Sjávarauðlindin í ESB
Greindar 24 fullyrðingar. Niðurstöður: 14 stutt af heimildum, 9 stutt að hluta, 1 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: hallar á ESB-jákvæða hlið. Heildstæðni: 30%.
Niðurstöður
Að hluta staðfest Samkvæmt sameiginlegri sjávarútvegsstefnu ESB þyrftu erlend skip að fá leyfi samkvæmt íslenskum lögum og vera skráð undir íslenskan fána til þess að veiða í íslenskri lögsögu. Sjávarútvegur
„Þessi erlendu skip yrðu samt að fá leyfi samkvæmt íslenskum lögum til þess að sigla undir íslenskum fána. Þannig að lagalega séð yrðu þau íslensk skip.“
Fullyrðing: Samkvæmt sameiginlegri sjávarútvegsstefnu ESB þyrftu erlend skip að fá leyfi samkvæmt íslenskum lögum og vera skráð undir íslenskan fána til þess að veiða í íslenskri lögsögu.
Fullyrðingin blandar saman tveimur ólíkum atriðum. Samkvæmt FISH-LEGAL-001 og EEA-LEGAL-022 myndi sameiginleg sjávarútvegsstefna ESB (CFP) ná yfir íslenska lögsögu við aðild, en hún kveður ekki á um að erlend skip þurfi að vera skráð undir íslenskan fána. CFP byggist á kvótaúthlutun til aðildarríkja og meginreglunni um hlutfallslegan stöðugleika — skip frá öðrum ESB-ríkjum gætu fengið aðgang að hluta íslenskra veiðiheimilda án þess að vera skráð undir íslenskan fána. FISH-LEGAL-004 sýnir að Noregur, sem EES-ríki utan ESB, heldur fullum yfirráðum yfir sínum sjávarútvegi, sem undirstrikar muninn á EES- og ESB-aðild á þessu sviði.
Samhengi sem vantar
Heimildir útskýra ekki nákvæmlega hvaða reglur giltu um fánaskráningu skipa í aðildarviðræðunum 2010–2013. Aðgangsréttur annarra ESB-ríkja að íslenskri lögsögu hefði verið lykilatriði í samningaviðræðum og skilmálar eru óljósir.
Staðfest Jafnvel þó skip sé skráð undir íslensku fáni og með íslensku veiðileyfi þýðir það ekki sjálfkrafa að viðkomandi skip fái úthlutun úr kvóta. Sjávarútvegur
„Og jafnvel þó skip sé skráð með íslensku fána og með íslensku veiðileyfi þá þýðir það ekki að viðkomandi skip fái úthlutun úr kvóta.“
Fullyrðing: Jafnvel þó skip sé skráð undir íslensku fáni og með íslensku veiðileyfi þýðir það ekki sjálfkrafa að viðkomandi skip fái úthlutun úr kvóta.
Rétt er að veiðileyfi og kvótaúthlutun eru aðskilin ferli. Samkvæmt FISH-LEGAL-001 ákvarðar sameiginleg sjávarútvegsstefna ESB heildaraflamark (TAC) og skiptir á milli aðildarríkja, en hvert ríki ákveður sjálft hvernig kvótanum er útdeilt til einstakra skipa (grein 16(6)). Íslenski kvótakerfið (FISH-LEGAL-003) staðfestir einnig þessa aðgreiningu: veiðileyfi veitir rétt til veiða en kvótaúthlutun fer eftir aflahlutdeildarkerfi.
Samhengi sem vantar
Á Íslandi er kvótaúthlutun tengd aflahlutdeildarkerfi (ITQ) þar sem kvóti er framseljanlegur og ákvarðast af eignarhaldi hlutdeildar, ekki eingöngu af veiðileyfi. Þetta kerfi væri líklega breytingarþurft í aðildarviðræðum við ESB (EEA-DATA-004).
Staðfest Samkvæmt reglugerð ESB nr. 1380/2013, grein 16(1), eiga veiðiheimildir sem aðildarríkjum eru úthlutaðar að tryggja hlutfallslegan stabileika í veiðum hvers aðildarríkis fyrir hvern fiskistofn. Sjávarútvegur
„The fishing opportunities allocated to Member States shall ensure relative stability of fishing activities of each Member State for each fish stock or fishery. The interests of each Member State shall be taken into account when new fishing opportunities are allocated. — Regulation (EU) No 1380/2013, Article 16(1)“
Fullyrðing: Samkvæmt reglugerð ESB nr. 1380/2013, grein 16(1), eiga veiðiheimildir sem aðildarríkjum eru úthlutaðar að tryggja hlutfallslegan stabileika í veiðum hvers aðildarríkis fyrir hvern fiskistofn.
