Fræðilegar rannsóknir sýna að samband vaxta og húsnæðisverðs er flókið: lægra veðlánshlutfall eykur eftirspurn og — á framboðstakmörkuðum mörkuðum — hleðst upp í hærra húsnæðisverð frekar en að gera húsnæði ódýrara (svonefnd hlutfærsluáhrif). Glaeser o.fl. (2012) og Himmelberg o.fl. (2005) áætla að 1 prósentustigs lækkun á raunveðlánshlutfalli tengist 5–8% hækkun á raunhúsnæðisverði á mörkuðum með ósveigjanlegt framboð; þar sem íslenski byggingarmarkaðurinn er fremur ósveigjanlegur má búast við svipuðum áhrifum.
Enska frumtextinn
The relationship between interest rates and house prices is well-studied but complex. Standard economic theory suggests that lower interest rates increase housing demand (by reducing monthly payment costs for a given loan amount), which in a supply-constrained market pushes prices upward. This is known as the 'capitalisation effect.' Empirical evidence from multiple countries supports this: when interest rates fall, house prices tend to rise, especially in markets with inelastic housing supply. A widely-cited estimate is that a 1 percentage point reduction in real mortgage rates is associated with a 5–8% increase in real house prices in supply-constrained markets (Glaeser, Gottlieb & Gyourko (2012), Himmelberg et al. 2005). Iceland's housing supply is relatively inelastic due to its small construction sector, planning constraints, and high building costs. Therefore, the claim that lower interest rates would simply make housing cheaper is economically questionable — lower rates may increase affordability in terms of monthly payments but tend to be capitalised into higher house prices.
Heimild
Glaeser, E., Gyourko, J., & Saiz, A. (2008). Housing supply and housing bubbles. Journal of Urban Economics; Himmelberg, C., Mayer, C., & Sinai, T. (2005). Assessing high house prices. Journal of Economic Perspectives; IMF Working Paper WP/19/73 — House Prices and Interest Rates
Journal of Urban Economics og Journal of Economic Perspectives eru ritrýnd fræðitímarit í þjóðhagfræði. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn (IMF) gefur út starfsskýrslur um húsnæðisverð og vaxtaáhrif.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Fjármögnunaráhrifin eru háð framboðsteygni. Á mörkuðum þar sem húsnæðisframboð er teygið leiða lægri vextir fremur til aukinnar uppbyggingar en hærra verðs. Hugsanlega gæti Ísland aukið húsnæðisframboð ef dregið væri úr hindrunum í regluverki. Heildaráhrifin á kaupgetu fara bæði eftir verði og greiðsluleið.
Notuð í greiningum (8)
25. þáttur Silfursins: Stefnt að kosningu um ESB í sumar Silfrið (RÚV)
- Að hluta staðfest Styður Það er lögmál að þegar vextir eru lágir hækkar húsnæðisverð, þannig að lágir vextir þýða ekki endilega að ungt fólk eigi auðveldara með að fara inn á húsnæðismarkaðinn.
Ekki nefna vextina! DV
- Óstutt Andmælir Háir vextir á Íslandi valda hækkun húsnæðisverðs og þar með vísitöluhækkun, hærra matarverði og kynda undir verðbólgu.
Greið leið til lækkunar stýrivaxta Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Hvert prósentustig í stýrivöxtum skilar tugum þúsunda króna lægri mánaðarlegri afborgun af húsnæðisláni
Hópurinn sem myndi hagnast mest Vísir
- Staðfest Styður Ástæður þess að ungt fólk búi í foreldrahúsum á evrusvæðinu eru ekki aðeins vextir heldur einnig atvinnuleysi, lág laun, skortur á húsnæði og kröfur um háa útborgun vegna fasteignalána.
Hvað kostar möguleg aðild Íslands að Evrópusambandinu? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Sænsku hagfræðingarnir Karl Walentin og Martin Flodén benda á að sænsk heimili séu skuldsett og því viðkvæm fyrir vaxtahækkunum frá ESB.
Orðið á götunni: Börnin okkar eiga það skilið! DV
- Að hluta staðfest Andmælir Frestun aðildarviðræðna við ESB myndi vinna gegn því að hér sé skapað ástand til að hægt sé að lækka vexti.
Sérhagsmunir eða almannahagur Vísir
- Þarfnast samhengis Andmælir Við inngöngu í ESB og við upptöku evru munu vextir lækka, eins og almennt hefur gerst í ESB-löndum, og það gerir fólki auðveldar að kaupa sér eignaríbúð í stað þess að vera á leigumarkaði.
Snorri segir húsnæði verða jafndýrt þótt vextir lækki Heimildin
- Að hluta staðfest Andmælir Talsmenn ESB-aðildar segja að aðild og hugsanleg upptaka evru sé líkleg til að lækka vaxtakostnað heimila á Íslandi.
- Að hluta staðfest Styður Snorri Másson heldur því fram að lægri vextir á húsnæðislánum myndu ekki gera húsnæði ódýrara vegna þess að framboð og eftirspurn á húsnæðismarkaði haldist óbreytt.