildartölu. EEA-DATA-008 nefnir heildarhlutdeild Íslands í EES/Noregssjóðum við um 67,5 milljónir evra fyrir tímabilið 2021–2028, sem samsvarar um 10 milljörðum ISK á gengi 2026. TRADE-DATA-009 áætlar um 13 milljónir evra á ári (~1,9 ma.kr.), sem gefur um 13 ma.kr. á sjö ára tímabili. Talan 12 milljarðar er því sennileg stærðargráða, en nákvæm upphæð ráðist af gengisbreytingum og hvort tvíhliða framlög séu meðtalin.

að meðaltali um 1,7 milljarðar á ári

Fullyrðing: Meðalleg árleg greiðsla Íslands í Uppbyggingarsjóð EES er um 1,7 milljarðar króna á ári samkvæmt gildandi samkomulagi.

EEA-DATA-005 áætlar hlutdeild Íslands við 10–12 milljónir evra á ári og EEA-DATA-008 um 9,6 milljónir evra á ári. Þessar upphæðir samsvara um 1,4–1,8 milljörðum ISK á gengi 2026. Talan 1,7 milljarðar er rétt stærðargráða en ráðist af gengi krónunnar á hverjum tíma. TRADE-DATA-009 nefnir ~13 milljónir evra á ári (~1,9 ma.kr.) sem nær yfir EES-styrki en ekki öll framlög.

Miðað við þjóðartekjurnar á síðasta ári má gera ráð fyrir að greiðslan næmi um 38 milljörðum króna árlega

Fullyrðing: Miðað við þjóðartekjur á síðasta ári myndu beinar greiðslur Íslands til ESB nema um 38 milljörðum króna árlega.

TRADE-DATA-010 áætlar brúttóframlag Íslands við 200–250 milljónir evra á ári. Miðað við gengi um 150 ISK/EUR samsvarar það 30–37,5 milljörðum ISK. Talan 38 milljarðar er því í efri mörkum þessa bils og gæti endurspeglað annað gengi eða nýrri þjóðartekjutölur. TRADE-DATA-035 nefnir eldri áætlanir á bilinu 7,2–14,9 milljarðar ISK (á föstu verðlagi 2002–2010) sem eru mun lægri en núgildandi áætlanir þegar leiðrétt er fyrir verðbólgu og hagvexti. Fullyrðingin er trúverðug sem stærðargráða en nákvæm tala ráðist af gengi og aðferðafræði.

Rúmur helmingur þess fjár fengist líklega til baka í formi styrkja og annars slíks

Fullyrðing: Rúmur helmingur greiðslna Íslands til ESB myndi líklega fást til baka í formi styrkja.

TRADE-DATA-010 áætlar brúttóframlag við 200–250 milljónir evra og nettóframlag við 100–180 milljónir evra, sem gefur til kynna að 20–50% fáist til baka — ekki endilega «rúmur helmingur». EEA-DATA-016 bendir þó til þess að Ísland gæti fengið umtalsverða styrki úr skipulagssjóðum vegna dreifbýlis og afskekktrar legu (fordæmi Finnlands). Flest mat bendir hins vegar til þess að Ísland yrði nettógreiðandi vegna hás landsframleiðslu á mann. Orðalagið «rúmur helmingur» er í bjartsýnni kantinum.

Meira en 30 ár eru liðin frá því að ríki gengu í sambandið sem greiða meira til þess en þau fá til baka. Þegar Finnland, Svíþjóð og Austurríki gengu í það árið 1994.

Fullyrðing: Finnland, Svíþjóð og Austurríki gengu í ESB árið 1994 og eru meðal þeirra ríkja sem greiða meira til sambandsins en þau fá til baka.

