Gunnar Bragi Sveinsson
StjórnmálafólkUtanríkisráðherra, starfsmaður miðflokksins (Miðflokkurinn)
Utanríkisráðherra, starfsmaður Miðflokksins (Miðflokkurinn) — blandað viðhorf til ESB-aðildar.
Þingvirkni um ESB-mál
Ræður á Alþingi um ESB- og Evrópumál.
Sjá þingræður →Yfirlit
Aðeins fullyrðingar sem aðilinn hefur fullyrt, verið vitnað í, eða umorðað eru taldar.
Fullyrðingar (15)
Að hluta staðfest Gunnar Bragi Sveinsson taldi árið 2015 að bréf hans til ESB um að Ísland ætti ekki lengur að teljast umsóknarríki væri ekki meiri háttar utanríkismál, þar sem málið hefði oft verið til umræðu í nefndinni og öllum væri ljóst hvaða afstöðu ríkisstjórnin hefði til aðildarumsóknarinnar. Umorðað EES/ESB-löggjöf
Taldi Gunnar að ekki væri um meiri háttar utanríkismál að ræða. Málið hefði oft verið til umræðu í nefndinni og auk þess væri öllum ljóst hvaða afstöðu ríkisstjórnin hefði til aðildarumsóknarinnar.
PARTY-DATA-011 staðfestir aðgerðir Gunnars Braga — einhliða bréfsendinguna eftir að frumvarpið féll. Að hann hafi rökstutt ákvörðunina á þennan hátt er í samræmi við mynstrið sem SOV-LEGAL-019 lýsir: ráðherrar hafa ítrekað haldið því fram að tiltekin mál falli ekki undir "meiri háttar utanríkismál." Nákvæm tilvitnun í rök Gunnars er þó ekki í staðreyndagrunninum.
Samhengi sem vantar
Rök Gunnars Braga stangast á við mat margra lögfræðinga og stjórnarandstöðunnar sem töldu bréfið augljóslega falla undir 24. gr. Bréfið þótti svo umdeilt að mótmæli voru haldin fyrir utan Alþingi.
Braut ríkisstjórnin þingskaparlög? – Umdeilt ákvæði sem hefur ítrekað valdið átökum DV
Að hluta staðfest Þáverandi utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson skýrði formanni ráðherraráðs ESB og stækkunarstjóra sambandsins frá í bréfi 12. mars 2015 að það væri bjargföst afstaða ríkisstjórnarinnar að ekki skyldi líta á Ísland sem umsóknarríki ESB. Tilvitnað Fordæmi
Gunnar Bragi Sveinsson, skýrði formanni ráðherraráðs ESB og stækkunarstjóra sambandsins frá í bréfi 12. mars 2015 um að það væri "bjargföst afstaða ríkisstjórnarinnar" að ekki skyldi líta á Ísland sem umsóknarríki ESB og rétt væri að ESB lagaði verklag sitt að þessu
Heimildir staðfesta hluta fullyrðingarinnar en ekki alla. EEA-DATA-009 staðfestir að ríkisstjórn Íslands óskaði formlega eftir því í mars 2015 að Ísland yrði fjarlægt af lista yfir umsóknarríki ESB, sem samrýmist tímasetningu og efni fullyrðingarinnar. Hins vegar tilgreina heimildirnar í þessari lotu hvorki Gunnar Braga Sveinsson sem undirritaðan ráðherra né hvort málið hafi verið borið undir utanríkismálanefnd Alþingis — þeir þættir verða óstaðfestir út frá þeim heimildum sem hér liggja fyrir.
Samhengi sem vantar
EEA-DATA-009 vísar til ríkisstjórnarinnar í heild, ekki til tiltekins ráðherra eða stjórnarflokks. Ekki er hægt að ráða af þessum heimildum hvort málið hafi farið um utanríkismálanefnd áður en bréfið var sent — það atriði krefst frekari heimilda úr þingskjölum eða samtímaheimildum. Önnur atriði fullyrðingarinnar (ár, efni bréfsins, formleg ósk um að Ísland yrði ekki lengur talið umsóknarríki) eru í samræmi við EEA-DATA-009.
