Andrés Pétursson
EinstaklingurFyrrverandi formaður evrópusamtakanna
Fyrrverandi formaður Evrópusamtakanna — hlutlaus um ESB-aðild.
Yfirlit
Aðeins fullyrðingar sem aðilinn hefur fullyrt, verið vitnað í, eða umorðað eru taldar.
Fullyrðingar (7)
Staðfest Varanlegur undanþágukerfið (opt-out) er ekki lengur í boði fyrir ný aðildarríki að Evrópusambandinu. Tilvitnað EES/ESB-löggjöf
Þá er slíkt ekki í boði lengur eins og Heather Grabbe, sérfræðingur við Bruegel-hugveituna í Brussel, benti á í kvöldfréttum Ríkisútvarpsins þann 6. marz síðastliðinn.
Heimildir staðfesta skýrt að frá Lissabon-sáttmálanum (2009) hefur formlega stefna ESB verið sú að ný aðildarríki geti ekki samið um varanlegar undanþágur (EEA-LEGAL-012). Stækkununarfulltrúi Stefan Füle staðfesti ítrekað að öll ný aðildarríki þurfi að samþykkja allt regluverkið. Aðild Króatíu 2013 staðfesti þessa meginreglu — engar varanlegar undanþágur voru veittar. Aðgreiningu á opt-out og aðlögunarskeiðum er lýst í EEA-LEGAL-014.
Samhengi sem vantar
Þrátt fyrir formlega stefnu bendir EEA-LEGAL-023 á að ESB hafi sýnt raunsæislegan sveigjanleika í tilteknum tilvikum. Sumir lögfræðingar halda því fram að 49. gr. Sáttmálans um Evrópusambandið heimili tæknilega sérhverja samningsniðurstöðu, þótt pólitísk samstaða gegn nýjum undanþágum sé mjög sterk. Einnig getur verið óljóst hvar mörkin liggja á milli langra aðlögunarskeiða og undanþága í framkvæmd.
Valdið færi annars til Brussel stjornmalin
Staðfest Danir fengu varanlegar undanþágur frá Evrópusambandinu, þar á meðal frá evrunni. Tilvitnað Fordæmi
Danir fengu slíkar undanþágur á sínum tíma, til dæmis frá evrunni.
Heimildir staðfesta ótvírætt að Danmörk fékk fjórar varanlegar undanþágur frá Maastricht-sáttmálanum árið 1992 í gegnum Edinburgh-samkomulagið: frá evrunni, varnarmálum, dóms- og innanríkismálum, og ESB-ríkisborgararétti (SOV-LEGAL-010). Undanþágan frá evrunni er enn í gildi árið 2026. Danmörk afnam undanþágu sína frá varnarmálum í þjóðaratkvæðagreiðslu í júní 2022 en heldur hinum þremur (EEA-LEGAL-023).
Samhengi sem vantar
Pólitískt samhengi undanþáganna skiptir máli: þær voru veittar í kjölfar þess að Danir höfnuðu Maastricht-sáttmálanum í þjóðaratkvæðagreiðslu 1992. ESB hefur orðið síður tilbúið til þess að veita nýjum aðildarríkjum svipaðar undanþágur síðan 2004, sem takmarkar hversu mikið Danmörk nýtist sem fordæmi fyrir Ísland.
Valdið færi annars til Brussel stjornmalin
Að hluta staðfest Sérlausnir (sérstakar aðlaganir) sem Evrópusambandið býður upp á fela einungis í sér afmarkaðar breytingar á stjórnsýslu en breyta ekki því að yfirstjórnin yfir viðkomandi málaflokki fer til Brussel. Umorðað Fullveldi
Svonefndar sérlausnir, eins og hérlendir Evrópusambandssinnar vilja tala um en Evrópusambandið kallar sérstakar aðlaganir, fela aðeins í sér afmarkaðar breytingar í undantekningartilfellum á stjórnsýslu innan regluverks sambandsins samkvæmt gögnum þess og breyta engu um það að yfirstjórnin yfir viðkomandi málaflokki, valdið yfir honum, fer til Brussel.
Rétt er að sérstakar aðlaganir (technical adaptations) og aðlögunarskeið eru afmarkaðar í eðli sínu og breyta ekki grundvallarvaldstilfærslu á viðkomandi málaflokkum til ESB (EEA-LEGAL-017, EEA-LEGAL-021). Heimildir staðfesta að aðildarviðræður snúast um hvenær og hvernig — ekki hvort — regluverk ESB verði tekið upp. Hins vegar einfaldar fullyrðingin myndina of mikið. SOV-LEGAL-030 sýnir að valdssvið ESB skiptist í þrennt: einkarétt, sameiginlegt og stuðningssvið. Á sviðum sameiginlegrar valdatilhlutunar halda aðildarríki töluverðu valdi. Auk þess sýnir SOV-LEGAL-031 að samstarfskerfi ESB (enhanced cooperation) veiti svigrúm til að taka ekki þátt í ákveðnum verkefnum.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin gerir ekki grein fyrir mismunandi valdaflokkum ESB. Á sviðum einkaréttar (t.d. tollabandalag, sjávarútvegur) er lýsingin nokkuð rétt — vald færist í raun til Brussel. En á sviðum sameiginlegrar valdatilhlutunar (t.d. umhverfismál, samgöngur) halda aðildarríki töluverðu sjálfræði. Aðlögunarskeið geta einnig verið efnahagslega og pólitískt mikilvæg þrátt fyrir tímabundið eðli sitt — 12 ára landeignadeild Póllands er gott dæmi.
Valdið færi annars til Brussel stjornmalin
Staðfest Finnland og Svíþjóð fengu sérstaka aðlögun sem heimilar þeim að styrkja landbúnað norðan 62. gráðu norðlægrar breiddar úr eigin ríkissjóði til viðbótar við styrki Evrópusambandsins. Umorðað Landbúnaður
Til að mynda heimskautalandbúnaður Finnlands og Svíþjóðar sem heimilar þeim að styrkja landbúnað sinn norðan 62. gráðu norðlægrar breiddar úr vösum eigin skattgreiðenda til viðbótar við styrki sambandsins.
Heimildir staðfesta þetta skýrt. Samkvæmt AGRI-LEGAL-002 fengu Finnland og Svíþjóð varanlega heimild til innlends landbúnaðarstuðnings samkvæmt 142. gr. aðildarsamningsins frá 1994. Þessi heimild nær til svæða norðan 62. breiddarstigs með erfiðar veðuraðstæður og fámenni. Stuðningurinn kemur til viðbótar við hefðbundnar CAP-greiðslur (AGRI-LEGAL-004). Núverandi heimild (2022–2027) setur hámark á 574,5 milljónir evra á ári. AGRI-DATA-016 staðfestir einnig þessa fyrirkomulag.
Samhengi sem vantar
Stuðningurinn er viðbót við CAP-greiðslur, ekki undanþága frá sameiginlegu landbúnaðarstefnunni. Finnland og Svíþjóð innleiða CAP að fullu til viðbótar. Stuðningurinn má ekki leiða til aukinnar framleiðslu eða fara yfir stuðningsstig frá því fyrir aðild. Hvort Ísland gæti samið um svipaðan stuðning fer eftir aðildarviðræðum.
Valdið færi annars til Brussel stjornmalin
Að hluta staðfest Í sérstöku aðlögunarskilmálum Finnlands og Svíþjóðar um heimskautalandbúnað er einungis kveðið á um hámark styrks en ekkert lágmark, þannig að Evrópusambandið getur ákveðið að styrkurinn fari niður í núll. Umorðað Landbúnaður
Hins vegar er aðeins kveðið á um hámark í þeim efnum en ekkert lágmark. Fyrir vikið er í höndum Evrópusambandsins að ákveða hversu mikið ríkin megi styðja landbúnaðinn og sá styrkur getur því farið niður í núll með breyttri stefnu eða löggjöf þess.
AGRI-LEGAL-002 staðfestir að 142. gr. aðildarsamningsins setur hámark á innlendan stuðning (574,5 milljónir evra á ári) en nefnir ekki lágmark. Rétt er því að í formlegum skilningi er aðeins hámark tilgreint. Hins vegar er mikilvægt að taka fram að þetta er heimild sem Finnland og Svíþjóð nýta sér sjálf — stuðningurinn kemur úr innlendum ríkissjóðum, ekki úr sjóðum ESB. ESB getur takmarkað hámarkið en ríkin ákveða sjálf hversu mikinn stuðning þau veita innan þess ramma. Fullyrðingin er villandi að því leyti að hún gefur í skyn að ESB geti «fellt niður» stuðninginn, en í raun er það viðkomandi ríki sem greiðir hann.
