Stine Bosse
StjórnmálafólkEvrópuþingmaður, renew europe (Moderaterne)
Evrópuþingmaður, Renew Europe (Moderaterne) — hlynnt ESB-aðild.
Yfirlit
Aðeins fullyrðingar sem aðilinn hefur fullyrt, verið vitnað í, eða umorðað eru taldar.
Fullyrðingar (7)
Að hluta staðfest Norðmenn geta með EES-samningnum aðeins innleitt það sem ESB skrifar en hafa ekkert um málin að segja. Tilvitnað EES/ESB-löggjöf
Með EES geta þeir bara innleitt það sem við skrifum en hafa ekkert um málin að segja.
EEA-LEGAL-002 staðfestir að EES/EFTA-ríki hafa ekki atkvæðisrétt í ráðherraráði ESB né á Evrópuþinginu. TRADE-COMP-006 greinir frá «lýðræðishalla» EES-samningsins. Hins vegar er orðalagið «ekkert um málin að segja» of víðtækt. EEA-LEGAL-024 greinir frá formlegum «decision-shaping» leiðum samkvæmt greinum 99–102 EES-samningsins — þátttöku í sérfræðinefndum og samráði á drögum. Norska skýrslan (NOU 2012:2) mat áhrifin sem «takmörkuð» en ekki engin.
Samhengi sem vantar
EES-samningurinn nær aðeins til innri markaðarins (70–75% af regluverki ESB), ekki til sjávarútvegs, landbúnaðar, gjaldmiðils- eða utanríkisstefnu. Noregur hefur auk þess beitt 102. gr. EES-samningsins (synjunarrétti) nokkrum sinnum, sem sýnir að EES-ríki hafa formlegan möguleika á að hafna innleiðingu, þótt hann sé sjaldnast nýttur.
Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar
Að hluta staðfest Danmörk er bundin af evrunni og upplifir hæðir og lægðir hennar en hefur engin áhrif á stefnu evrusvæðisins. Tilvitnað Gjaldmiðill
Við erum algjörlega bundin, svo við upplifum hæðir og lægðir og allt saman með evrunni, en höfum engin áhrif.
TRADE-COMP-004 staðfestir að danska krónan er tengd evrunni innan ERM II og sveiflast næstum ekkert gagnvart henni. Þetta þýðir í raun að Danmörk «upplifir» gengisþróun evrunnar. SOV-LEGAL-010 staðfestir jafnframt að Danmörk er útilokuð frá stjórnarháttum evrusvæðisins. Fullyrðingin er þó of einföld á tvo vegu: Danmörk valdi sjálf að tengja krónuna við evruna (þetta er stefnuval, ekki skylda) og Danmörk getur í reynd breytt ERM II-tengingunni — hún er ekki «bundin» í sama skilningi og evruríki.
Samhengi sem vantar
Fastgengistengingin er stefnuval danskra stjórnvalda, ekki lagaleg skylda vegna ESB-aðildar. Danmörk gæti fræðilega afnumið ERM II-tenginguna. Auk þess á Danmörk sæti í ráðherraráði ESB og getur þar haft áhrif á almenna efnahagsstefnu, jafnvel þótt hún sitji ekki í Evróputegundinni (Eurogroup).
Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar
Að hluta staðfest Lítil lönd berjast oftar ofar sínum þyngdarflokki innan ESB en stærð þeirra gefur til kynna. Tilvitnað Fullveldi
Það er einnig sannreynt, og ég hef aldrei hitt neinn sem segir annað, að völd lítilla landa eru meiri en stærð þeirra bendir til.
SOV-DATA-017 útskýrir að í ráðherraráði ESB vegur atkvæði hvers aðildarríkis jafnt í 55%-viðmiðinu (fjöldi ríkja), sem gefur litlum ríkjum hlutfallslega meira vægi en íbúafjöldi þeirra segir til um. Malta er nefnd sem dæmi um lítið ríki sem hefur haft áhrif á stefnu ESB. SOV-DATA-033 bendir þó á að Lissabon-samningurinn jók í raun vægi stórvelda eins og Þýskalands vegna íbúafjöldavigtunar. Fullyrðingin á sér vísindalegan grundvöll en er of víðtæk — áhrif smáríkja byggjast á bandalagsmyndun og sérfræðiþekkingu, ekki formlegum atkvæðavægi einu saman.
Samhengi sem vantar
Flestar ákvarðanir í ráðherraráðinu eru teknar með samstöðu án formlegrar atkvæðagreiðslu, sem dregur úr gildi formlegrar atkvæðagreiningar. Raunveruleg áhrif smáríkja ráðast af bandalagsmyndun, nefndarstarfi og diplómatísku fjármagni — ekki eingöngu atkvæðavægi.
Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar
Að hluta staðfest Bretar eru nú mun fátækari eftir Brexit en þeir voru áður. Tilvitnað Fordæmi
Þeir voru blekktir til að ganga úr sambandinu. Þeir eru svo miklu fátækari núna.