Fullyrðingin endurspeglar beint reglugerð ESB nr. 1380/2013 og er staðfest af FISH-LEGAL-001 sem lýsir hlutfallslegum stöðugleika (relative stability) sem grundvallarreglu sameiginlegu sjávarútvegsstefnunnar. Kvótar milli aðildarríkja byggjast á sögulegum aflaupplýsingum, aðallega frá 1973–1978.
Samhengi sem vantar
Fyrirvarinn er að hlutfallslegur stöðugleiki byggist á sögulegum afla frá áratugum síðan (FISH-LEGAL-001). Sem nýtt aðildarríki þyrfti Ísland að semja um sinn hlut, sem yrði eitt stærsta samningamálið í aðildarviðræðum (EEA-DATA-004). Útfærslan fyrir Ísland er óviss.
Staðfest Hafa skal hagsmuni hvers aðildarríkis í huga þegar nýjum veiðiheimildum er úthlutað, samkvæmt reglugerð ESB nr. 1380/2013, grein 16(1). Sjávarútvegur
„The interests of each Member State shall be taken into account when new fishing opportunities are allocated. — Regulation (EU) No 1380/2013, Article 16(1)“
Fullyrðing: Hafa skal hagsmuni hvers aðildarríkis í huga þegar nýjum veiðiheimildum er úthlutað, samkvæmt reglugerð ESB nr. 1380/2013, grein 16(1).
Þetta er bein tilvísun í grein 16(1) reglugerðar 1380/2013 og samræmist FISH-LEGAL-001 sem staðfestir að hagsmunir hvers aðildarríkis skuli teknir til greina við nýja úthlutun veiðiheimilda.
Samhengi sem vantar
Þrátt fyrir þessa ákvæðisverndu meginreglu er ákvarðanatakan um heildaraflamark (TAC) í höndum ráðherraráðs ESB, þar sem Ísland fengi eitt atkvæði meðal allra aðildarríkja (FISH-LEGAL-001). Reynslan sýnir að hlutfallslegi stöðugleikinn hefur verið nánast óbreyttur síðan hann var ákvarðaður á áttunda áratugnum (EEA-DATA-004).
Staðfest Hvert aðildarríki ákveður sjálft hvernig veiðiheimildum sem því eru úthlutaðar er skipt milli útgerða sem sigla undir fána þess, samkvæmt reglugerð ESB nr. 1380/2013, grein 16(6). Sjávarútvegur
„Each Member State shall decide how the fishing opportunities that are allocated to it ... may be allocated to vessels flying its flag... — Regulation (EU) No 1380/2013, Article 16(6)“
Fullyrðing: Hvert aðildarríki ákveður sjálft hvernig veiðiheimildum sem því eru úthlutaðar er skipt milli útgerða sem sigla undir fána þess, samkvæmt reglugerð ESB nr. 1380/2013, grein 16(6).
Grein 16(6) reglugerðar 1380/2013 veitir aðildarríkjum sjálfsákvörðunarrétt um hvernig veiðiheimildum er skipt milli skipa undir fána þeirra. FISH-LEGAL-001 staðfestir þessa meginreglu sem hluta af CFP-rammanum. Þetta þýðir að Ísland gæti haldið áfram eigin úthlutunarkerfi að hluta.
Samhengi sem vantar
Þótt aðildarríki stýri innri úthlutun er heildarkvótinn sem Ísland fær ákvarðaður af ráðherraráði ESB og háður hlutfallslegum stöðugleika (FISH-LEGAL-001). Grein 17 setur einnig skilyrði um gagnsæi og hlutlægni sem gætu krafist breytinga á núverandi íslensku ITQ-kerfi (EEA-DATA-004). Framkvæmdastjórn ESB taldi íslenska kerfið ósamrýmanlegt CFP án verulegra breytinga í aðildarviðræðunum 2010–2013.
Staðfest Aðildarríki ESB eiga að nota gagnsæ og hlutlæg viðmið við úthlutun veiðiheimilda, samkvæmt reglugerð ESB nr. 1380/2013, grein 17. Sjávarútvegur
„When allocating the fishing opportunities available to them ... Member States shall use transparent and objective criteria... — Regulation (EU) No 1380/2013, Article 17“
Fullyrðing: Aðildarríki ESB eiga að nota gagnsæ og hlutlæg viðmið við úthlutun veiðiheimilda, samkvæmt reglugerð ESB nr. 1380/2013, grein 17.
Bein tilvísun í grein 17 reglugerðar 1380/2013 sem krefst gagnsærra og hlutlægra viðmiða. Þetta er í samræmi við FISH-LEGAL-001 og meginreglur CFP. Skilyrði um gagnsæi og hlutlægni felur í sér umhverfisleg, félagsleg og efnahagsleg viðmið.
