Ísland er ekki til sölu
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest EES-samningurinn veitir Íslandi aðgang að innri markaði ESB EES/ESB-löggjöf
EES-samningurinn veitir okkur þann aðgang að innri markaði ESB, sem þjóðin þarf á að halda.
Fullyrðing: EES-samningurinn veitir Íslandi aðgang að innri markaði ESB
Heimildir staðfesta að EES-samningurinn veitir Íslandi tollfríðan aðgang að innri markaðnum fyrir flestar vörur. Samkvæmt TRADE-DATA-002 og EEA-DATA-010 nær samningurinn til fjórfrelsis — frjálsrar vöruflutninga, þjónustu, fjármagns og fólks — og tekur til um 70–75% af regluverki ESB. Fullyrðingin er þó of einföld vegna þess að hún nefnir ekki undantekningar; EEA-LEGAL-022 sýnir skýrt að landbúnaðar- og sjávarafurðir eru að mestu undanskildar, og EES-samningurinn veitir ekki aðild að tollbandalagi ESB.
Samhengi sem vantar
Aðgangur að innri markaðnum nær ekki til landbúnaðar- og sjávarafurða sem eru mikilvægustu útflutningsafurðir Íslands. Samkvæmt TRADE-DATA-002 myndi full ESB-aðild útvíkka markaðsaðgang á þessi svið en krefjast þess á móti að Ísland tæki upp ytri tolla ESB. Þá tekur fullyrðingin ekki á «lýðræðishallanum» sem TRADE-COMP-006 lýsir — Ísland tekur upp reglur án atkvæðisréttar.
Að hluta staðfest Með EES-samningnum hefur Ísland fullt forræði yfir auðlindum sínum Fullveldi
Á sama tíma höfum við fullt forræði yfir auðlindum okkar.
Fullyrðing: Með EES-samningnum hefur Ísland fullt forræði yfir auðlindum sínum
EEA-LEGAL-022 staðfestir að sameiginleg sjávarútvegsstefna ESB og landbúnaðarstefna eru beinlínis undanskildar EES-samningnum, og FISH-LEGAL-002 sýnir að Ísland fer með fullveldisrétt yfir efnahagslögsögu sinni. Þá viðurkennir ENERGY-LEGAL-003 að íslensk lög tryggja eignarhald á orkuauðlindum. Orðalagið «fullt forræði» er þó of aftrátt — samkvæmt EEA-DATA-010 hefur Ísland innleitt yfir 13.000 ESB-gerðir sem hafa áhrif á hvernig auðlindir eru nýttar á innri markaðnum, þar á meðal reglur um orkumarkað og umhverfismál.
Samhengi sem vantar
EES-samningurinn hefur óbein áhrif á auðlindanýtingu — samkeppnisreglur, ríkisaðstoðarreglur og umhverfisreglugerðir ESB gilda í gegnum EES. Samkvæmt ENERGY-LEGAL-003 geta samkeppnisreglur og reglur um innri orkumarkað ESB takmarkað hvernig aðildarríki skipuleggja orkuverðlagningu. Mörkin milli «EES-tengdra» og «undanskilinna» reglna eru ekki alltaf skýr eins og EEA-LEGAL-022 bendir á.
Að hluta staðfest Stærstur hluti gjaldeyristekna íslenska þjóðarbúsins kemur frá auðlindum: náttúru Íslands, hafinu, fallvötnum og jarðvarma Viðskipti
Hagkerfi okkar er auðlindahagkerfi, þar sem stærstur hluti gjaldeyristekna þjóðarbúsins kemur frá auðlindum hennar: náttúru Íslands, hafinu í kringum okkur, fallvötnum og jarðvarma.
Fullyrðing: Stærstur hluti gjaldeyristekna íslenska þjóðarbúsins kemur frá auðlindum: náttúru Íslands, hafinu, fallvötnum og jarðvarma
Auðlindagreinar (sjávarútvegur, ál/orkufrekur iðnaður, ferðaþjónusta) eru vissulega lykilstoðir gjaldeyristekna Íslands. TRADE-DATA-003 sýnir að sjávarafurðir eru um 39% vöruútflutnings, ál um 33%, og TRADE-DATA-020 staðfestir að ferðaþjónustan er stærsta útflutningsgreinin. Fullyrðingin er þó of einföld — hún nefnir ekki ál sérstaklega og ferðaþjónusta er ekki eingöngu «auðlind» í hefðbundnum skilningi. Lyfjaiðnaður og framleiðsluvörur eru um 12% af útflutningi samkvæmt TRADE-DATA-003, sem sýnir aukna fjölbreytni.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin segir «stærstur hluti» sem gæti átt við, en áliðnaðurinn byggir á innfluttum hráefnum (báxíti) og erlendu fjármagni — hann er orkufrekur iðnaður sem nýtir auðlindir en er ekki auðlindavinnsla í þröngum skilningi. Þjónustuútflutningur (sérstaklega ferðaþjónusta) jafnast nú á við vöruútflutning.
Staðfest Framsóknarflokkurinn er gegn ESB-aðild Íslands Flokkastefnur
Sumir sjá í slíku ferli tækifæri meðan aðrir telja meiri skynsemi felast í því að standa utan Evrópusambandsins. Það er afstaða Framsóknar.
Fullyrðing: Framsóknarflokkurinn er gegn ESB-aðild Íslands
Heimildir staðfesta þetta ótvírætt. POL-DATA-002 flokkar Framsóknarflokkinn meðal andstæðinga ESB-aðildar og POL-DATA-007 lýsir ítarlegri andstöðu flokksins sem byggist á landbúnaðar- og sjávarútvegsstefnu. POLITICAL-DATA-007 staðfestir að flokkurinn á 4 þingsæti og er í sögulegu lágmarki. Þó ber að nefna að POL-DATA-020 bendir á innri klofning — um helmingur kjósenda flokksins er á móti áframhaldandi viðræðum, en yngri þingmenn eru opnari.
Samhengi sem vantar
Afstaða flokksins er ekki eins einhlít og fullyrðingin gefur til kynna. Samkvæmt POL-DATA-007 hafa yngri þingmenn tekið raunhæfari afstöðu og bent á mögulega kosti landbúnaðarstefnu ESB. POL-DATA-020 sýnir innri klofning þar sem um helmingur kjósenda er á móti áframhaldandi viðræðum — sem þýðir að hinn helmingurinn er opnari. Flokkurinn hefur aðeins 4 þingsæti (POLITICAL-DATA-007) og hefur minni pólitískt vægi en áður.
Staðfest ESB-aðild myndi hafa áhrif á forræði Íslands yfir auðlindum sínum Fullveldi
Þess vegna verðum við sem þjóð að átta okkur á þeirri gæfu sem felst í því að stýra okkar auðlindum í þágu þjóðarinnar.
Fullyrðing: ESB-aðild myndi hafa áhrif á forræði Íslands yfir auðlindum sínum
FISH-LEGAL-002 staðfestir að ESB-aðild myndi færa efnahagslögsögu Íslands undir sameiginlega sjávarútvegsstefnu þar sem aðgangs- og kvótaákvarðanir yrðu teknar af öllum aðildarríkjum. EEA-LEGAL-022 sýnir að landbúnaðar- og sjávarútvegsstefna eru undanskilin EES-samningnum en myndu falla undir ESB-aðild. Áhrif á orkuauðlindir eru vægari — ENERGY-LEGAL-003 bendir á að 194. grein TFEU viðurkennir rétt aðildarríkja til að ráðstafa orkuauðlindum sínum, þó samkeppnisreglur og reglur um innri orkumarkað takmarki svigrúm.
Samhengi sem vantar
Umfang áhrifanna ræðst af aðildarviðræðum. Samkvæmt FISH-LEGAL-002 geta aðildarsamningar falið í sér aðlögunartímabil og sérfyrirkomulag. ORG-DATA-002 lýsir áhyggjum Bændasamtaka Íslands af tollvernd, en matsáhrif á landbúnað eru háð samningsskilmálum. Fullyrðingin gefur í skyn algert tap á forræði, en raunveruleg niðurstaða yrði blæbrigðaríkari.
Staðfest Öryggis- og stjórnmálalegt vægi landfræðilegrar stöðu Íslands er sífellt meira Fullveldi
landfræðilegri stöðu sem hefur sífellt meira öryggis- og stjórnmálalegt vægi
Fullyrðing: Öryggis- og stjórnmálalegt vægi landfræðilegrar stöðu Íslands er sífellt meira
SOV-HIST-003 staðfestir að innrás Rússlands í Úkraínu 2022 jók hernaðarlegt mikilvægi Íslands til muna — NATO-bandamenn hófu aftur reglulegar loftvarnarvaktir frá Keflavík. Staðsetning Íslands við GIUK-bilið er lykilatriði í kafbátaeftirliti eins og SOV-DATA-008 sýnir. Norðurslóðamálin bæta við stjórnmálalegt vægi — SOV-DATA-001 lýsir aukinni samkeppni stórvelda á Norðurslóðum eftir að Rússland var úthlutt frá samstarfi Norðurslóðaráðsins.
Samhengi sem vantar
Hernaðarlegt mikilvægi Íslands hefur sveiflast í gegnum sögu NATO — SOV-DATA-008 nefnir lokun Keflavíkurstöðvar 2006 sem dæmi um tímabil minnkaðs mikilvægis. Hækkaðra öryggishagsmuna gæti ekki verið varanlegt ef alþjóðlegar aðstæður breytast. SOV-LEGAL-014 bendir á að ESB-aðild myndi bæta við öryggisþætti (CSDP) en CFSP-ákvarðanir krefjast samhljóða samþykkis, og Ísland gæti beitt neitunarvaldi.