Hagfræðistofnun Háskóla Íslands
Samtök/stofnunFræðisetning
Stofnun — hlutlaus um ESB-aðild.
Yfirlit
Aðeins fullyrðingar sem aðilinn hefur fullyrt, verið vitnað í, eða umorðað eru taldar.
Fullyrðingar (13)
Staðfest Við skoðun helstu aðildarsamninga kemur í ljós að nýjum aðildarríkjum hafi ekki tekist að fá varanlegar undanþágur frá sameiginlegri stefnu ESB varðandi fiskveiðar þrátt fyrir tilraunir í þá átt. Umorðað Fordæmi
Skýrsluhöfundar segja að við skoðun helstu aðildarsamninga komi í ljós að nýjum aðildarríkjum hafi ekki tekist að fá varanlegar undanþágur frá sameiginlegri stefnu ESB varðandi fiskveiðar «þrátt fyrir tilraunir í þá átt».
EEA-DATA-014 staðfestir niðurstöðu Hagfræðistofnunar um að varanlegar undanþágur frá sameiginlegri sjávarútvegsstefnu séu ólíklegar. EEA-LEGAL-012 sýnir að eftir Lissabon hafi stefnan verið gegn nýjum opt-outs. AGRI-LEGAL-004 staðfestir sömu meginreglu fyrir landbúnað. Kóatía (2013) fékk engar varanlegar undanþágur.
Samhengi sem vantar
Engin heimild fjallar sérstaklega um tilraunir ákveðinna ríkja til að fá varanlegar undanþágur í fiskveiðum. EEA-LEGAL-023 bendir á að ákveðin ríki hafa þó fengið varanleg sérstök fyrirkomulag á öðrum sviðum, sem gæti gefið von um svigrúm í viðræðum.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Að hluta staðfest Norðmenn settu sér hátt markmið í samningaviðræðum við ESB um fiskveiðar en náðu hverfandi árangri. Umorðað Sjávarútvegur
Norðmenn hafi til dæmis sett sér hátt markmið en náð hverfandi árangri í samningaviðræðum við ESB.
POLL-DATA-006 staðfestir að fiskveiðar voru úrslitamál í norsku þjóðaratkvæðagreiðslunni 1994 og strandbyggðir óttuðust sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna. Þetta bendir til þess að samningsniðurstaðan hafi ekki fullnægt sjávarútvegsgeiranum. Heimildir staðfesta hins vegar ekki beint að Norðmenn hafi «náð hverfandi árangri» — engin heimild lýsir nákvæmlega hvað Norðmenn óskuðu eftir eða hverju þeir náðu.
Samhengi sem vantar
Staðreyndagrunnurinn inniheldur ekki upplýsingar um nákvæmar kröfur Noregs í samningaviðræðum 1994 eða hvað þeir náðu á sviði fiskveiða. Fullyrðingin er trúverðug í ljósi þess að sjávarútvegurinn var á móti aðild, en «hverfandi árangur» er styrkara orðalag en heimildir styðja.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Staðfest Í sumum tilvikum hafa ríki náð tímabundnum undanþágum eða breytt sambandslöggjöf til að takast á við sérstök vandamál. Umorðað Fordæmi
Í sumum tilvikum hafi ríki náð tímabundnum undanþágum eða breytt sambandslöggjöf til að takast á við «sérstök vandamál».
EEA-LEGAL-023 sýnir fjölmörg dæmi um varanlega eða hálfvaranlega undanþágur: dönsk opt-out, írsk trygging, finnsk landbúnaðarstuðningur. SOV-LEGAL-006 staðfestir sama. Tímabundnar undanþágur eru vel skjalfestar — EEA-LEGAL-014 nefnir 7–12 ára aðlögunartímabil Króatíu og austur-evrópskra ríkja. Fullyrðingin er rétt og hófsöm.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Staðfest Aðildarsamningar geta falið í sér undanþágur ef þeir innihalda skýr ákvæði um slíkt, samkvæmt ákveðnu dómafordæmi. Umorðað EES/ESB-löggjöf
Í skýrslunni segir þó, með vísan í ákveðið dómafordæmi, að aðildarsamningar geti falið í sér undanþágur feli þeir í sér skýr ákvæði um slíkt.