Að hluta staðfest Gunnar Bragi Sveinsson, þáverandi utanríkisráðherra, sagði í viðtali við Morgunblaðið þann 13. mars 2015 að hann hefði ekki sent neitt bréf þar sem fram kæmi að einhverju væri rift eða það dregið til baka. Tilvitnað Fullveldi
"Menn geta kallað það hvað sem er. Ég hef ekki sent neitt bréf þar sem fram kemur að einhverju sé rift eða það dregið til baka." Þessi orð lét þáverandi utanríkisráðherra, Gunnar Bragi Sveinsson, falla í viðtali við Morgunblaðið þann 13. mars 2015.
PARTY-DATA-011 staðfestir að Gunnar Bragi Sveinsson sendi bréf til ESB 12. mars 2015 þar sem fram kom að Ísland ætti ekki lengur að teljast umsóknarríki. Bréfið fól ekki í sér orðin «rift» eða «dregið til baka» heldur var þar sagt að Ísland ætti ekki að vera á lista umsóknarríkja — sem styður fullyrðingu Gunnars Braga um orðalag bréfsins. Þó ber að geta þess að ESB og margir lögfræðingar litu á bréfið sem tilraun til afturköllunar, þótt formleg riftunarorð hafi ekki verið notuð.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta efni bréfsins en ekki nákvæmt orðalag viðtalsins við Morgunblaðið 13. mars 2015. PARTY-DATA-011 greinir frá bréfinu sjálfu en ekki fjölmiðlaviðtalinu. Framkvæmdastjórn ESB sagði bréfið fela ekki í sér formlega afturköllun, sem flækir túlkun Gunnars Braga á eigin gjörðum.
Ljósið elt út í haug Vísir
Að hluta staðfest Gunnar Bragi Sveinsson virtist vera á þeirri skoðun að erindi hans til Evrópusambandsins í apríl 2015 hafi haft þær afleiðingar að Ísland hefði dregið aðildarumsókn sína til baka. Umorðað Fullveldi
Raunar virðist Gunnar Bragi vera á þeirri skoðun að erindi hans til Evrópusambandsins í apríl 2015 hafi haft þær afleiðingar að Ísland hefði dregið aðildarumsókn sína til baka.
PARTY-DATA-011 staðfestir að Gunnar Bragi sendi bréf til ESB í mars (ekki apríl) 2015 þar sem sagði að Ísland ætti ekki lengur að teljast umsóknarríki — sem bendir til þess að hann hafi litið á bréfið sem aðgerð til afturköllunar. POLITICAL-DATA-011 nefnir að hann hafi sagt að engin þjóðaratkvæðagreiðsla þyrfti vegna þess að umsóknin væri dregin til baka. Dagsetningin «apríl 2015» í fullyrðingunni er þó röng — bréfið var sent 12. mars 2015 samkvæmt öllum heimildum.
Samhengi sem vantar
Bréf Gunnars Braga var sent 12. mars 2015, ekki í apríl 2015. Framkvæmdastjórn ESB viðurkenndi aldrei bréfið sem formlega afturköllun. Fullyrðingin greinir réttilega frá skoðun Gunnars Braga en dagsetningin er röng.
Ljósið elt út í haug Vísir
Heimildir vantar Gunnar Bragi Sveinsson sagði í umræðum á þingi í mars 2015 að ef nýr meirihluti myndist á Alþingi þyrfti nýja ríkisstjórn, nýtt umboð og endurnýjun umsóknar til að ganga í ESB — og að ESB þyrfti að «láta sem ekkert hafi í skorist». Tilvitnað Fullveldi
«Frá því verður ekki vikið nema nýr meirihluti skapist á Alþingi en til þess þarf þá nýja ríkisstjórn og að mínu mati nýtt umboð og endurnýjun umsóknar. Myndist sá meirihluti er ekkert í þeim ákvörðunum sem nú hafa verið teknar af hálfu núverandi ríkisstjórnar sem heftir för slíks meirihluta að þessu leyti, það er að því gefnu að ESB láti sem ekkert hafi í skorist og taki Samfylkingunni og öðrum þeim sem henni fylgja greinilega að málum í blindni jafn fagnandi og á árinu 2009,» sagði Gunnar Bragi
Engar heimildir í gagnagrunninum staðfesta nákvæmt orðalag ræðu Gunnars Braga frá mars 2015. PARTY-DATA-011 staðfestir almenna afstöðu hans á þeim tíma — að ríkisstjórnin teldi umsóknina ekki lengur virka — sem samrýmist tilvitnuninni en sannar hana ekki.