Samhengi sem vantar
Hvernig þetta myndi hafa áhrif á íslenska aflahlutdeildarkerfið er ólaust viðfangsefni. Núverandi kvótakerfi Íslands byggist á framseljanlegum aflahlutdeildum sem upphaflega voru úthlutaðar á grundvelli sögulegra veiða (FISH-LEGAL-003). Framkvæmdastjórn ESB mat kerfið sem ósamrýmanlegt CFP-grundvallarreglum í skimun á 13. kafla aðildarviðræðnanna (EEA-DATA-004).
Staðfest Útgerðarskip verður að hafa gilt veiðileyfi til að mega hagnýta sjávarauðlindir í atvinnuskýni, samkvæmt reglugerð ESB nr. 1224/2009, grein 6(1). Sjávarútvegur
„A Community fishing vessel may be used for commercial exploitation of living aquatic resources only if it has a valid fishing licence. — Council Regulation (EC) No 1224/2009, Article 6(1)“
Fullyrðing: Útgerðarskip verður að hafa gilt veiðileyfi til að mega hagnýta sjávarauðlindir í atvinnuskýni, samkvæmt reglugerð ESB nr. 1224/2009, grein 6(1).
Fullyrðingin vitnar beint í reglugerð ESB nr. 1224/2009 um eftirlitskerfi sjávarútvegsstefnunnar. FISH-COMP-002 staðfestir tilvist eftirlitskerfisins og leyfiskröfu. Þetta samsvarar í meginatriðum íslensku reglunni um veiðileyfi, þótt framkvæmdin sé ólík.
Samhengi sem vantar
Íslenskt veiðistjórnunarkerfi krefst þegar sambærilegra leyfa (FISH-LEGAL-003). Munurinn liggur í hinu heildar eftirlitskerfi ESB sem er ítarlegra en íslenskt kerfi og tekur til rafrænnar skráningar, eftirlitsmyndavéla og stöðugrar vöktunar (FISH-COMP-002).
Staðfest Hvert aðildarríki gefur út, skipuleggur og afturkallar veiðileyfi, samkvæmt reglugerð ESB nr. 1224/2009, grein 6(5). Sjávarútvegur
„The flag Member State shall issue, manage and withdraw the fishing licence... — Council Regulation (EC) No 1224/2009, Article 6(5)“
Fullyrðing: Hvert aðildarríki gefur út, skipuleggur og afturkallar veiðileyfi, samkvæmt reglugerð ESB nr. 1224/2009, grein 6(5).
Þetta er bein tilvísun í grein 6(5) eftirlitsreglugerðar ESB nr. 1224/2009 og samræmist heimildum um að fánaríkið beri ábyrgð á leyfisútgáfu. FISH-LEGAL-001 styður að aðildarríki fari með veiðistjórnun á innlendum vettvangi innan CFP-rammans. Þar með hefur Ísland rétt á sér um leyfismálin.
Samhengi sem vantar
Þótt fánaríkið gefi út leyfin er yfirumsjón í höndum Framkvæmdastjórnar ESB og eftirlitsstofnunar sjávarútvegsmála (EFCA). Ágreiningur getur leitt til brotaferla (SOV-LEGAL-025). Valdið til útgáfu felur ekki í sér algjört sjálfstæði; regluverkið setur nákvæm skilyrði sem leyfi verða að uppfylla.
Staðfest Aðildarríki ESB skulu tryggja að allar fiskiafurðir fari á markað eða til skráðra kaupenda eða vinnslu, samkvæmt reglugerð ESB nr. 1224/2009, grein 59(1). Sjávarútvegur
„Member States shall ensure that all fisheries products are first marketed or registered at an auction centre or to registered buyers or to producer organisations. — Council Regulation (EC) No 1224/2009, Article 59(1)“
Fullyrðing: Aðildarríki ESB skulu tryggja að allar fiskiafurðir fari á markað eða til skráðra kaupenda eða vinnslu, samkvæmt reglugerð ESB nr. 1224/2009, grein 59(1).
Fullyrðingin vitnar beint í grein 59(1) eftirlitsreglugerðar ESB nr. 1224/2009. Þetta er hluti af ítarlegu markaðseftirlitskerfi ESB sem tryggir rekjanleika og gagnsæi í viðskiptum með sjávarafurðir. FISH-LEGAL-001 staðfestir að CFP-regluramminn nái til markaðsstjórnunar auk veiðiheimilda.
Samhengi sem vantar
Ísland hefur þegar uppboðsskyldu á fiski í gegnum Fiskmarkað Íslands, þótt hún hafi verið rýmkuð. Nánari samanburður á íslensku og evrópsku markaðskerfi vantar í heimildir. Áhrifin á íslensku fiskvinnslu- og útflutningsfyrirtækin ráðast af samspili við TRADE-DATA-001 og TRADE-DATA-002 um viðskiptaaðgang.