PREC-HIST-018 staðfestir inngöngu Finnlands 1. janúar 1995 (ekki 1994) eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. Öll þrjú ríkin gengu formlega í ESB 1. janúar 1995, þótt þjóðaratkvæðagreiðslurnar hafi farið fram 1994. Yfirfærslan úr «1994» er tæknilega röng en skýranleg. Hvað varðar nettóstöðu þessara ríkja — PREC-DATA-013 og PREC-DATA-023 staðfesta að þau eru auðug ríki yfir ESB-meðaltali í landsframleiðslu á mann, og AGRI-DATA-016 nefnir að þau fengu sérstakar bótaráðstafanir. Heimildir staðfesta ekki beint nettóstöðu allra þriggja, en auður þeirra gerir það mjög líklegt.

Þá eru tíu ríki í Austur-Evrópu annað hvort umsóknarríki eða möguleg umsóknarríki að Evrópusambandinu

Fullyrðing: Tíu ríki í Austur-Evrópu eru annaðhvort umsóknarríki eða möguleg umsóknarríki að ESB.

PREC-DATA-017 nefnir sex Vestur-Balkan-ríki (Svartfjallaland, Serbía, Albanía, Norður-Makedónía, Bosnía og Hersegóvína, Kosóvó) og þrjú Austur-Evrópuríki (Úkraínu, Moldóvu, Georgíu) sem umsóknarríki eða möguleg umsóknarríki. Ef Tyrkland er meðtalið nær fjöldinn tíu, en Tyrkland er yfirleitt flokkað í Vestur-Asíu/Suðaustur-Evrópu frekar en «Austur-Evrópu». Fjöldinn fer eftir landfræðilegri skilgreiningu á Austur-Evrópu.

fær sambandið einnig hlutdeild í virðisaukaskatti ríkjanna og allar tollgreiðslur vegna innflutnings á vörum frá ríkjum utan þess

Fullyrðing: ESB fær hlutdeild í virðisaukaskatti aðildarríkja og allar tollgreiðslur vegna innflutnings á vörum frá ríkjum utan sambandsins.

TRADE-DATA-035 staðfestir að tekjur ESB koma m.a. frá tollgreiðslum, sykurgjöldum, VSK-tengdum framlögum og GNI-framlögum. TRADE-DATA-040 útskýrir að aðildarríki innheimta sameiginlegan ytri toll ESB. Fullyrðingin er í grundvallaratriðum rétt, en aðildarríkin halda eftir 25% af innheimtum tollgreiðslum til að standa straum af innheimtukostnaði — þannig fær ESB ekki «allar» tollgreiðslur heldur 75%. VSK-framlagið er jafnframt reiknað sem hlutfall af samræmdum VSK-stofni, ekki bein hlutdeild í innheimtum VSK.

Fjöldi vara, sem bera toll innan Evrópusambandsins, er án tolla hér á landi. Fyrir vikið er ljóst að margar innfluttar vörur frá ríkjum utan sambandsins myndu hækka í verði hér á landi.

Fullyrðing: Margar innfluttar vörur frá ríkjum utan ESB sem eru án tolla á Íslandi í dag myndu hækka í verði við ESB-aðild.

TRADE-DATA-040 staðfestir að EES-ríki setja eigin ytri tolla en ESB-aðild þýðir sameiginlegan ytri toll. TRADE-DATA-002 nefnir að ESB-aðild þýðir innlimun í tollbandalag. Fullyrðingin er rétt að svo miklu leyti að sumar vörur sem nú bera ekki tolla á Íslandi bæru sameiginlegan ESB-toll. Hins vegar eiga flest íslensk tollfríðindi við um iðnaðarvörur frá ESB-ríkjum (EES-markaður), ekki frá þriðju ríkjum. TRADE-DATA-021 sýnir einnig að íslenskir landbúnaðartollar eru mun hærri en ESB-tollar — þannig myndu sumar matvörur lækka í verði við ESB-aðild.

gæti ávinningur af lægri vöxtum, ef til upptöku evru kæmi, að hennar mati vegið þyngra en aðildargjöldin

Fullyrðing: Þorgerður Katrín taldi að ávinningur af lægri vöxtum við upptöku evru gæti vegið þyngra en aðildargjöldin.

