Haraldur Ólafsson: ESB er ekki fyrir Jón Gnarr
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Danmörk er ekki fullvalda ríki vegna aðildar að Evrópusambandinu Fullveldi
Nei, Danmörk er ekki fullvalda.
Fullyrðing: Danmörk er ekki fullvalda ríki vegna aðildar að Evrópusambandinu
Fullyrðingin einfaldar flókið réttarástand um of. ESB-aðild felur í sér yfirfærslu valdssvæða til yfirþjóðlegrar stofnunar og Danmörk hefur framselt löggjafarvald á ákveðnum sviðum — samkvæmt SOV-LEGAL-027 þarf jafnvel stjórnarskrárbreytingu á Íslandi til að heimila slíka framsal. Danmörk hefur hins vegar samið um fjórar undanþágur frá Maastricht-sáttmálanum (SOV-LEGAL-010), sem sýnir að aðild þýðir ekki full aðlögun á öllum sviðum. Þjóðréttarfræðingar líta almennt á fullveldi sem safn réttinda sem ríki deila reglulega í gegnum samninga og stofnanir (SOV-DATA-021), ekki sem óskiptanlega heild — og ESB-ríki halda úrsagnarrétti samkvæmt 50. grein sáttmálans.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin notar fullveldi sem óklofið hugtak, en fræðimenn líta almennt á fullveldi sem kvarða fremur en tvíkosta stöðu. Danmörk hefur fjórar undanþágur frá Maastricht-sáttmálanum og getur sagt sig frá ESB samkvæmt 50. grein — sem takmarkar umfang fullyrðingarinnar verulega. Ísland deilir þegar fullveldi í gegnum NATO, EES og WTO.
Að hluta staðfest ESB-aðild felur í sér að aðildarríki þurfa að greiða gjöld («vegatolla») vegna aðildar Viðskipti
Leiðin niður af klettinum er erfið og við þurfum að borga alla peningana í vegatolla. Kannski fáum við lán fyrir næstu ferð. Kannski ekki. Lán þarf að borga.
Fullyrðing: ESB-aðild felur í sér að aðildarríki þurfa að greiða gjöld («vegatolla») vegna aðildar
Kjarninn í fullyrðingunni — að ESB-aðild hafi í för með sér fjárhagslegar skuldbindingar — er réttur. TRADE-COMP-005 áætlar hreint framlag Íslands í fjárhagsáætlun ESB á bilinu 100–180 milljónir evra á ári, sem er veruleg hækkun frá núverandi EES-framlagi (20–30 milljónir evra). TRADE-COMP-001 staðfestir að Ísland sem hátekjuland yrði nettógreiðandi. Myndlíkingin um «vegatolla» felur þó í sér einhliða kostnað án mótvægis, sem er villandi — ESB-aðild myndi einnig veita aðgang að byggðasjóðum, landbúnaðarstefnugreiðslum og öðrum fjármögnunarleiðum (AGRI-DATA-020).
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin sleppur því að fjárhagsleg skuldbinding ESB-aðildar er tvíhliða: Ísland myndi greiða í fjárhagsáætlunina en einnig fá endurgreiðslur úr byggðasjóðum og landbúnaðarstefnu ESB. Samkvæmt AGRI-DATA-020 fá nýjir aðildarríkir smám saman auknar greiðslur úr landbúnaðarstefnunni. Ísland nýtur þegar tollfrjáls aðgangs að innri markaðnum í gegnum EES (TRADE-DATA-002), svo kostnaðaraukinn yrði ekki eingöngu «vegatollur» heldur einnig breytt aðgangur að viðskiptasamningum ESB við 70+ lönd (TRADE-DATA-021).
Óstutt Evrópusambandið er að þróast í átt að frönsk-þýsku herveldi Fullveldi
þeir og þeirra afkomendur verði þegnar í upprennandi fransk-þýsku herveldi sem er þjakað af stríðsæsingi og óáran
Fullyrðing: Evrópusambandið er að þróast í átt að frönsk-þýsku herveldi
Engar heimildir styðja þá lýsingu að ESB sé «herveldi» eða á leið í þá átt. SOV-HIST-003 og SOV-LEGAL-008 lýsa vaxandi varnarsamstarfi ESB eftir innrás Rússlands í Úkraínu, þar á meðal 150 milljarða evra varnarútgjaldaáætlun, en sáttmálinn kveður skýrt á um að varnaráætlun ESB «skuli ekki skerða sérstöðu» öryggis- og varnarstefnu NATO-ríkja. Þátttaka í sameiginlegri öryggis- og varnarstefnu ESB er að mestu sjálfboðaverk (SOV-LEGAL-014), og ákvarðanir í utanríkis- og öryggismálum krefjast samhljóða samþykkis í Ráðinu — sem útilokar einhliða «herveldi». Sex ESB-ríki hafa sögulega verið hernaðarlega hlutlaus, sem enn frekar grefur undan hugmyndinni.
Samhengi sem vantar
Vaxandi áhersla ESB á varnarmál eftir 2022 er staðreynd — 150 milljarða evra áætlun og Rapid Deployment Capacity (SOV-HIST-003). Þetta er þó langt frá «herveldi»; varnarsamstarf ESB er valfrjálst og samhljóða samþykki þarf í utanríkismálum. Ísland hefur engan her og þátttaka í sameiginlegri öryggis- og varnarstefnu yrði að mestu formleg (SOV-LEGAL-008). Fullyrðingin notar djúpstæðar sögulegar hliðstæður sem heimildir styðja ekki.