PREC-DATA-002 greinir frá mati breska fjármálaeftirlitsins (OBR) um að Brexit hafi dregið úr landsframleiðslu Bretlands um 4% til lengri tíma litið. PREC-DATA-017 vísar í NBER-rannsókn sem metur áhrifin 6–8%. Vöruviðskipti við ESB drógust saman um 15–18% að raungildi (PREC-HIST-012, PREC-DATA-001). Efnahagsáhrifin eru vel skráð. Orðalagið «svo miklu fátækari» er þó ýkt — heimildir sýna verulegan efnahagslegan skaða en ekki hrikalega fátækt. Auk þess er erfitt að aðgreina Brexit-áhrif frá Covid-19 og orkuverðskrísu.
Samhengi sem vantar
OBR-matið á 4% samdrætti er módelvísun með óvissu. Bretar hafa nýtt sér nýja viðskiptasamninga utan ESB (t.d. CPTPP-aðild 2023). Þjónustuviðskipti drógust minna saman en vöruviðskipti. Aðstæður Íslands eru allt aðrar — Ísland er þegar í EES og hugsanleg ESB-aðild væri mun minna skref en Brexit var.
Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar
Að hluta staðfest Á sviði heilbrigðismála eru engin valdframsal til ESB; þau eru á valdi hvers ríkis. Tilvitnað Fullveldi
nú talaði ég um heilbrigðissviðið, þar sem Evrópusambandinu er alls ekkert framsal valds til ESB.
SOV-LEGAL-030 greinir frá valdmörkum ESB samkvæmt TFEU. Heilbrigðismál falla undir «styðjandi valdsvið» (6. gr. TFEU) þar sem ESB má einungis styðja aðgerðir aðildarríkja. Þetta þýðir að aðildarríki halda meginvaldi á sviðinu. Fullyrðingin er þó of algild — ESB hefur ákveðin áhrif á heilbrigðismál, t.d. gegnum lyfjaregluverk innri markaðarins, lýðheilsuaðgerðir (168. gr. TFEU), og Covid-neyðarviðbrögð. Orðalagið «alls ekkert framsal valds» er ónákvæmt.
Samhengi sem vantar
ESB hefur valdsvið á lyfjasviðinu gegnum regluverk innri markaðarins (t.d. Evrópska lyfjastofnunin, EMA). Eftir Covid-19 jók ESB umsvif sín á lýðheilsusviðinu verulega, m.a. með sameiginlegum bóluefnakaupum og HERA-stofnuninni. Ísland tekur nú þegar þátt í EMA-samstarfi gegnum EES-samninginn. Valdframsalið er takmarkað en ekki «alls ekkert».
Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar
Staðfest Danmörk á sér tiltölulega nýlega sögu í Evrópu sem hefur áhrif á viðhorf Dana til ESB. Tilvitnað Fordæmi
við höfum líka okkar sögu, líka tiltölulega nýlega sögu með Evrópu.
SOV-LEGAL-010 greinir ítarlega frá sögu Danmerkur í ESB — höfnun Maastricht-sáttmálans 1992, fjórum undanþágum Edinburgh-samkomulagsins og þjóðaratkvæðagreiðslum um afnám undanþága. EEA-LEGAL-023 bætir við dæmum um hvernig Danmörk hefur ítrekað nýtt þjóðaratkvæðagreiðslur til að móta ESB-þátttöku sína. Danska ESB-sagan er vel skráð og hefur augljós áhrif á viðhorf Dana — sérstaklega vegna undanþáganna sem minna á sérstöðu Danmerkur innan sambandsins.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er almenn og vísar líklega einnig til annarrar heimsstyrjaldar og þýska hernámsins 1940–1945, sem hafði djúpstæð áhrif á danskt viðhorf til evrópskrar samvinnu. Heimildir í staðreyndagrunni nefna einungis ESB-tengda sögu en ekki styrjaldarsöguna.
Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar
Að hluta staðfest NATO er að veikjast sem varnarbandalag og má ekki treysta á það eins og áður. Tilvitnað Fullveldi
Er NATO raunverulega til? Ekki eins og það var.
Heimildir sýna breytingar á öryggisumhverfi sem styðja mat á óvissu um NATO. SOV-HIST-003 greinir frá auknum varnarvídd ESB eftir innrás Rússlands í Úkraínu og áformum um 150 milljarða evra varnarútgjaldaáætlun. SOV-DATA-009 bendir á að bandarísk utanríkisstefna geti breyst á milli stjórna, og Trump-stjórnin hefur sýnt meiri efasemdir gagnvart ESB. Á hinn bóginn staðfesta SOV-LEGAL-008 og SOV-DATA-009 að NATO-samstarfið heldur áfram — 23 af 32 NATO-ríkjum eru einnig ESB-ríki og NATO hefur beinlínis aukið viðveru á norðurslóðum. Fullyrðingin endurspeglar raunverulega umræðu en ýkir veikingu NATO.
Samhengi sem vantar
NATO stækkaði nýlega með aðild Finnlands (2023) og Svíþjóðar (2024), sem bendir til styrkingar frekar en veikingar. Öryggis- og varnarsamstarf Íslands og ESB (undirritað mars 2026 skv. SOV-DATA-026) bætir við NATO-ramma frekar en að koma í hans stað. Fullyrðingin er skoðun sem endurspeglar pólitíska umræðu um áreiðanleika NATO undir Trump-stjórninni.
Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar