Varar við því að samþykkja frjálst flæði lifandi dýra
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Frjálst flæði lifandi dýra er meginregla innan Evrópusambandsins og lifandi dýr falla undir fjórfrelsið. EES/ESB-löggjöf
Lifandi dýr falla undir þetta fjórfrelsi. Þannig að það er lítið sem ekkert sem menn geta gert í því þegar flytja á dýr frá einu landi í annað innan Evrópusambandsins.
Fullyrðing: Frjálst flæði lifandi dýra er meginregla innan Evrópusambandsins og lifandi dýr falla undir fjórfrelsið.
Lifandi dýr falla undir frjálst flæði vara samkvæmt TFEU og EEA-LEGAL-003 staðfestir að fjórfrelsið nái til vöru, þjónustu, fjármagns og fólks. Þó er fullyrðingin of víð þegar hún segir að «lítið sem ekkert» verði gert — ESB-aðildarríki viðhalda ströngum dýraheilbrigðisreglum og geta sett takmarkanir á grundvelli lýðheilsu og dýraheilbrigðis samkvæmt TFEU 36. gr. Innri markaðsreglur krefjast samræmds heilbrigðiseftirlits, en banna ekki sjúkdómavarnir eða sóttvarnaaðgerðir.
Samhengi sem vantar
ESB-reglur heimila aðildarríkjum takmarkanir á innflutningi lifandi dýra á grundvelli dýraheilbrigðis og sóttvarna (TFEU 36. gr.). Fullyrðingin gefur ranga mynd af því að engin stjórntæki séu til staðar — mörg ESB-ríki viðhalda ströngum heilbrigðiskröfum við innflutning búfjár.
Að hluta staðfest Í aðildarviðræðunum 2009–2013 bar málið um frjálst flæði lifandi dýra til Íslands hart á milli aðila. Fordæmi
Halldór sat í samninganefnd Íslands í aðildarviðræðum við Evrópusambandið á árunum 2009–2013 og segir málið hafa verið eitt af þeim sem hart var tekist á um.
Fullyrðing: Í aðildarviðræðunum 2009–2013 bar málið um frjálst flæði lifandi dýra til Íslands hart á milli aðila.
EEA-DATA-013 staðfestir að bann við innflutningi lifandi dýra var skilgreint sem «non-negotiable» í samningastöðu Íslands og AGRI-DATA-018 sýnir að landbúnaðarkaflinn (kafli 11) var aldrei opnaður vegna pólitísks næmis. Þetta bendir til deilna um efnið. Hins vegar var kaflinn aldrei opnaður formlega, svo ekki liggur fyrir hvort deilt var beint við ESB um lifandi dýr — deilurnar voru að hluta innlendar milli hagsmunaaðila.
Samhengi sem vantar
Kafli 11 (landbúnaður) og kafli 12 (matvælaöryggi) voru aldrei opnaðir til viðræðna, svo formlegar deilur við ESB um lifandi dýr áttu sér ekki stað. AGRI-DATA-018 bendir til þess að innlendir ágreiningspunktar milli bænda, samningahóps og stjórnmálaflokka hafi ráðið mestu.
Nokkur stoð Spá Íslenski markaðurinn er svo lítill að hann skiptir ESB engu máli í samningum, sem gæti auðveldað undanþágur. Landbúnaður
Í fyrsta lagi skiptir íslenski markaðurinn þá engu máli, hann er svo lítill. Og í öðru lagi eru þessar sérkröfur ekki fordæmi sem önnur lönd geta byggt á. Við erum algjörlega einstakir.
Fullyrðing: Íslenski markaðurinn er svo lítill að hann skiptir ESB engu máli í samningum, sem gæti auðveldað undanþágur.
Stærðarmunurinn er vel skjalfestur: AGRI-DATA-011 sýnir að landbúnaðarframleiðsla Íslands nemur innan við 0,01% af heildarframleiðslu ESB-27. TRADE-DATA-040 undirstrikar að Ísland hefur mun minni samningsstöðu en ESB vegna smæðar. Ályktunin — að smæð gæti auðveldað undanþágur — er hins vegar ekki sjálfgefin. EEA-LEGAL-022 bendir á að Ísland þyrfti að aðlaga sig að sameiginlegri landbúnaðarstefnu og aðildarviðræður um landbúnað voru aldrei opnaðar (AGRI-DATA-019). Smæðin er staðreynd en tengsl hennar við undanþágur eru ósönnuð — fordæmi frá nýlegum aðildum benda til þess að ESB veiti færri undanþágur en áður.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin tengir smæð Íslands beint við líkur á undanþágum, en engin heimild staðfestir þessi tengsl. AGRI-DATA-019 bendir á að landbúnaður krefjist «algerrar endurskipulagningar» við ESB-aðild, og sú staðreynd ógnar þessari einföldun. Einnig þarf að hafa í huga að smæð getur veikt samningsstöðu jafnt og styrkja — minna hagkerfi þýðir minni áhrif á viðræður.