EEA-LEGAL-023 staðfestir að aðildarsamningar hafa í reynd innihaldið undanþágur og sérstök fyrirkomulag. EEA-LEGAL-021 bendir á að fræðimenn telja 49. grein TEU leyfa hvaða samningsniðurstöðu sem er. Meginreglan er að aðildarlög (Acts of Accession) eru frumréttarleg og geta kveðið á um undanþágur ef þær eru skýrt tilgreindar.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin vísar til «ákveðins dómafordæmis» sem ekki er tilgreint í heimildum. Heimildir staðfesta meginregluna en ekki tilvísunina í tiltekinn dóm.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Staðfest Evrópusambandið hefur ekki veitt nýjum aðildarríkjum varanlegar undanþágur frá lögum sambandsins um fiskveiðar. Umorðað Sjávarútvegur
Evrópusambandið hefur ekki veitt nýjum aðildarríkjum varanlegar undanþágur frá lögum sambandsins um fiskveiðar.
AGRI-LEGAL-004 og EEA-LEGAL-012 staðfesta báðar að engin varanleg undanþága hefur verið veitt frá sameiginlegri stefnu ESB — hvorki í landbúnaði né fiskveiðum. Króatía (2013) er nýjasta aðildarmálið og fékk engar varanlegar undanþágur. EEA-DATA-014 staðfestir sömu niðurstöðu sérstaklega varðandi fiskveiðar.
Samhengi sem vantar
EEA-LEGAL-023 sýnir þó að á öðrum sviðum hafa ríki fengið varanleg sérstök fyrirkomulag. Hvort Ísland gæti náð sui generis samkomulagi í fiskveiðum er enn óvíst og yrði prófað í samningaviðræðum.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Staðfest Við inngöngu nýrra ríkja er lagalega unnt samkvæmt sambandsrétti að kveða á um undanþágur í viðkomandi aðildarlögum, en sambandið setur ávallt fram þá meginkröfu að viðkomandi ríki gangi að öllu regluverki þess óbreyttu. Umorðað EES/ESB-löggjöf
Við inngöngu nýrra ríkja er því lagalega unnt samkvæmt sambandsrétti að kveða á um undanþágur í viðkomandi aðildarlögum. Hins vegar setur sambandið ávallt fram þá meginkröfu í aðildarviðræðum að viðkomandi ríki gangi að öllu regluverki þess óbreyttu, hvort sem um er að ræða bindandi eða óbindandi gerðir eða dóma dómstóls ESB.
EEA-LEGAL-021 staðfestir að viðræður snúast um «skilyrði og tímasetningu» innleiðingar, ekki hvort regluverk sé samþykkt. Framboðsríki samþykkja acquis eins og það stendur. EEA-LEGAL-023 sýnir á sama tíma að lagalegt svigrúm er til staðar — aðildarlög eru frumréttarleg og geta innihaldið undanþágur ef pólitískt samkomulag næst. Báðir hlutar fullyrðingarinnar eru réttar.
Samhengi sem vantar
Meginkrafan um «allt regluverk óbreytt» nær til bindandi og óbindandi gerða — en í reynd hefur sveigjanleiki verið sýndur varðandi framkvæmd og tímalínu. Munurinn á formlegri kröfu og raunverulegri niðurstöðu skiptir máli.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Að hluta staðfest Skýrsluhöfundar Hagfræðistofnunar fundu engar varanlegar undanþágur við skoðun á aðildarlögum einstakra ríkja, hvort sem litið er til landbúnaðar eða sjávarútvegs. Umorðað Fordæmi
Skýrsluhöfundar fundu engar varanlegar undanþágur við skoðun á aðildarlögum einstakra ríkja, hvort sem litið er til landbúnaðar eða sjávarútvegs.
EEA-DATA-014 lýsir niðurstöðu Hagfræðistofnunar þannig að varanlegar undanþágur frá kjarna regluverksins séu «ólíklegar» — ekki að þær hafi ekki fundist. Munurinn skiptir máli: «ólíklegt» er mat á líkindum en «engar» er alger fullyrðing. Auk þess sýnir EEA-LEGAL-023 dæmi um varanlegar eða hálfvaranlegar undanþágur: 141./142. gr. aðildarsamnings Finnlands um landbúnaðaraðstoð, undanþágur Danmerkur frá Edinburgh-samningnum og bókun Írlands um hlutleysi. Fullyrðingin ofmetur þannig niðurstöðu skýrslunnar og vanmetur fordæmi annarra ríkja.
Samhengi sem vantar
Hagfræðistofnun sagði varanlegar undanþágur «ólíklegar» en ekki útiloknar — verulegur munur á orðalagi. Fordæmi Finnlands (141./142. gr.) sýna að hálfvaranlegar ráðstafanir hafa náðst, þótt þær þurfi reglulega endurnýjun. Skýrslan var unnin á tímabili pólitískrar andstöðu við ESB-aðild (2013–2017) og bæði hliðar hafa vitnað í hana á sinn hátt.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Að hluta staðfest Engar varanlegar undanþágur vegna fiskveiða voru í norska aðildarsamningnum sem Norðmenn felldu í þjóðaratkvæðagreiðslu með 52% atkvæða. Umorðað Sjávarútvegur
Sambandið viðurkenndi þau sjónarmið, en engu að síður voru engar varanlegar undanþágur vegna fiskveiða í aðildarsamningnum, sem Norðmenn felldu í þjóðaratkvæðagreiðslu með 52% atkvæða.
POLL-DATA-006 staðfestir að norska þjóðaratkvæðagreiðslan 1994 skilaði 52,2% á móti aðild — sem samræmist «52%» fullyrðingarinnar. Fiskveiðar voru úrslitaatriði samkvæmt sömu heimild. Hvað varðar «engar varanlegar undanþágur» er þetta í samræmi við EEA-LEGAL-012 og AGRI-LEGAL-004, en engin heimild lýsir sérstaklega efni norska aðildarsamningsins.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta ekki beint innihald norska aðildarsamningsins varðandi fiskveiðar. Fullyrðingin um «engar varanlegar undanþágur» er trúverðug í ljósi almennrar ESB-stefnu en hefði þurft sérstaka staðfestingu.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Staðfest Í grundvallaratriðum eru aðeins veittar tímabundnar undanþágur í málaflokkum þar sem sameiginleg stefna gildir, líkt og landbúnaður og fiskveiðar, og eru þær hugsaðar sem aðlögunartími. Umorðað Sjávarútvegur
Í grundvallaratriðum séu aðeins veittar tímabundnar undanþágur, sérstaklega í málaflokkum þar sem sameiginleg stefna gildir, líkt og með landbúnað og fiskveiðar. Þær undanþágur séu hugsaðar sem aðlögunartími fyrir viðkomandi ríki.
Heimildir staðfesta kjarna fullyrðingarinnar. Í aðildarviðræðum ESB eru aðeins veittar tímabundnar undanþágur (aðlögunartímar), ekki varanlegar (EEA-LEGAL-012, AGRI-LEGAL-004). Þetta á við um landbúnað og fiskveiðar — engin aðildarríki hefur fengið varanlega undanþágu frá sameiginlegri landbúnaðarstefnu (AGRI-LEGAL-004) og sjávarútvegsstefnan (CFP) er ein af einkavaldssvæðum ESB (SOV-LEGAL-030). Fullyrðingin notar varfærið orðalag — «í grundvallaratriðum» og «hugsaðar sem aðlögunartími» — sem samræmist vel efni heimildanna.
Samhengi sem vantar
Finnland og Svíþjóð fengu viðbótarstuðning (supplementary aid) við norðlægan landbúnað sem hefur verið viðhaldinn í áratugi — sumir líta á það sem raunverulega undanþágu þótt formlega sé um viðbót að ræða, ekki undanþágu (AGRI-LEGAL-004). Aðlögunartímar geta verið langir (allt að 12 ár), sem getur þýtt raunverulegan mun á meðan þeir vara.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Að hluta staðfest Malta fékk í gegn viðauka um viðhald fiskveiðistofna í Miðjarðarhafi. Umorðað Fordæmi
Til dæmis fékk Malta í gegn viðauka um viðhald fiskveiðistofna í Miðjarðarhafi
PREC-HIST-020 stáðfestir að Malta fékk ýmis sérákvæði í aðildarsamningi sínum 2004, þar á meðal «a fisheries management zone addressed in EC Regulation 813/2004». Þetta bendir til þess að Malta hafi náð einhverju varðandi fiskveiðar í Miðjarðarhafi, en nákvæm lýsing á «viðauka um viðhald fiskveiðistofna» er ekki í heimildum.
