Á framboðsskertum húsnæðismörkuðum leiða lægri vextir ekki endilega til ódýrara húsnæðis heldur geta þeir verið fjármagnaðir inn í hærra verð. Rannsóknir ECB (2021) sýndu að aðlögunarkennd peningastefna stuðlaði að 20–25% uppsafnaðri hækkun húsnæðisverðs á evrusvæðinu á árunum 2015–2021. Ef evruaðild Íslands lækkaði húsnæðisvexti úr um 5% í 3% spáðu spálíkön 15–25% verðhækkun ef framboð helst óbreytt.
Enska frumtextinn
In supply-constrained housing markets, lower mortgage interest rates do not necessarily make housing more affordable — they can instead be 'capitalised' into higher house prices. This occurs because lower rates increase buyers' borrowing capacity, driving up demand, while housing supply is fixed in the short run. Empirical research supports this: Glaeser, Gottlieb & Gyourko (2012) found that a 1 percentage point decrease in real interest rates increases house prices by approximately 8% in supply-constrained cities. The ECB's own research (2021) found that its accommodative monetary policy contributed to a 20–25% cumulative increase in euro area house prices between 2015 and 2021. For Iceland specifically, if eurozone membership reduced mortgage rates from ~5% (indexed real rate) to ~3% (eurozone average), standard models predict a 15–25% increase in house prices over the medium term, assuming no change in housing supply. Iceland's housing supply is among the most constrained in Europe due to its small construction sector, geographic concentration in the capital region, and long building times.
Heimild
Glaeser, Gottlieb & Gyourko, 'Can Cheap Credit Explain the Housing Boom?' (2012); ECB Economic Bulletin 2/2021 — 'The impact of monetary policy on housing'
Rannsóknir Glaeser, Gottlieb og Gyourko eru fræðigreinar um áhrif vaxta á húsnæðismarkað og efnahagsrit Seðlabanka Evrópu greina samspil peningastefnu og fasteignaverðs.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Fjármögnunaráhrifin eru mjög háð framboðsteygni. Ef aðild að ESB yki einnig við byggingarframkvæmdir (t.d. með uppbyggingarsjóðum, hreyfanleika vinnuafls í byggingariðnaði eða lægri kostnaði við byggingarefni) yrðu verðáhrifin minni. Mat Glaeser o.fl. byggist á bandarískum gögnum og er ekki víst að það yfirfærist beint yfir á Ísland. Rannsóknir Seðlabanka Evrópu sýna einnig að hert peningastefna frá árinu 2022 gengi að hluta til baka á verðhækkunum. Öll verðáhrif yrðu stigvaxandi, ekki tafarlaus, og hefðu samspil við aðrar stefnubreytingar.
Notuð í greiningum (9)
25. þáttur Silfursins: Stefnt að kosningu um ESB í sumar Silfrið (RÚV)
- Að hluta staðfest Styður Það er lögmál að þegar vextir eru lágir hækkar húsnæðisverð, þannig að lágir vextir þýða ekki endilega að ungt fólk eigi auðveldara með að fara inn á húsnæðismarkaðinn.
Ekki nefna vextina! DV
- Óstutt Andmælir Háir vextir á Íslandi valda hækkun húsnæðisverðs og þar með vísitöluhækkun, hærra matarverði og kynda undir verðbólgu.
Greið leið til lækkunar stýrivaxta Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Hvert prósentustig í stýrivöxtum skilar tugum þúsunda króna lægri mánaðarlegri afborgun af húsnæðisláni
Hópurinn sem myndi hagnast mest Vísir
- Staðfest Styður Ástæður þess að ungt fólk búi í foreldrahúsum á evrusvæðinu eru ekki aðeins vextir heldur einnig atvinnuleysi, lág laun, skortur á húsnæði og kröfur um háa útborgun vegna fasteignalána.
Hvað gerist ef meirihlutinn segir „já“ í sumar? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Lágir vextir í Evrópu eru merki um hagkerfi sem þarf stöðugt á örvun að halda, ekki merki um sterkt hagkerfi.
Ísland á heima í ESB DV
- Þarfnast samhengis Andmælir Með ESB-aðild gætu íslenskir neytendur fengið allt að þrefalt lægri húsnæðisvexti.
Sérhagsmunir eða almannahagur Vísir
- Þarfnast samhengis Andmælir Við inngöngu í ESB og við upptöku evru munu vextir lækka, eins og almennt hefur gerst í ESB-löndum, og það gerir fólki auðveldar að kaupa sér eignaríbúð í stað þess að vera á leigumarkaði.
Snorri segir húsnæði verða jafndýrt þótt vextir lækki Heimildin
- Að hluta staðfest Andmælir Talsmenn ESB-aðildar segja að aðild og hugsanleg upptaka evru sé líkleg til að lækka vaxtakostnað heimila á Íslandi.
- Að hluta staðfest Styður Snorri Másson heldur því fram að lægri vextir á húsnæðislánum myndu ekki gera húsnæði ódýrara vegna þess að framboð og eftirspurn á húsnæðismarkaði haldist óbreytt.
Þrír hópar sem myndu hagnast mest á aðild Íslands að Evrópusambandinu Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Á Íslandi í dag greiða húsnæðislántakar upp húsin sín þrefalt til fjórfalt, samanborið við eðlilega uppgreiðslubyrði á evrusvæðinu.