Samhengi sem vantar
Þingræða Gunnars Braga frá mars 2015 ætti að vera aðgengileg í þingskjölum 144. löggjafarþings, en er ekki hluti af gagnagrunninum. Til staðfestingar nákvæmrar tilvitnunar þyrfti aðgang að ræðunni sjálfri.
Hvenær slítur maður viðræðum og hvenær slítur maður þeim ekki? Vísir
Að hluta staðfest Ríkisstjórnin sem tók við Jóhönnustjórninni sleit aðildarviðræðunum við ESB. Umorðað Fullveldi
Gunnar Bragi segir að það sé misskilningur að umsókn Jóhönnustjórnarinnar að ESB sé enn virk, enda hafi ríkisstjórnin sem við tók slitið viðræðunum.
Heimildir staðfesta að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks frestaði aðildarviðræðunum í maí 2013 og að Gunnar Bragi sendi bréf 12. mars 2015 þar sem Ísland bað um að vera ekki lengur álitið umsóknarríki (PARTY-DATA-011, SOV-DATA-023). Hins vegar er rangt að tala um afdráttarlaus «slit» — frumvarp um afturköllun strandaði á Alþingi og framkvæmdastjórn ESB lýsti því yfir að bréfið jafngilti ekki formlegri afturköllun, enda hefur ESB enn talið umsóknina tæknilega gilda í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar 2026.
Samhengi sem vantar
Lagaleg staða umsóknarinnar er enn umdeild. PARTY-DATA-011 áréttar að framkvæmdastjórn ESB hafnaði því að bréfið frá 2015 jafngilti formlegri afturköllun og að ESB hafi áfram litið á umsóknina sem gilda í mars 2026. Frumvarp um afturköllun var aldrei afgreitt á Alþingi, og ákvörðunin var einhliða af utanríkisráðherra.
Gölluð tillaga sem byggist á misskilningi Morgunblaðið
Að hluta staðfest ESB-stjórnvöld brugðust við slitum viðræðnanna með bréfi þar sem þau sögðust virða vilja íslenskra stjórnvalda. Umorðað Fullveldi
Við því hafi stjórnvöld ESB brugðist bréflega og sagst virða vilja íslenskra stjórnvalda í því efni.
PARTY-DATA-011 staðfestir að lettnesk forsætisríki ESB-ráðsins svaraði bréfi Gunnars Braga fyrir hönd ráðsins, en framkvæmdastjórnin lýsti samtímis yfir að bréf utanríkisráðherra fæli ekki í sér formlega afturköllun umsóknarinnar. Heimildirnar styðja því að ESB svaraði bréflega, en ekki að svarið hafi verið ótvíræð viðurkenning á «vilja íslenskra stjórnvalda» — viðbrögðin voru tvíræð og framkvæmdastjórnin taldi umsóknina enn í gildi.
Samhengi sem vantar
Heimildir tilgreina ekki nákvæmlega orðalag svarsins frá lettneska forsætisríkinu. Framkvæmdastjórn ESB hefur aldrei viðurkennt formlega að umsóknin hafi verið dregin til baka og lýsti því yfir í mars 2026 að umsóknin sé enn gild. Að lýsa svari ESB sem viðurkenningu á «vilja íslenskra stjórnvalda» einfaldar tvíræða stöðu sem er enn umdeild.
Gölluð tillaga sem byggist á misskilningi Morgunblaðið
Að hluta staðfest Ísland dró aðildarumsókn sína til ESB til baka árið 2015. Umorðað Fullveldi
Ísland hafi dregið aðildarumsókn sína til baka árið 2015 og því sé rangt að halda því fram að um framhald viðræðna yrði að ræða
SOV-DATA-023 staðfestir að Ísland sendi bréf til ESB 12. mars 2015 þar sem ríkisstjórnin lýsti því yfir að Ísland skyldi ekki lengur talið umsóknarríki. Hins vegar lýsir PARTY-DATA-011 því að framkvæmdastjórn ESB hafi aldrei viðurkennt formlega afturköllunina og að umsóknin sé tæknilega enn í gildi — staðan í mars 2026. Fullyrðingin er því einföldun á flóknari réttarfæðilegri stöðu.
Samhengi sem vantar
Bréfið var sent einhliða af utanríkisráðherra eftir að frumvarp um afturköllun strandaði á Alþingi, og framkvæmdastjórn ESB lýsti yfir að bréfið jafngilti ekki formlegri afturköllun. Lögfræðingar eru ósammála um hvort bréf utanríkisráðherra geti hrundið þingbundnu ferli. ESB hefur enn talið umsóknina gilda í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar 2026.
Gölluð tillaga sem byggist á misskilningi Morgunblaðið
Að hluta staðfest Embættismenn ESB tóku nokkurn tíma að viðurkenna að Ísland hefði dregið umsóknina til baka og að fjarlægja Ísland af listum og kortum ESB. Tilvitnað Fullveldi
Það skal viðurkennt að það tók embættismenn Evrópusambandsins nokkurn tíma að viðurkenna ákvörðunarrétt og fullveldi íslenskra stjórnvalda og fjarlægja Ísland af listum, kortum o.þ.h. á vegum ESB.
Heimildir staðfesta að framkvæmdastjórn ESB lýsti því yfir að bréf Gunnars Braga jafngilti ekki formlegri afturköllun og að ESB telur umsóknina enn í gildi (PARTY-DATA-011). Þetta styður þá frásögn að ESB hafi ekki strax fallist á íslensku ákvörðunina, en heimildirnar segja ekki frá listum eða kortum sérstaklega. Fullyrðingin er því studd að hluta varðandi seinkun en ekki að öllu leyti varðandi nákvæmni um lista og kort.
Samhengi sem vantar
Heimildir styðja ekki sérstaklega frásögnina um lista og kort. Mikilvægara er að ESB hefur ekki einungis dregist heldur hefur framkvæmdastjórnin ítrekað haldið því fram allt fram á 2026 að umsóknin sé enn gild — sem grefur undan þeirri framsetningu að málið hafi verið leyst af embættismönnum ESB.
Gölluð tillaga sem byggist á misskilningi Morgunblaðið
Að hluta staðfest Ísland hefur ekki verið meðal umsóknarríkja eða viðræðuríkja ESB undanfarin ár. Tilvitnað Fullveldi
Hefur Ísland ekki verið meðal umsóknarríkja eða viðræðuríkja undanfarin ár.
SOV-DATA-023 staðfestir að viðræðum var frestað í maí 2013 og að Ísland sendi afturköllunarbréf 12. mars 2015 — Ísland hefur því í raun ekki tekið þátt í virkum viðræðum undanfarin ár. PARTY-DATA-011 sýnir hins vegar að framkvæmdastjórn ESB telur umsóknina tæknilega enn í gildi, og POLITICAL-DATA-016 vísar til ummæla Mörtu Kos, stækkunarstjóra ESB, í mars 2026 sem benda til þess að ESB hafi áfram litið á Ísland sem mögulegan umsækjanda. Fullyrðingin er rétt í verklegri merkingu en sleppir lagalegu samhengi.
Samhengi sem vantar
Lagaleg staða umsóknarinnar er enn umdeild. Framkvæmdastjórn ESB hefur ekki viðurkennt formlega að umsóknin hafi verið dregin til baka. Aðgreiningin á milli «virkrar þátttöku í viðræðum» og «formlegrar stöðu sem umsóknarríki» er lykilatriði — fullyrðingin lokar þeirri umræðu með afdráttarleysi sem heimildir styðja ekki.
