Segir ETS-kerfið þegar hafa bitnað á flugi til Íslands
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest ETS-kerfið hefur haft áhrif á tíðni flugsamgangna til og frá Íslandi. Orkumál
Það liggur hins vegar fyrir að ETS-kerfið hefur haft áhrif á tíðni samgangna til og frá Íslandi
Fullyrðing: ETS-kerfið hefur haft áhrif á tíðni flugsamgangna til og frá Íslandi.
ENERGY-DATA-011 staðfestir að Ísland samdi um sérstaka aðlögun vegna ETS-kerfisins fyrir flug og að Draghi-skýrslan (2024) viðurkenni að ETS «raski samkeppnisstöðu tengiflugvalla innan EES». ETS-LEGAL-002 og ETS-DATA-002 staðfesta einnig þungar byrðar fyrir flugrekendur og að Ísland hafi samið um framlengingu á fríum heimildum til 2026. Heimildirnar staðfesta hins vegar ekki beinlínis að tíðni flugsamgangna hafi minnkað — þær fjalla um samkeppnisstöðu og kostnað, ekki um mældan samdrátt í flugferðum.
Samhengi sem vantar
Heimildir fjalla um samkeppnisáhrif og kostnað ETS fyrir flugrekendur en innihalda ekki beina mælingu á áhrifum á tíðni flugsamgangna. Draghi-skýrslan bendir á að ETS «geti leitt til kolefnisleka» en það er almenn athugasemd um tengiflugvelli, ekki sértæk mæling á íslenskum flugsamgöngum.
Að hluta staðfest Í samningsramma Evrópusambandsins frá árinu 2010 segir að ákvæði EES-samningsins sem víkja frá regluverki ESB geti ekki talist fordæmisgefandi í aðildarviðræðum. EES/ESB-löggjöf
Í samningsramma ESB frá 2010 segir að ákvæði EES-samningsins sem víki frá regluverki sambandsins geti ekki talist fordæmisgefandi í aðildarviðræðum.
Fullyrðing: Í samningsramma Evrópusambandsins frá árinu 2010 segir að ákvæði EES-samningsins sem víkja frá regluverki ESB geti ekki talist fordæmisgefandi í aðildarviðræðum.
EEA-LEGAL-021 og EEA-LEGAL-017 staðfesta þá meginreglu ESB að aðildarviðræður snúist um «skilmála og tímasetningar fyrir upptöku, framkvæmd og fullnustu allra núverandi ESB-reglna», ekki um efnisbreytingar á regluverkinu sjálfu. EEA-LEGAL-012 staðfestir að síðan Lissabon-sáttmálinn tók gildi (2009) hafi ný aðildarríki ekki getað samið um varanlega undanþágu. Heimildirnar staðfesta þessa almennu meginreglu en nefna ekki sérstaklega skjalið «samningsramma ESB frá 2010» eða orðalagið um að EES-ákvæði séu ekki fordæmisgefandi.
Samhengi sem vantar
Heimildir vísa ekki beint í samningsrammann frá 2010 sem tiltekið skjal, heldur í almennar stefnuskýrslur framkvæmdastjórnarinnar. Þá benda EEA-LEGAL-021 og EEA-LEGAL-017 á að innan tímabundinna aðlögunarákvæða geti verið umtalsverður sveigjanleiki – t.d. 12 ára undanþága Póllands vegna landakaupa – þannig að mörkin milli „að semja um reglurnar“ og „að semja um hvenær þær gildi“ geta verið óljós í framkvæmd.
Staðfest Sérlausnir eða aðlaganir sem Ísland hefur fengið í gegnum EES, þar á meðal í orku- og loftslagsmálum, ganga ekki sjálfkrafa í aðildarviðræður. EES/ESB-löggjöf
Með öðrum orðum telur Sigríður ekki hægt að ganga út frá því að sérlausnir eða aðlaganir sem Ísland hefur fengið í gegnum EES, þar á meðal í orku- og loftslagsmálum, haldi sjálfkrafa gildi sínu ef Ísland færi í aðildarviðræður.
Fullyrðing: Sérlausnir eða aðlaganir sem Ísland hefur fengið í gegnum EES, þar á meðal í orku- og loftslagsmálum, ganga ekki sjálfkrafa í aðildarviðræður.