Staðfest Allur afli og fiskiafurðir skulu vera rekjanlegar í gegnum alla framleiðslu og dreifingu, frá veiði til sölu, samkvæmt reglugerð ESB nr. 1224/2009, grein 58(1). Sjávarútvegur
„All lots of fisheries and aquaculture products shall be traceable at all stages of production, processing and distribution, from catching or harvesting to retail stage. — Council Regulation (EC) No 1224/2009, Article 58(1)“
Fullyrðing: Allur afli og fiskiafurðir skulu vera rekjanlegar í gegnum alla framleiðslu og dreifingu, frá veiði til sölu, samkvæmt reglugerð ESB nr. 1224/2009, grein 58(1).
Bein tilvitnun í grein 58(1) reglugerðar 1224/2009 um rekjanleika. FISH-LEGAL-001 staðfestir að ítarlegt eftirlit sé hluti af CFP-rammanum. Rekjanleikakrafan nær frá veiði til smásölu og tryggir gagnsæi í aðfangakeðjunni.
Samhengi sem vantar
Ísland hefur þegar tiltölulega öflugt rekjanleika- og eftirlitskerfi í sjávarútvegi (FISH-DATA-007). Viðbótarkostnaður vegna ESB-reglna gæti verið takmarkaður en krefst nánari greiningar. Þetta kerfi gæti jafnframt styrkt markaðsaðgang íslenskra sjávarafurða á ESB-markaði (TRADE-DATA-001).
Staðfest Heildarmagn veiðiheimilda fyrir tegund og svæði yrði ákveðið miðlægt innan ESB, á sama hátt og gert er í dag milli landa. Sjávarútvegur
„Heildarmagn veiðiheimilda fyrir tegund og svæði yrði ákveðið miðlægt innan sambandsins. Á nákvæmlega sama hátt og það er gert í dag milli landa.“
Fullyrðing: Heildarmagn veiðiheimilda fyrir tegund og svæði yrði ákveðið miðlægt innan ESB, á sama hátt og gert er í dag milli landa.
Samkvæmt FISH-LEGAL-001 setur sameiginleg sjávarútvegsstefna ESB (reglugerð 1380/2013) heildaraflamark (TAC) fyrir ESB-hafsvæði og úthlutar kvóta milli aðildarríkja á grundvelli "hlutfallslegs stöðugleika" byggt á sögulegum aflabókum frá 1973–1978. Þetta þýðir í reynd að heildarmagn veiðiheimilda fyrir tegund og svæði er ákveðið miðlægt á vettvangi ESB, eins og fullyrðingin segir. Nýjar heimildir (FISH-DATA-023) staðfesta enn frekar að sjávarútvegsstefnukafli 13 var aldrei opnaður í aðildarviðræðum Íslands vegna grundvallarósamræmis milli íslenska kvótakerfisins og sameiginlegrar sjávarútvegsstefnunnar.
Samhengi sem vantar
Hlutfallslegur stöðugleiki byggist á sögulegum veiðum 1973–1978, sem þýðir að hlutdeild Íslands yrði samningsatriði. Aðlögunartímabil og sérstakar ráðstafanir fyrir sjávarútveg gætu verið hluti af aðildarsamningi. Noregi, sem EES-ríki utan ESB, tekst að halda fullri stjórn á fiskveiðum sínum og semja tvíhliða um sameiginlega stofna.
Að hluta staðfest Heildarveiðiheimild er ákveðin fyrir hvern stofn og henni skipt á milli aðildarríkja sem hafa lögsögu á viðkomandi svæði. Sjávarútvegur
„Það er ákveðin heildarveiðiheimild fyrir hvern stofn og þeirri veiðiheimild svo skipt á milli aðildarríkja sem hafa lögsögu á því svæði sem sá stofn er á.“
Fullyrðing: Heildarveiðiheimild er ákveðin fyrir hvern stofn og henni skipt á milli aðildarríkja sem hafa lögsögu á viðkomandi svæði.
Fullyrðingin er í aðalatriðum rétt en of einföld. TRADE-DATA-003 staðfestir að byggingarkostnaður á Íslandi er 15–25% hærri en í Skandinavíu og að innfluttar byggingarefni bera 5–15% tolla vegna EES-undanþága. Þó bendir sama heimild á að landafræðileg staðsetning — flutningskostnaður til afskekktrar eyju — sé aðalástæðan, ekki tollar. TRADE-DATA-005 og ENERGY-ANALYSIS-004 bæta litlu við þetta tiltekna efni. Kostnaðarmunurinn er raunverulegur en skýrist fremur af landfræði og smæð markaðar en viðskiptahindrunum.