CURRENCY-DATA-015 sýnir talsverðan vaxtamun — stýrivextir Seðlabankans eru 7,25% á móti 2,0% hjá ECB. Viðskiptaráð (POL-DATA-017) telur ESB-aðild geta aukið VLF um 2–4% á áratug, m.a. vegna lægri vaxta. Röksemdafærslan er trúverðug í grundvallaratriðum. Hins vegar benda HOUSING-DATA-009 og PREC-DATA-013 til verulegra áhættuþátta — lægri vextir geta ýtt undir eignabólur (Króatía, Eistland), og Finnlands reynsla sýnir að evruan getur hamlað efnahagslegri aðlögun. CURR-DATA-011 bendir til þess að vaxtalækkun yrði ekki sjálfvirk og fer eftir aga í ríkisfjármálum.

Á sama tíma hefur verið mikill skortur á hagvexti á evrusvæðinu

Fullyrðing: Á evrusvæðinu hefur verið mikill skortur á hagvexti.

Fullyrðingin er of víð. PREC-DATA-013 sýnir að Finnland — eitt evruríkjanna — upplifði stöðnun eftir 2008, en fyrri tímabilið (1995–2007) einkenndist af miklum hagvexti. CURRENCY-DATA-014 sýnir að Ísland sjálft hefur haft meiri sveiflur en evruríkin, bæði meiri hagvöxt og dýpri samdrátt. PREC-DATA-023 sýnir að mörg aðildarríki hafa náð umtalsverðri samleitni í VLF. CURR-DATA-008 nefnir að ECB hefur lækkað vexti vegna hægari vaxtar, sem gefur til kynna ákveðna hægfara. Fullyrðingin á við um sum tímabil og sum ríki en er ekki sanngjörn heildarlýsing á evrusvæðinu.

stóraukið umfang hins opinbera hér á landi kæmi til inngöngu í Evrópusambandið sem hrinda yrði í framkvæmd í umsóknarferlinu samkvæmt gögnum sambandsins

Fullyrðing: Gögn ESB sýna að við inngöngu yrði að stóruka umfang hins opinbera á Íslandi.

EEA-DATA-007 og EEA-LEGAL-015 sýna að Ísland á nú þegar í erfiðleikum með innleiðingu EES-löggjafar vegna smæðar stjórnkerfisins. TRADE-DATA-022 nefnir að framkvæmdastjórn ESB gaf jákvætt álit á umsókn Íslands 2010, sem bendir til þess að ESB taldi Ísland almennt hæft. Fullyrðingin um «stóraukið umfang» er ýkt — ESB-aðild krefst stofnanalegs styrks (t.d. samkeppniseftirlits, landbúnaðargreiðslukerfa), en ekki endilega stóraukins opinbers geira. Heimildir staðfesta áskoranir en ekki «stórauka» á umfangi.

stjórnsýsla Íslands sé allt of lítil til þess að ráða við þær skuldbidningar sem fylgi veru innan Evrópusambandsins

Fullyrðing: Samkvæmt gögnum ESB er stjórnsýsla Íslands of lítil til þess að ráða við þær skuldbindingar sem fylgja veru innan sambandsins.

EEA-DATA-007 staðfestir vandamál Íslands við innleiðingu EES-löggjafar — innleiðingarhalli upp á 2,1% og bakskautur um 400–500 lagagerðir. Heimildin bendir til þess að «smæð íslenskrar ríkisstjórnsýslu» eigi þátt í þessum vandamálum. SOV-DATA-017 sýnir þó að önnur smáríki (Malta, Kýpur, Lúxemborg) starfa innan ESB. Fullyrðingin um að stjórnsýslan sé «of lítil» er of afdráttarlaus — heimildir sýna áskoranir en ekki óyfirstíganlegar hindranir. Tilvísunin í «gögn ESB» er villandi ef átt er við framkvæmdastjórnina, sem gaf Íslandi jákvætt álit.