Samhengi sem vantar
Stuðningurinn er greiddur úr ríkissjóðum Finnlands og Svíþjóðar, ekki af ESB. Framkvæmdastjórn ESB samþykkir hámarkið en ríkin ákveða sjálf hvort og hversu mikið þau greiða innan þess. Stuðningurinn hefur verið endurnýjaður samfellt síðan 1995, sem bendir til sterkrar pólitískrar skuldbindingar. Ákvæðin eru hluti af aðildarsáttmálanum sem hefur sterkari lagalegan grundvöll en almenn reglugerð.
Valdið færi annars til Brussel stjornmalin
Heimildir vantar Malta fékk í staðinn sérstaka aðlögun þar sem einungis bátar af ákveðinni stærð mega veiða í 25 mílna lögsögu eyríkisins, en jafnt aðgangur að lögsögunni var ekki takmarkaður. Umorðað Sjávarútvegur
Niðurstaðan varð sérstök aðlögun sem breytti engu um jafnan aðgang frekar en að yfirstjórn sjávarútvegsmála eyríkisins færi til Brussel. Byggir hún á því að einungis bátar af ákveðinni stærð megi veiða í 25 mílna lögsögu þess vegna verndarsjónarmiða en fiskistofnar þar eru flestir ofveiddir.
Engar heimildir í staðreyndagrunninum fjalla sérstaklega um sérstöku aðlögunina sem Malta fékk varðandi stærð veiðiskipa í 25 mílna lögsögu sinni. Þótt EEA-LEGAL-023 nefni hlutleysisyfirlýsingu Maltu í aðildarsáttmálanum fjallar hún ekki um sjávarútvegsákvæði. Heimildir um sjávarútveg ESB (FISH-DATA-032, FISH-LEGAL-002) eiga frekar við um almennar reglur sameiginlegu sjávarútvegsstefnunnar en ekki Maltu sérstaklega.
Samhengi sem vantar
Staðreyndagrunnurinn inniheldur engar sértækar heimildir um sjávarútvegsskilmála Maltu í aðildarsáttmálanum (2003). Til staðfestingar þyrfti aðgang að sjávarútvegsákvæðum í aðildarsáttmála Maltu.
Valdið færi annars til Brussel stjornmalin
Staðfest Andrés Pétursson, fyrrverandi formaður Evrópusamtakanna (forveri Evrópuhreyfingarinnar), hefur sagt að opt-out-kerfið sé lokað og ný aðildarríki fái ekki slíkar undanþágur. Tilvitnað EES/ESB-löggjöf
Ný aðildarríki fá ekki slíkar undanþágur – punktur. Það sem er hins vegar í boði eru sérlausnir innan regluverksins.
EEA-LEGAL-012 staðfestir að frá Lissabon-sáttmálanum hafi formlega stefna ESB verið sú að ný aðildarríki fái ekki varanlegar undanþágur. Stækkununarfulltrúi Stefan Füle staðfesti ítrekað að öll ný aðildarríki þurfi að samþykkja allt regluverkið. Króatía (2013) staðfesti þessa reglu. EEA-LEGAL-014 greinir skýrt á milli opt-out (varanleg undanþága) og aðlögunarskeiða (tímabundin frávik) — sem samræmist fullyrðingunni um að «sérlausnir innan regluverksins» séu í boði en ekki opt-out.
Samhengi sem vantar
Þótt formlega stefna ESB sé skýr benda sumir lögfræðingar á að 49. gr. Sáttmálans um Evrópusambandið heimili tæknilega sérhverja samningsniðurstöðu. EEA-LEGAL-023 sýnir einnig dæmi um hálfvaranlegar undanþágur (t.d. stuðningur Finnlands við heimskautalandbúnað) sem eru í reynd varanleg sérstök meðferð þótt þær séu ekki formlega kallaðar opt-out. Greinarmunurinn á «opt-out» og «varanleg sérlausn» er ekki alltaf skýr.
Valdið færi annars til Brussel stjornmalin