Samhengi sem vantar
ESB-aðild myndi hugsanlega fjarlægja tolla á byggingarefni en heimildir benda til þess að áhrifin yrðu lítil miðað við flutningskostnað. Nákvæm skipting á milli tolla og flutningskostnaðar er ekki tiltæk í heimildunum.
Staðfest Hvert aðildarríki hefur nær allt um það að segja hvernig þeim veiðiheimildum sem því er úthlutað er útdeilt. Sjávarútvegur
„Veiðiheimildirnar eru ekki bara teknar af einhverjum útlendingjum heldur hefur hvert aðildarríki nær allt um það að segja hvernig þeim veiðiheimildum sem því er úthlutað er útdeilt.“
Fullyrðing: Hvert aðildarríki hefur nær allt um það að segja hvernig þeim veiðiheimildum sem því er úthlutað er útdeilt.
FISH-LEGAL-001 lýsir kerfi ESB þar sem heildaraflamark er ákveðið á ESB-vettvangi en úthlutun til einstakra útgerða er á forræði hvers aðildarríkis — í samræmi við meginregluna um hlutfallslegan stöðugleika. Þetta staðfestir beint fullyrðinguna um að aðildarríki ráði nánast öllu um útdeilingu þeirra veiðiheimilda sem þeim er úthlutað. Nýjar heimildir (FISH-DATA-025) sýna í framkvæmd hvernig mismunandi ríki hafa þróað ólíkar útdeilingarleiðir — frá fjölskyldufyrirtækjum í Hollandi til stærri samsteypa í Spáni. POL-DATA-014 styður þetta óbeint með lýsingu á áhyggjum LÍÚ um „relative stability" meginregluna, sem snýr að skiptingu milli ríkja en ekki innan þeirra.
Samhengi sem vantar
Þótt aðildarríki ráði útdeilingu innan lands setja ESB-reglur ákveðnar skorður — til dæmis kröfur um smábátasjávarútveg og umhverfisskilyrði. Alger sjálfræði er því ekki til staðar, en meginreglan um innlenda útdeilingu er sterk. Sem nýtt aðildarríki þyrfti Ísland fyrst að semja um sinn hlut af heildaraflamarki, sem er sá þáttur sem veldur mestri óvissu.
Staðfest Skilyrðin fyrir úthlutun veiðiheimilda eru að skip verði að vera undir fána aðildarríkisins og úthlutunin verði að vera gagnsæ og hlutlæg. Sjávarútvegur
„Skilyrðin eru að skipin sem fá úthlutuðum veiðiheimildum verða að vera undir fána aðildarríkisins og úthlutunin verður að vera gagnsæ og hlutlæg.“
Fullyrðing: Skilyrðin fyrir úthlutun veiðiheimilda eru að skip verði að vera undir fána aðildarríkisins og úthlutunin verði að vera gagnsæ og hlutlæg.
Fullyrðingin samræmist greinum 16(6) og 17 í reglugerð 1380/2013. FISH-LEGAL-001 staðfestir að veiðiheimildir séu úthlutaðar á grundvelli fána og hlutlægra viðmiða. Fánakrafan er grunnforsenda kerfisins og gagnsæiskrafan kemur skýrt fram í grein 17.
Samhengi sem vantar
Þetta eru ekki einu skilyrðin. Grein 17 krefst einnig umhverfislegra, félagslegra og efnahagslegra viðmiða, þ.m.t. áhrifa á smáútgerð og strandbyggðir. Þá geta ákvarðanir Dómstóls ESB haft áhrif á túlkun fánakröfunnar (FISH-LEGAL-001, EEA-DATA-004).
Staðfest Samkvæmt regluverki ESB verður að skrá veiði, votta löndun, skrá sölu og halda rekjanleika til verslanna. Sjávarútvegur
„Það verður að skrá veiði, votta löndun, skrá sölu og halda rekjanleika til verslanna.“
Fullyrðing: Samkvæmt regluverki ESB verður að skrá veiði, votta löndun, skrá sölu og halda rekjanleika til verslanna.
Fullyrðingin dregur réttilega saman grundvallaratriði eftirlitsreglugerðar ESB nr. 1224/2009: skráningu veiða, vottun á löndun (grein 59), söluskráningu og rekjanleika frá veiði til sölu (grein 58). FISH-LEGAL-001 og PREC-DATA-009 staðfesta ítarlegt eftirlitskerfi CFP.
Samhengi sem vantar
Ísland hefur þegar sambærilegt eftirlitskerfi: aflaskráning, vigtun við löndun og uppboðskerfi. Meginmunurinn liggur í umfangi og tæknilegri útfærslu ESB-kerfisins, sem tekur m.a. til rafrænnar skráningar og stöðugrar vöktunar (EEA-LEGAL-022). Kostnaður við aðlögun er ómetinn í tiltækum heimildum.