Gölluð tillaga sem byggist á misskilningi Morgunblaðið
Staðfest Grunnreglan er sú að umsóknarríki að ESB verður að innleiða og beita öllu regluverki ESB; viðræðurnar snúast einungis um á hvaða tíma aðlögunin verður gerð að fullu. Tilvitnað EES/ESB-löggjöf
Grunnreglan er því eingöngu sú að umsóknarríkið verður að innleiða og beita öllu regluverki ESB og viðræðurnar snúast um hvernig það verður gert.
EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-021 staðfesta beint og með opinberum gögnum framkvæmdastjórnar ESB að aðildarviðræður snúast um «conditions and timing for the candidate's adoption, implementation and enforcement of all current EU rules (the acquis)» — ekki um hvort taka skuli upp regluverkið. POLITICAL-DATA-016 staðfestir sömu meginreglu úr orðum stækkunarstjórans Mörtu Kos. EEA-LEGAL-012 áréttar að varanlegar undanþágur séu ekki veittar nýjum aðildarríkjum frá Lissabon-sáttmálanum.
Samhengi sem vantar
Aðlögunartímabil geta verið veruleg í raun — t.d. 12 ára aðlögun Póllands á landakaupum og 7 ára frestur á frjálsu flæði vinnuafls eftir 2004. EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-021 benda báðar á að aðgreiningin á milli «að semja um reglurnar» og «að semja um hvenær reglunum er beitt» geti verið ofgerð, þar sem nógu langt aðlögunartímabil getur virkað eins og varanleg undanþága í reynd.
Gölluð tillaga sem byggist á misskilningi Morgunblaðið
Að hluta staðfest Greinargerð með þingsályktunartillögunni fjallar ekki um hvað ætti að semja um við ESB. Umorðað Fullveldi
dapurlegt að ekki komi fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni um hvað ætti í raun að semja við ESB
SOV-PARL-003 staðfestir að Guðrún Hafsteinsdóttir gagnrýndi þingsályktunartillöguna fyrir að lýsa ekki sérstökum samningsmarkmiðum áður en þjóðin er beðin um umboð. SOV-PARL-001 sýnir hins vegar að utanríkisráðherra nefndi í flutningsræðu sinni nokkur efni — einkum sjávarútveg, norræn fordæmi um landbúnað og fasteignakaup — án þess að setja þau fram sem formleg samningsmarkmið. Heimildir staðfesta því almennt að gagnrýnin um samningsmarkmið sé útbreidd en geta ekki staðfest nákvæmlega innihald greinargerðarinnar.
Samhengi sem vantar
Að lesa hvað nákvæmlega kemur fram í greinargerð þingsályktunartillögunnar krefst beins lesturs á þingskjölum Alþingis, sem eru aðgengileg á althingi.is. Aðgreiningin á milli almennra markmiða sem nefnd eru í flutningsræðu og formlegra samningsmarkmiða í greinargerð er kjarni gagnrýninnar.
Gölluð tillaga sem byggist á misskilningi Morgunblaðið
Staðfest Gunnar Bragi Sveinsson, fyrrverandi utanríkisráðherra, heldur því fram að íslensk stjórnvöld hafi formlega slitið aðildarviðræðunum við ESB árið 2015. Umorðað Fullveldi
Fyrrverandi utanríkisráðherra, Gunnar Bragi Sveinsson, fjallar ítarlega um að íslensk stjórnvöld hafi formlega slitið viðræðunum árið 2015 í umsögn sinni til utanríkismálanefndar Alþingis um þingsályktun um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna.