Nokkur stoð Spá Sérkröfur Íslands um lifandi dýr myndu ekki skapa fordæmi sem önnur ESB-ríki geta byggt á, vegna einstakrar stöðu landsins. Landbúnaður
Og í öðru lagi eru þessar sérkröfur ekki fordæmi sem önnur lönd geta byggt á. Við erum algjörlega einstakir.
Fullyrðing: Sérkröfur Íslands um lifandi dýr myndu ekki skapa fordæmi sem önnur ESB-ríki geta byggt á, vegna einstakrar stöðu landsins.
AGRI-DATA-026 staðfestir einangrun íslenskra búfjárstofna í yfir 1.000 ár og sjúkdómafrelsi landsins. AGRI-LEGAL-006 bendir á að ekkert ESB-ríki hafi haldið jafn víðtæku innflutningsbanni og Ísland, sem styður þá skoðun að fordæmisgildið væri takmarkað. Þó er rétt að Kýpur, Írland og Bretland (á sínum tíma) hafa haldið uppi sérstökum dýraheilbrigðisreglum innan ESB-rammans — þannig að einhver fordæmismyndun er ekki útilokuð. Fullyrðingin er í aðalatriðum studd en of afdráttarlaus — einstök staða Íslands er raunveruleg en «ekkert fordæmi» er sterkari fullyrðing en heimildir bera.
Samhengi sem vantar
Samkvæmt AGRI-LEGAL-006 hafa önnur eyríki og jaðarríki ESB haldið uppi sérstökum dýraheilbrigðisreglum — þótt þær séu ekki jafn víðtækar og íslenski bannið. AGRI-LEGAL-003 bendir á að landbúnaðarkaflinn var aldrei opnaður í aðildarviðræðum 2010–2013, svo engin reynsla liggur fyrir um hvaða úrræði Ísland gæti fengið. Einstök staða landsins er staðreynd en fullyrðing um algera fordæmisleysi er of víðtæk.
Nokkur stoð Spá Frjálst flæði lifandi dýra til Íslands myndi óhjákvæmilega leiða til innflutnings alvarlegra dýrasjúkdóma og valda íslenskum landbúnaði og fæðuöryggi óbærilegu tjóni. Landbúnaður
Slíkt, segir hann, myndi óhjákvæmilega leiða til innflutnings alvarlegra dýrasjúkdóma og valda íslenskum landbúnaði og fæðuöryggi óbærilegu tjóni.
Fullyrðing: Frjálst flæði lifandi dýra til Íslands myndi óhjákvæmilega leiða til innflutnings alvarlegra dýrasjúkdóma og valda íslenskum landbúnaði og fæðuöryggi óbærilegu tjóni.
Áhætta af innflutningi dýrasjúkdóma til Íslands er raunveruleg og vel rökstudd — EEA-DATA-013 staðfestir sjúkdómalausa stöðu íslensks búfjár og samningastöðu Íslands um innflutningsbann. AGRI-DATA-009 sýnir að áhrif á bændatekjur gætu orðið 30–50%. Orðalagið «óhjákvæmilega» og «óbærilegu» er þó of afdráttarlaust. ESB-aðildarríki viðhalda dýraheilbrigðiseftirliti og sjúkdómaspjöld eru ekki óhjákvæmileg afleiðing aðildar — þau ráðast af umfangi innflutnings og heilbrigðisaðgerðum.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin notar orðalagið «óhjákvæmilega» sem gefur í skyn algilda vissu. Áhættan er raunveruleg en háð því hvort og hvernig innflutningur yrði framkvæmdur — ESB-reglur heimila dýraheilbrigðiseftirlit og sóttvarnaraðgerðir. AGRI-DATA-009 bendir til efnahagsáhrifa, en þau tengjast tollalækkun fremur en sjúkdómum.
Heimildir vantar Halldór Runólfsson telur raunhæft að Ísland fái varanlegar undanþágur á frjálsu flæði lifandi dýra í ESB-aðildarviðræðum. Landbúnaður
Engu að síður telur hann raunhæft að Ísland geti fengið varanlegar undanþágur í þessu efni.
Fullyrðing: Halldór Runólfsson telur raunhæft að Ísland fái varanlegar undanþágur á frjálsu flæði lifandi dýra í ESB-aðildarviðræðum.
Engin heimild nefnir Halldór Runólfsson eða viðhorf hans til varanlegra undanþága. AGRI-LEGAL-006 fjallar um möguleika á auknum lífverndaaðgerðum innan ESB-rammans og EEA-LEGAL-023 sýnir fordæmi annarra ríkja um varanlegar undanþágur (Danmörk, Finnland). Hins vegar bendir EEA-LEGAL-012 á að stefna ESB eftir Lissabon-samninginn sé gegn nýjum varanlegum undanþágum. Efnislega er myndin blönduð en heimildirnar staðfesta ekki þessa tilteknu yfirlýsingu Halldórs.
Samhengi sem vantar
Til þess að staðfesta þyrfti beina heimild um yfirlýsingu Halldórs Runólfssonar. Efnislega eru bæði rök með og á móti — AGRI-LEGAL-006 sýnir svigrúm fyrir auknar lífverndaaðgerðir en EEA-LEGAL-012 bendir á þrönga stefnu ESB gegn varanlegum undanþágum eftir 2004.