ENERGY-LEGAL-001 staðfestir að Ísland hafi tryggt sér lykilaðlögun innan EES (m.a. undanþágu frá gasmarkaðsreglum) og að full ESB-aðild myndi «fjarlægja möguleikann á að semja um aðlögun». EEA-LEGAL-021 og EEA-LEGAL-017 staðfesta enn fremur að aðildarviðræður byggjast á því að umsóknarríki samþykki regluverkið eins og það er. Þetta þýðir að EES-aðlaganir myndu ekki sjálfkrafa flytjast yfir heldur þyrfti að semja um þær á ný í aðildarferlinu.
Samhengi sem vantar
Þó ber að hafa í huga að tímabundnar aðlaganir og bókanir geta verið samdar í aðildarsamningi (eins og bent er á í EEA-LEGAL-021 með pólsku landakaupin), en þær falla ekki sjálfkrafa undir aðildarsamninginn — það þarf að semja um þær sérstaklega.
Staðfest Ísland er þegar aðili að orkutilskipunum Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn. EES/ESB-löggjöf
Hann sagði Ísland þegar vera aðila að orkutilskipunum Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn, sem hefðu haft áhrif á íslenskan orkumarkað.
Fullyrðing: Ísland er þegar aðili að orkutilskipunum Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn.
Heimildir staðfesta þetta beint. ETS-LEGAL-001 sýnir að ETS-tilskipunin (2003/87/EC) var felld inn í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 146/2007 og Ísland hefur tekið þátt í ETS-kerfinu frá 1. janúar 2008. ENERGY-LEGAL-002 og ENERGY-DATA-010 staðfesta einnig að aðild Íslands að ETS er í gegnum EES-samninginn, ekki sérstakan tvíhliða samning.
Samhengi sem vantar
Önnur loftslagslöggjöf, svo sem Effort Sharing-reglugerðin, var felld inn í gegnum bókun 31 við EES-samninginn fremur en viðauka XX. Þessi greinarmunur getur valdið ruglingi um lagalegan grundvöll loftslagssamstarfsins, en fyrir ETS-kerfið sjálft er staðan ótvíræð.
Staðfest Orkutilskipanir ESB í gegnum EES-samninginn hafa haft áhrif á íslenskan orkumarkað. Orkumál
Hann sagði Ísland þegar vera aðila að orkutilskipunum Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn, sem hefðu haft áhrif á íslenskan orkumarkað.
Fullyrðing: Orkutilskipanir ESB í gegnum EES-samninginn hafa haft áhrif á íslenskan orkumarkað.
ENERGY-LEGAL-001 staðfestir að Ísland hafi innleitt umtalsverðan hluta orkulöggjafar ESB — þriðja orkupakkann, endurnýjanlegrar orku tilskipunina og orkunýtingartilskipanir — sem hefur áhrif á regluverk íslensks orkumarkaðar. ENERGY-LEGAL-002 sýnir að ETS-kerfið hafi aukið kostnað íslensks iðnaðar verulega (úr undir 10 EUR/tonn árið 2018 í 60–80 EUR/tonn árin 2023–2024). ENERGY-DATA-006 staðfestir að ESB-reglur um orkumarkað hafa hins vegar takmörkuð bein áhrif á íslensk verð þar sem Ísland er ekki tengt evrópska raforkukerfinu.
Samhengi sem vantar
Bein áhrif ESB-orkulöggjafar á neytendaverð á Íslandi eru takmörkuð því Ísland er ekki tengt evrópska raforkukerfinu (ENERGY-DATA-006). Helstu áhrif eru í regluverki, ETS-kostnaði fyrir stóriðju og kröfum um aðgreiningu raforkugeirans samkvæmt þriðja orkupakkanum.
Staðfest ESR-löggjöf (samfélagslosunarkerfið) hefur ekki verið felld undir gildissvið EES-samningsins með sama hætti og ETS. EES/ESB-löggjöf
Hún sagði slíka löggjöf ekki hafa verið fellda undir gildissvið EES-samningsins með sama hætti og ETS
Fullyrðing: ESR-löggjöf (samfélagslosunarkerfið) hefur ekki verið felld undir gildissvið EES-samningsins með sama hætti og ETS.
ETS-LEGAL-001 og ENERGY-LEGAL-002 staðfesta ótvírætt mismunandi lagagrundvöll: ETS-tilskipunin var innleidd í XX. viðauka EES-samningsins (umhverfismál) með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 146/2007 sem EES-relevant, en samfélagslosunarlöggjöfin (Effort Sharing) «var ekki upphaflega talin EES-relevant og var sinnt í gegnum sérstakt fyrirkomulag (31. bókun EES-samningsins frá 2019)». Þetta er nákvæmlega það sem fullyrðingin segir.
Samhengi sem vantar
Greinarmunurinn milli XX. viðauka (ETS, EES-relevant) og 31. bókunar (samfélagslosun, valkvætt samstarf) er lykilatriði sem oft er ruglað saman í opinberri umræðu. Ísland samdi þó síðar (2019) um að taka samfélagslosunargerðir upp í 31. bókunina.
Staðfest ETS-kerfið hefur verið hluti EES-samningsins frá árinu 2008. EES/ESB-löggjöf
ETS hafi verið hluti EES-samningsins frá árinu 2008
Fullyrðing: ETS-kerfið hefur verið hluti EES-samningsins frá árinu 2008.
ETS-LEGAL-001 staðfestir nákvæmlega að ETS-tilskipunin var innleidd með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 146/2007 sem tók gildi 29. desember 2007 og að Ísland, Noregur og Liechtenstein hafi tekið þátt í ETS-kerfinu frá 1. janúar 2008. ENERGY-LEGAL-002 og ETS-LEGAL-003 staðfesta þetta enn frekar. Heimildirnar eru með háu trausti og samhljóma.
Samhengi sem vantar
Tæknilega var ákvörðunin um innleiðingu tekin í október 2007 og tók gildi í lok þess árs, en virk þátttaka Íslands í kerfinu hófst 1. janúar 2008 (Áfangi II). Fullyrðingin er rétt í þeim skilningi sem máli skiptir.
Staðfest Löggjöf sem varðar samfélagslosun og losun frá landnotkun hefur verið talin falla utan gildissviðs EES. EES/ESB-löggjöf
löggjöf sem varðar samfélagslosun og losun frá landnotkun, sem hafi verið talin falla utan gildissviðs EES
Fullyrðing: Löggjöf sem varðar samfélagslosun og losun frá landnotkun hefur verið talin falla utan gildissviðs EES.
ETS-LEGAL-001 og ENERGY-LEGAL-002 staðfesta beinlínis að samfélagslosunarreglugerðin (Effort Sharing Regulation) hafi upphaflega ekki verið talin EES-relevant og henni hafi verið sinnt í gegnum sérstakt fyrirkomulag (31. bókun EES-samningsins frá 2019). EEA-LEGAL-008 og EEA-LEGAL-022 staðfesta enn fremur að mörkin milli «EES-relevant» og útilokaðra sviða geti verið óljós og að 31. bókun sé annað fyrirkomulag en hefðbundin EES-innleiðing.
Samhengi sem vantar
Heimildirnar nefna ekki sérstaklega LULUCF-löggjöf (Land Use, Land Use Change and Forestry) en flokka hana yfirleitt með samfélagslosun í sama lagaramma. Samkvæmt ETS-LEGAL-001 var samfélagslosun upphaflega utan EES en síðar var samið um upptöku í 31. bókunina.
Að hluta staðfest Ísland og Noregur sömdu við ESB árið 2019 um að taka gerðir um samfélagslosun og losun frá landnotkun upp í bókun 31 við EES-samninginn. EES/ESB-löggjöf
Ísland og Noregur hafi samið við ESB árið 2019 um að taka þær gerðir upp í bókun 31 við EES-samninginn.
Fullyrðing: Ísland og Noregur sömdu við ESB árið 2019 um að taka gerðir um samfélagslosun og losun frá landnotkun upp í bókun 31 við EES-samninginn.
ETS-LEGAL-001 og ENERGY-LEGAL-002 staðfesta að samfélagslosunarreglugerðin (Effort Sharing) hafi verið færð undir 31. bókun EES-samningsins frá árinu 2019 — sem er ráðandi staðreyndaratriði í fullyrðingunni. Heimildir nefna þó ekki Noreg sérstaklega sem samningsaðila né nákvæmlega tímalínu samningaviðræðnanna eða þátttöku Íslands í þeim. ETS-LEGAL-001 segir aðeins að «sérstakt fyrirkomulag (31. bókun EES-samningsins frá 2019)» hafi verið notað.
Samhengi sem vantar
Heimildirnar staðfesta upptöku samfélagslosunarreglugerðarinnar í 31. bókun frá 2019 en ekki nákvæmlega samningsferlið eða hvernig Ísland og Noregur áttu hlut að máli. LULUCF-gerðin er ekki nefnd sérstaklega í heimildum, þó að hún tilheyri sama lagaramma.
Að hluta staðfest Markmiðið um 50 til 55 prósenta samdrátt í losun er sett á Ísland í tengslum við ESR-kerfið. Orkumál
Telur hann líklegt að við náum þessum markmiðum sem ráðherrann hefur sett Ísland inn í, þ.e. um 50 til 55 prósenta samdrátt í losun?
Fullyrðing: Markmiðið um 50 til 55 prósenta samdrátt í losun er sett á Ísland í tengslum við ESR-kerfið.
ENERGY-ANALYSIS-003 staðfestir að Ísland hafi undir Parísarsamkomulaginu skuldbundið sig til 55% samdráttar í losun gróðurhúsalofttegunda fyrir 2030 miðað við 1990, í samræmi við markmið ESB í gegnum sameiginlega framkvæmd EES. ENERGY-ANALYSIS-001 staðfestir Fit for 55-pakkann og samfélagslosunarreglugerðina. Heimildir styðja töluna 55% en ekki sérstaklega «50 til 55 prósent» sem bil.
Samhengi sem vantar
Markmiðið um 55% samdrátt nær yfir Parísarsamkomulagið og Fit for 55-pakkann í heild, ekki eingöngu ESR-kerfið. ESR-skuldbindingar Íslands eru sértækari og varða geira utan ETS (samgöngur, landbúnað, úrgang). ENERGY-ANALYSIS-003 bendir á að losun Íslands sé óvenjuleg vegna stóriðju og landnotkunar, sem flækir mat á markmiðinu.
Staðfest Ísland hefur þegar undirgengist skuldbindingar vegna ESR (samfélagslosunarkerfisins). EES/ESB-löggjöf
Jóhann Páll svaraði því til að Ísland hefði þegar undirgengist skuldbindingar vegna ESR.
Fullyrðing: Ísland hefur þegar undirgengist skuldbindingar vegna ESR (samfélagslosunarkerfisins).
ETS-LEGAL-001 og ENERGY-LEGAL-002 staðfesta að samfélagslosunarreglugerðin hafi verið færð undir 31. bókun EES-samningsins frá 2019 — sem er formleg skuldbinding Íslands. ENERGY-ANALYSIS-003 staðfestir enn fremur að Ísland hafi skuldbundið sig undir Parísarsamkomulaginu og í gegnum sameiginlega framkvæmd EES til 55% samdráttar í losun. Fullyrðingin er studd af heimildum.
Samhengi sem vantar
Skuldbindingarnar eru að einum hluta í gegnum 31. bókun EES-samningsins (valkvætt samstarf, sem Ísland samþykkti) og að öðrum hluta í gegnum Parísarsamkomulagið og sameiginlega framkvæmd með ESB. Stigveldi þessara skuldbindinga er nokkuð flóknara en heimildir staðreyna meginpunktinn — Ísland hefur tekið á sig formlega ábyrgð.
Víðtæk samstaða Spá Kostnaður Íslands við ESR-kerfið veltur á því hversu miklum samdrætti í losun Ísland næður. Orkumál
Varðandi kostnaðinn þá auðvitað veltur það á því hversu miklum samdrætti í losun við náum
Fullyrðing: Kostnaður Íslands við ESR-kerfið veltur á því hversu miklum samdrætti í losun Ísland næður.
Þetta er rökrétt staðhæfing um eðli ESR-kerfisins. ENERGY-ANALYSIS-001 og ENERGY-ANALYSIS-003 staðfesta að samfélagslosunarreglugerðin setji bindandi markmið á aðildarríki og að kostnaður vegna mismunar markmiða og raunlosunar — t.d. í gegnum kaup á úthlutunum frá öðrum ríkjum — sé í beinu samhengi við samdráttinn sem náist. ENERGY-LEGAL-002 staðfestir að ETS-úthlutunarverð hafi hækkað verulega, sem styður orsakasamhengið.