Að hluta staðfest Útgerðin og stjórnmálaflokkar hennar hafa verið mótfallin því að eftirlitskerfi á borð við það sem ESB krefst verði gert að íslenskum lögum. Sjávarútvegur
„Þetta er nákvæmlega það kerfi sem útgerðin og stjórnmálaflokkar hennar hafa verið mótfallin að verði gert að íslenskum lögum.“
Fullyrðing: Útgerðin og stjórnmálaflokkar hennar hafa verið mótfallin því að eftirlitskerfi á borð við það sem ESB krefst verði gert að íslenskum lögum.
POL-DATA-014 staðfestir að Landssamband íslenskra útvegsmanna (LÍÚ) er höfuðandstæðingur ESB-aðildar og hefur lagt 500 milljónir króna í andstöðuherferðina. POL-DATA-005 sýnir að LÍÚ og SFS leggja ríka áherslu á að kvótakerfið og efnahagslögsagan yrðu undir sameiginlegri sjávarútvegsstefnu ESB. Tengsl við stjórnmálaflokka eru skýr: POL-DATA-002 staðfestir andstöðu Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, en fullyrðingin um að þessir flokkar séu "stjórnmálaflokkar útgerðarinnar" er túlkun sem heimildir staðfesta ekki beint. Þá snýst andstaðan frekar við sameiginlegu sjávarútvegsstefnunni en "eftirlitskerfi" almennt.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin gerir ráð fyrir beinu orsakasamhengi milli útgerðar og afstöðu ákveðinna flokka, en engin heimild tengir fjármögnun útgerðar beint við flokksstarf þessara flokka. Andstaðan beinist einnig að sameiginlegri sjávarútvegsstefnu frekar en eftirlitskerfum almennt.
Að hluta staðfest Íslenska stórútgerðin hefur lagt fjölmörg sjávarþorp í eyði. Sjávarútvegur
„Útgerðina sem er búin að leggja fjölmörg sjávarþorp í eyði.“
Fullyrðing: Íslenska stórútgerðin hefur lagt fjölmörg sjávarþorp í eyði.
FISH-DATA-024 staðfestir mikla samþjöppun í íslenskum sjávarútvegi vegna aflamarksmarkaðarins, þar sem fáir aðilar ráða meirihluta kvótans. Samþjöppunin hefur án efa dregið úr sjávarútvegi í minni byggðarlögum, enda hefur kvóti flust frá smærri útgerðum til stórfyrirtækja. Engin heimild staðfestir þó beint að sjávarþorp hafi verið "lögð í eyði" — orðalagið er ýkt. POL-DATA-005 nefnir svæðisbundna atvinnu sem lykilþátt en tengir hana ekki við eyðingu þorpa.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta kvótasamþjöppun en ekki bein orsakatengsl við eyðingu sjávarþorpa. Fólksfækkun í sjávarbyggðum stafar af mörgum þáttum — þéttbýlisvæðingu, breytingum á atvinnuháttum og fólksflutningum til höfuðborgarsvæðisins. Orðalagið "lagt í eyði" er pólitískt hlaðið og heimildir styðja það ekki beint.
Ósannanlegt Útgerðin gerir upp í evrum. Sjávarútvegur
„Útgerðina sem gerir upp í evrum.“
Fullyrðing: Útgerðin gerir upp í evrum.
Engin heimild í gagnagrunninum fjallar um uppgjörsgjaldmiðil íslenskrar útgerðar. Heimildir á borð við PREC-HIST-003 og EEA-LEGAL-012 fjalla um Brexit og ESB-stækkun en snerta ekki gjaldmiðlaviðskipti sjávarútvegsfyrirtækja. Án gagna frá Seðlabanka eða samtökum í sjávarútvegi er ekki hægt að staðfesta eða hrekja þessa fullyrðingu.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er líklega tilvísun í þá umræðu að stórar útgerðir hafi mikla evruveltu vegna útflutnings til Evrópu og nýti sér gjaldmiðlahagnaðinn. Þetta tengist víðari umræðu um gjaldmiðilstengsl sjávarútvegs og mögulega evruaðild (PREC-HIST-003).
Að hluta staðfest Breytingar á veiðistjórnunarkerfi Íslands sem höfundur óskar eftir rúmast innan regluverks ESB og skylda meira að segja góðan hluta þeirra. Sjávarútvegur
„Ég sé að þær breytingar rúmast innan regluverks ESB og skylda meira að segja góðan hluta þeirra breytinga.“
Fullyrðing: Breytingar á veiðistjórnunarkerfi Íslands sem höfundur óskar eftir rúmast innan regluverks ESB og skylda meira að segja góðan hluta þeirra.
Fullyrðingin er erfitt að meta vegna þess að ekki er ljóst hvaða breytingar "höfundur" óskar eftir á veiðistjórnunarkerfi Íslands. FISH-COMP-003 sýnir að sjávarútvegsstefna ESB hefur náð árangri í Norðaustur-Atlantshafi — um 60% stofna veiddir á hámarkssjálfbærum afla. Hins vegar byggir sameiginlega sjávarútvegsstefnan á hlutfallslegu stöðugleika-reglunni (FISH-LEGAL-001) og EEA-DATA-004 staðfestir að íslenska kvótakerfið var talið ósamrýmanlegt stefnunni á sínum tíma. Án þess að vita nákvæmlega hvaða breytingar eru átt við er mat á samhæfni þeirra við ESB-reglur ófullkomið.
Samhengi sem vantar
Án upplýsinga um hvaða breytingar höfundurinn á við er ómögulegt að meta hvort þær rúmist innan reglna ESB. POL-DATA-005 sýnir að LÍÚ og SFS telja kvótakerfi Íslands ósamrýmanlegt sameiginlegu sjávarútvegsstefnunni. FISH-DATA-025 bendir á að eignasamþjöppun í sjávarútvegi sé alþjóðleg þróun, ekki bundin við ESB eða Ísland.
Að hluta staðfest Núverandi íslenska kvótakerfið flytur óslægðan afla í vinnslu erlendis og leggur sjávarpláss í eyði. Sjávarútvegur
„Kerfið sem leggur einmitt sjávarpláss í eyði og flytur óslægðan afla í vinnslu erlendis.“
Fullyrðing: Núverandi íslenska kvótakerfið flytur óslægðan afla í vinnslu erlendis og leggur sjávarpláss í eyði.
Samþjöppun kvóta er vel skjalfest — þrjú stærstu fyrirtækin ráða yfir 45–50% kvóta og tíu stærstu yfir 70% (FISH-DATA-005). Gagnrýnendur tengja þetta við eyðingu smærri sjávarbyggða (FISH-LEGAL-003). Aukinn útflutningur á óunnum fiski er hluti af þeirri þróun (FISH-DATA-007). Hins vegar sýna heimildir einnig að vinnsla hefur þróast í átt að verðmætari afurðum og einhver samþjöppun var óhjákvæmileg eftir ofveiðuárin.
Samhengi sem vantar
Orsökin er flóknari en fullyrðingin gefur til kynna. Norska kerfið (FISH-COMP-001) sýnir að ófamseljanlegt kvótakerfi getur haldið betur í dreifbýlisflotann. Á móti bendir FISH-DATA-022 til þess að ITQ-kerfið hafi aukið arðsemi og verndað fiskistofna. Samanburður á íslensku og evrópsku kvótakerfi er flóknari en einföld fullyrðing um eyðileggingu sjávarplássa.
Staðfest Núverandi vandkerfi í sjávarútveginni er íslensk uppfinning, ekki erlendir aðilar sem bjó það til. Sjávarútvegur
„Það kerfi er íslensk uppfinning. Það voru engir vondir útlendingar sem bjuggu það kerfi til.“
Fullyrðing: Núverandi vandkerfi í sjávarútveginni er íslensk uppfinning, ekki erlendir aðilar sem bjó það til.
Íslenska aflahlutdeildarkerfið (ITQ) var tekið upp af Alþingi 1984 og gert varanlegt 1990 (FISH-LEGAL-003). Þetta var innlend ákvörðun íslenskra stjórnvalda og löggjafans, ekki þrýstingur erlendra aðila. Kerfið var hannað til að bregðast við innlendum vanda um ofveiði og offjárfestingu í flotanum. Fullyrðingin er í meginatriðum rétt — ITQ-kerfið er íslenskt.
Samhengi sem vantar
Þótt kerfið sé íslenskt var það ekki hannað í tómarúmi. Hugmyndin um framseljanlegar veiðiheimildir átti rætur í alþjóðlegum fræðiumræðum og Nýja-Sjáland innleiddi sambærilegt kerfi á svipuðum tíma. Gagnrýnin á kerfið er einnig innlend og hefur verið pólitískt viðkvæm allt frá upptöku þess (FISH-LEGAL-003, FISH-DATA-005).
Staðfest Þeim veiðiheimildum sem Ísland fær útdeilir Ísland milli íslensku útgerðanna sem skráðar eru samkvæmt íslenskum lögum, svo lengi sem lögin uppfylla skilyrði um gagnsæi og hlutlægni. Sjávarútvegur
„Þær veiðiheimildir sem Ísland fær á þeim stofnum og svæðum sem Ísland hefur aðgang að útdeilir Ísland svo milli þeirra íslensku útgerða sem hafa verið skráðar sem slíkar samkvæmt íslenskum lögum. Svo lengi sem þau lög uppfylla skilyrði um gagnsæi og hlutlægni.“
Fullyrðing: Þeim veiðiheimildum sem Ísland fær útdeilir Ísland milli íslensku útgerðanna sem skráðar eru samkvæmt íslenskum lögum, svo lengi sem lögin uppfylla skilyrði um gagnsæi og hlutlægni.