SOV-PARL-010 og PARTY-DATA-011 staðfesta að Gunnar Bragi sendi bréf til ESB 12. mars 2015 sem fól í sér yfirlýsingu um að Ísland ætti ekki að teljast umsóknarríki. Þingræða Gunnars Braga frá 27. apríl 2021 á Alþingi sýnir að hann hefur áfram opinberlega haldið fram að viðræðum hafi verið slitið. Þingmálaskrá fyrir mál 516 (SOV-PARL-007) hefur fengið 54 umsagnir og afstaða Gunnars Braga er vel þekkt.
Samhengi sem vantar
Lagaleg staða viðræðnanna er umdeild. SOV-PARL-011 staðfestir að Framkvæmdastjórn ESB hefur aldrei viðurkennt formlega afturköllun og endurtók í mars 2026 að umsóknin sé enn gild. Frumvarp um afturköllun komst aldrei til atkvæðagreiðslu á Alþingi vegna málþófs (PARTY-DATA-011). Sjálf umsögn Gunnars Braga til utanríkismálanefndar er ekki sérgreind í heimildunum.
Að hluta staðfest Gunnar Bragi Sveinsson heldur því fram að Evrópusambandið hafi viðurkennt ákvörðun Íslands um að slíta viðræðunum árið 2015 og í kjölfarið fjarlægt Ísland af listum umsóknarríkja. Umorðað Fullveldi
Hann segir þar Evrópusambandið hafi á sínum tíma viðurkennt þá ákvörðun og í kjölfarið fjarlægt Ísland af listum umsóknarríkja.
Heimildir staðfesta hluta fullyrðingarinnar en flækja aðra hluta. SOV-PARL-010 staðfestir að Evrópuráðið (Council) tók við bréfi Gunnars Braga og «undertook practical adjustments to its working procedures» — sem í reynd jafngildir því að færa Ísland niður af virkum umsóknaralistum. Hins vegar staðfestir sama heimild að Framkvæmdastjórnin viðurkenndi bréfið ALDREI sem formlega afturköllun. SOV-PARL-011 staðfestir að umsóknin frá 2009 er enn í gildi samkvæmt Framkvæmdastjórninni. Yfirlýsing Gunnars Braga er því túlkun á einni hlið viðbragða ESB.
Samhengi sem vantar
Viðbrögð ESB voru tvíræð — Evrópuráðið brást við með hagnýtum breytingum á starfsemi sinni en Framkvæmdastjórnin hafnaði því að bréfið væri formleg afturköllun. Ísland var fært niður af virkum umsóknaralistum en umsóknin sjálf hélst í bókum sambandsins. Þetta er kjarni deilunnar um stöðu umsóknarinnar í dag.
Að hluta staðfest Gunnar Bragi Sveinsson telur það vera «misskilning» að tala um áframhaldandi virka umsókn Íslands um ESB-aðild. Umorðað Fullveldi
Gunnar Bragi segir ennfremur að það sé «misskilningur» að tala um áframhaldandi virka umsókn
Heimildir staðfesta efnislega afstöðu — að Ísland sé ekki umsóknarríki — en engin þeirra vitnar beint í orðið „misskilning“ frá Gunnari Braga. SOV-PARL-010 og PARTY-DATA-011 staðfesta að Gunnar Bragi sendi bréf 12. mars 2015 þar sem fram kom að ríkisstjórnin hefði engan hug á að halda áfram viðræðum og að Ísland skyldi ekki teljast umsóknarríki. SOV-PARL-011 og PARTY-DATA-011 sýna hins vegar að framkvæmdastjórn ESB hefur ítrekað staðfest að umsóknin frá 16. júlí 2009 sé enn í gildi, þannig að efnisleg afstaða Gunnars Braga er umdeild en orðalagið „misskilningur“ er ekki sannreynt í heimildum.
Samhengi sem vantar
Lagaleg staða umsóknarinnar er enn umdeild — framkvæmdastjórnin tók aldrei við bréfi Gunnars Braga sem formlegri afturköllun (SOV-PARL-010). Heimildir innihalda ekki beina tilvitnun í orðið „misskilningur“ frá Gunnari Braga, þannig að nákvæmt orðalag fullyrðingarinnar er ekki staðfest, þótt undirliggjandi afstaða hans sé vel skjalfest.