Samhengi sem vantar
Heimildir nefna ekki nákvæmlega kostnaðarútreikninga ESR-kerfisins fyrir Ísland. Spárhámark fyrir staðhæfingar af þessu tagi er 0,8 öryggi. Stærð kostnaðarins fer einnig eftir verðlagi á losunarheimildum, fyrirkomulagi samkomulags við ESB um sameiginlega framkvæmd og hvort Ísland nái markmiðum á heimavelli eða þurfi að kaupa heimildir frá öðrum aðildarríkjum.
Að hluta staðfest Meiri hluti utanríkismálanefndar leggur til að spurningin í þjóðaratkvæðagreiðslunni verði: «Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?» Fullveldi
Í álitinu leggur meiri hlutinn til að spurningin verði: "Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?"
Fullyrðing: Meiri hluti utanríkismálanefndar leggur til að spurningin í þjóðaratkvæðagreiðslunni verði: «Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?»
Fullyrðingin er ekki orðrétt sú spurning sem upphaflega var lögð fram. SOV-PARL-001 staðfestir að upphafleg þingsályktunartillaga utanríkisráðherra notaði orðalagið «Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?» — ekki «Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður». SOV-PARL-008 staðfestir hins vegar að Landskjörstjórn gagnrýndi upphafleg orðalagið og lagði til hlutlausari orðun, sem getur skýrt að meirihluti utanríkismálanefndar hafi breytt spurningunni í áliti sínu. Heimildir staðfesta ekki beint nýja orðalagið.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í staðreyndagrunninum staðfestir orðrétt breytingu meirihluta utanríkismálanefndar á spurningunni. SOV-PARL-008 sýnir að ráðlegging Landskjörstjórnar var um hlutlausara orðalag, sem gæti útskýrt breytinguna. Þingmálið 516 er aðgengilegt í Alþingisritum en breytt orðalagið er ekki staðfest í heimildum hér. Spurningin felur einnig í sér ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, ekki bindandi (SOV-DATA-006).
Nokkur stoð Spá Ísland myndi halda áfram að berjast fyrir hagsmunum sínum í flugs- og orkumálum hvort sem það yrði á vettvangi EES-samstarfsins eða í aðildarviðræðum. Fullveldi
Ísland myndi berjast fyrir þessum hagsmunum hvort sem það væri á vettvangi EES-samstarfsins eða í hugsanlegum viðræðum við Evrópusambandið.
Fullyrðing: Ísland myndi halda áfram að berjast fyrir hagsmunum sínum í flugs- og orkumálum hvort sem það yrði á vettvangi EES-samstarfsins eða í aðildarviðræðum.
Þetta er pólitísk yfirlýsing um framtíðaratferli. ENERGY-DATA-011 og ETS-DATA-002 staðfesta að Ísland hafi þegar barist fyrir sérlausnum í ETS-málum innan EES (m.a. framlenginguna á fríum heimildum til 2026). SOV-PARL-001 sýnir að utanríkisráðherra hefur lýst yfir vilja til að berjast fyrir íslenskum hagsmunum í aðildarviðræðum (sjávarútveg sérstaklega). Spár af þessu tagi geta þó ekki fengið hærra öryggi en 0,8 og hvort barátta beri árangur er óvíst — heimildir benda á að EES-EFTA-ríki hafi takmarkaðan formlegan áhrifamátt á ESB-löggjöf.
Samhengi sem vantar
Niðurstöður baráttu fyrir hagsmunum eru óvissar í báðum lögsögum. ETS-LEGAL-003 og EEA-LEGAL-002 sýna að EES-EFTA-ríki hafa engan formlegan atkvæðisrétt í ESB-löggjöf og takmarkaðan áhrifamátt. Aðildarviðræður veita atkvæðisrétt en um leið minni sveigjanleika til að krefjast undanþágna (EEA-LEGAL-012, EEA-LEGAL-021). Spáhámark fyrir staðhæfingar af þessu tagi er 0,8.