Samhengi sem vantar
Reglugerð ESB 813/2004 er nefnd en efni hennar ekki útskýrt í heimildum. Hvort um varanlega undanþágu eða tímabundna sérreglu var að ræða er ekki ljóst.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Að hluta staðfest Í aðildarsamningi Noregs, Svíþjóðar og Finnlands er heimilað að styrkja sérstaklega landbúnað í norðurhéruðum þar sem veðuraðstæður eru óblíðar. Umorðað Landbúnaður
í samningi Noregs, Svíþjóðar og Finnlands er heimilað að styrkja sérstaklega landbúnað í norðurhéruðum þar sem veðuraðstæður eru óblíðar
AGRI-DATA-021 og AGRI-LEGAL-002 staðfesta skýrt að Finnland og Svíþjóð fengu heimild til viðbótarstuðnings við landbúnað í norðurhéruðum samkvæmt gr. 141/142 aðildarlaganna frá 1994. Fullyrðingin er rétt varðandi Finnland og Svíþjóð, en Noregur varð aldrei aðili að ESB — norski aðildarsamningurinn öðlaðist aldrei gildi þar sem Norðmenn höfnuðu aðild.
Samhengi sem vantar
Noregur samdi um aðildarsamning 1994 en hann tók aldrei gildi vegna niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu. Tilvísun í «samning Noregs» er tæknilega rétt (samningurinn var gerður) en villandi ef lesandinn skilur hana þannig að Noregur sé bundið af honum.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Staðfest Íslandi gæti reynst erfitt að ná varanlegum undanþágum frá reglum ESB, sérstaklega í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum. Umorðað Sjávarútvegur
Í niðurstöðu skýrslukaflans segir að Íslandi gæti reynst erfitt að ná varanlegum undanþágum frá reglum, sérstaklega í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum þar sem stefnan er sameiginleg fyrir ESB.
EEA-DATA-014 staðfestir niðurstöðu Hagfræðistofnunar um að varanlegar undanþágur frá kjarna-regluverki ESB séu ólíklegar. AGRI-DATA-019 sýnir að landbúnaður krefst heildaraðlögunar. EEA-LEGAL-012 staðfestir stefnu ESB gegn nýjum varanlegum undanþágum. Fullyrðingin er hófsöm — hún segir «gæti reynst erfitt», ekki «ómögulegt».
Samhengi sem vantar
EEA-DATA-014 mælir þó með að prófa samningaviðræður til að sjá hvort sérfyrirkomulag sé mögulegt. EEA-LEGAL-023 sýnir að Finnland og Danmörk hafa fengið varanleg sérstök fyrirkomulag á öðrum sviðum.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Að hluta staðfest Hagfræðistofnun Háskóla Íslands gaf út skýrslu um aðildarviðræður Íslands við ESB í febrúar 2014 að beiðni ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Umorðað Fordæmi
skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um aðildarviðræður Íslands við ESB, eitt ítarlegasta gagnið sem tekið hefur verið saman um þetta flókna mál. Hún var gefin út í febrúar 2014 að beiðni ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar
EEA-DATA-014 staðfestir tilvist skýrslu Hagfræðistofnunar frá 2014 sem greindi efnahagslegar afleiðingar ESB-aðildar. Heimildin nefnir að skýrslan hafi verið «commissioned during a period of political opposition to EU membership (the 2013–2017 centre-right government)», sem samræmist því að hún hafi verið unnin á vegum ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs. Nákvæm dagsetningin «febrúar 2014» er ekki staðfest í heimildinni sem segir eingöngu «2014».
Samhengi sem vantar
Heimildin nefnir ekki sérstaklega febrúar 2014 heldur «2014» almennt. Jafnframt bendir heimildin á að niðurstöður skýrslunnar hafi verið notaðar af báðum hliðum — ESB-sinnar leggja áherslu á ráðlegginguna um að kanna kjör í gegnum viðræður, ESB-andstæðingar á þá niðurstöðu að varanlegar undanþágur séu ólíklegar.