Þetta samræmist greinum 16(6) og 17 í reglugerð 1380/2013. FISH-LEGAL-001 staðfestir að aðildarríki ráðstafa sínum hlut veiðiheimilda til skipa undir eigin fána og verða að fylgja skilyrðum um gagnsæi og hlutlægni. Fullyrðingin endurspeglar réttilega tvíþætta kerfið: ESB úthlutar á milli ríkja, ríkið úthlutar innan sinna raða.
Samhengi sem vantar
Lykilfyrirvarinn er að heildarmagn þeirra veiðiheimilda sem Ísland fengi er ákvarðað af ráðherraráði ESB, ekki Íslandi sjálfu (FISH-LEGAL-001). Jafnframt getur skilyrði um gagnsæi og hlutlægni krafist verulegra breytinga á núverandi ITQ-kerfi þar sem upprunaleg úthlutun byggðist á sögulegum afla án opinbers útboðs (FISH-LEGAL-003, EEA-DATA-004).
Að hluta staðfest Það er óvéfengjanlega ósatt að ESB-aðild myndi sjálfkrafa leiða til þess að erlend skip með erlendar áhafnir komi og leggi sjávarplássin í eyði. Sjávarútvegur
„Í þessu tilfelli þá er það óvéfengjanlega ósatt að það muni sjálfkrafa gerast að hér muni koma erlend skip með erlendar áhafnir og leggja sjávarplássin í eyði.“
Fullyrðing: Það er óvéfengjanlega ósatt að ESB-aðild myndi sjálfkrafa leiða til þess að erlend skip með erlendar áhafnir komi og leggi sjávarplássin í eyði.
Rétt er að ESB-aðild leiðir ekki „sjálfkrafa“ til innrásar erlendra skipa. Fánríkisreglan (grein 16(6)) og leyfiskrafa (grein 6) tryggja ákveðna vernd. Hins vegar er orðalagið „óvéfengjanlega ósatt“ of afdráttarlaust. Samkvæmt EEA-DATA-004 og FISH-LEGAL-002 myndi ESB-aðild færa íslensku lögsöguna inn í sameiginlegan sjávarútveg ESB, þar sem aðildarríki geta í grundvallaratriðum fengið aðgang að hafsvæðum annarra ríkja.
Samhengi sem vantar
Meginregla ESB um jafnan aðgang að hafsvæðum (equal access) þýðir að skip frá öðrum aðildarríkjum geta fræðilega fengið veiðiheimildir á íslensku hafsvæði (FISH-LEGAL-002). Fjöldi erlendra skipa ráðist þó af samningarákvæðum og hlutfallslegum stöðugleika, ekki sjálfvirkri opnun. Óvissa ríkir um kvótahlutdeild Íslands sem nýs aðildarríkis (POL-DATA-005).
Að hluta staðfest Núverandi alíslenskt kvótakerfi er þegar að ná því markmiði að leggja sjávarpláss í eyði. Sjávarútvegur
„Ef eitthvað, þá er núverandi alíslenskt kvótakerfi að ná þeim markmiðum nú þegar.“
Fullyrðing: Núverandi alíslenskt kvótakerfi er þegar að ná því markmiði að leggja sjávarpláss í eyði.
FISH-DATA-022 staðfestir að kvótakerfið hefur leitt til samþjöppunar — heildarverðmæti veiðiheimilda er um 1.500 milljarðar króna. FISH-DATA-005 sýnir að þrír stærstu kvótaeignendur ráða yfir 45–50% af heildarkvóta og tíu stærstu yfir um 70%. Þetta hefur óhjákvæmilega dregið úr sjávarútvegi í smærri byggðarlögum. FISH-COMP-001 sýnir til samanburðar að Noregur notar óframseljanleg kvótakerfi sem stuðla meðvitað að dreifingu. Fullyrðingin um að kerfið "leggi sjávarpláss í eyði" er þó ýkt — kerfinu er einnig ætlað að auka sjálfbærni og skilvirkni, sem hefur tekist vel.
Samhengi sem vantar
Kvótasamþjöppun og byggðaþróun eru flókin tengsl — fólksfækkun í sjávarplássum stafar ekki eingöngu af kvótakerfinu heldur einnig af almennri þéttbýlisþróun. Kvótakerfið hefur á hinn bóginn aukið hagkvæmni og sjálfbærni stofna verulega.