SOV-LEGAL-030
Lagalegur texti
Há
Sáttmálinn um starfshætti Evrópusambandsins (TFEU) skiptir lögsögu ESB í þrjá flokka: einkaréttarlögsögu (m.a. tollasamband, sameiginleg viðskiptastefna og verndun líffræðilegra auðlinda sjávar undir sameiginlegri sjávarútvegsstefnu), sameiginlega lögsögu (m.a. innri markaðurinn, landbúnaður og umhverfismál) og stuðningslögsögu (m.a. menntun og menning). Við ESB-aðild myndi Ísland missa sjálfstæða viðskiptastefnu og yfirstjórn sjávarútvegsmála til ESB.
Enska frumtextinn
The Treaty on the Functioning of the EU (TFEU) distinguishes three categories of EU competence. Exclusive competences (Article 3 TFEU) — where only the EU may legislate — include customs union, competition rules, monetary policy (eurozone), common commercial policy, and conservation of marine biological resources under the CFP. Shared competences (Article 4 TFEU) — where both EU and member states may legislate, but member states may only act where the EU has not — include internal market, agriculture, environment, transport, energy, and the area of freedom, security and justice. Supporting competences (Article 6 TFEU) — where the EU may only support member state action — include tourism, culture, education, and civil protection. For Iceland, the most significant changes from EU membership would be in the exclusive competence areas: the customs union would end Iceland's independent trade policy, and the CFP would transfer fisheries management authority to the EU.
Heimild
Treaty on the Functioning of the European Union, Articles 2–6; EUR-Lex — Division of competences within the EU
EUR-Lex er opinbert lögbirtingakerfi Evrópusambandsins þar sem sáttmálar, reglugerðir og tilskipanir ESB eru birtar í heild sinni og aðgengilegar almenningi.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Hæfnisflokkarnir mynda formlegan ramma en í reynd eru mörkin milli deildrar og einkabærrar hæfni oft óljós vegna löggjafar ESB sem gengur framar aðgerðum aðildarríkja. Skrið hæfni ESB yfir á svið sem formlega eru frátekin fyrir aðildarríkin er viðvarandi gagnrýni. Hins vegar þýðir löghelgunarreglan (5. gr. SEU) að ESB getur aðeins starfað innan þeirrar hæfni sem því er veitt með sáttmálunum.
Notuð í greiningum (21)
Að hafa vit fyrir sjálfum sér Sjálfstæðisflokkurinn
- Að hluta staðfest Styður Aðildarríki ESB eru fullvalda og sjálfstæð ríki.
Draumurinn um ESB-samning er uppgjöf Vísir
- Staðfest Styður Varanlegar undanþágur frá kjarna ESB-réttarins, svo sem sameiginlegri sjávarútvegsstefnu, eru ekki í boði við aðildarviðræður
- Að hluta staðfest Styður Með ESB-aðild myndi Ísland afsala sér tækjunum til að leiðrétta eigin vandamál í samfélaginu
Eðlismunur á EES og ESB Heimssýn
- Staðfest Styður Aðild að ESB felur í sér aðild að stofnanakerfi sem fer með sjálfstætt lagasetningarvald á tilteknum sviðum.
- Staðfest Styður Aðildarríki ESB eru bundin af reglum sem samþykktar eru í Ráðinu og Evrópuþinginu, hvort sem þau studdu þær eða ekki.
- Staðfest Styður ESB-aðild felur í sér þátttöku í tollabandalagi og sameiginlegri viðskiptastefnu, og aðildarríki framselja samningsvald á því sviði til sambandsins.
- Staðfest Styður Aðildarríki ESB geta ekki gert sjálfstæða viðskiptasamninga við þriðju ríki.
ESB setur Ísland í sama flokk og Gana og Ástralíu Nútíminn
- Staðfest Styður Evrópusambandið hefur ekki yfir að ráða sameiginlegum her.
- Staðfest Styður Herafli aðildarríkjanna 27 er undir stjórn hvers ríkis fyrir sig.
Fáir treysta ESB í spillingarmálum Stjórnmálin
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild Íslands myndi þýða að yfirstjórn langflestra mála Íslendinga yrði framseld til stofnana og embættismanna sambandsins, þar á meðal framkvæmdastjórnar ESB og Evrópuþingsins.
Greiðsluþreyta og könnunarfarið sem er á leið til Brussel Viðskiptablaðið
- Staðfest Styður Með aðild að sameiginlegu sjávarútvegsstefnu ESB færu mál er varða norsk-íslensku sildina, makrílinn og kolmunnann til Brusselvaldsins.
Hvað er í pakkanum? Heimssýn
- Staðfest Styður Varðveisla sjávarlífríkisins fellur undir sameiginlega sjávarútvegsstefnu ESB (CFP), sem er hluti af málefnasviði með einkarétt (exclusive competence).
- Að hluta staðfest Styður Samkvæmt CFP ákveður ESB nýtingu og stjórnun fiskistofna innan lögsögu aðildarríkjanna.
- Að hluta staðfest Styður Evrópuþingið hefur takmarkað löggjafarvald, en framkvæmdastjórnin — sem er ekki kosin í almennum kosningum — hefur frumkvæðisrétt í löggjöf ESB.
Hvað gerðist með „sérlausn“ Írlands? Vísir
- Staðfest Styður Reglur um heildarafla, kvótakerfi og aðgang að miðum eru hluti af sameiginlegri sjávarútvegsstefnu og ákvarðaðar af ESB.
- Staðfest Styður Sameiginlega sjávarútvegsstefnan fellur undir einokunarvald ESB samkvæmt 3. gr. TFEU (Sáttmálans um starfsemi ESB).
- Staðfest Styður Á sviðum sem falla undir einokunarvald ESB framselja aðildarríkin lagasetningarvald sitt við aðild.
- Staðfest Styður Valdheimildir á sviði sjávarútvegs færðust við aðild Írlands að EB og síðar ESB til sambandsins.
INNLIMUNARSINNA SVARAÐ (Endurbirt blogg frá 22.8.2025) Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Allar auðlindir utan 12 sjómílna lögsögu aðildarríkis eru sameiginleg eign viðkomandi ríkis og ESB.
- Staðfest Styður Ef Ísland gengur í ESB myndi ESB stjórna fiskveiðum í íslenskri landhelgi utan 12 sjómílna.
- Að hluta staðfest Styður Ef Ísland gerist aðili að ESB er ekki lengur á valdi Alþingis að ákveða hvort sæstrengur verði lagður.
- Að hluta staðfest Styður Flestar ákvarðanir yrðu eftir sem áður teknar á Alþingi Íslendinga við ESB-aðild.
- Staðfest Styður Danmörk, Írland, Frakkland, Svíþjóð, Holland, Belgía, Spánn og Lúxemborg eru aðilar að ESB og eru fullvalda ríki með eigin fjárlög og eigin skattastefnu.
Ísland og ESB – óskhyggja og staðreyndir Heimssýn
- Að hluta staðfest Styður Fiskveiðar og landbúnaður falla að mestu undir einkarétt lagasetningar ESB, sem aðeins er hægt að breyta með breytingu á sáttmálum sambandsins.
Kvótahopp og ESB Vísir
- Að hluta staðfest Styður Við ESB-aðild Íslands myndi íslenskur sjávarútvegur opnast fyrir staðfesturétti og frjálsu flæði fjármagns ESB.
Ný samtök um andstöðu gegn Evrópusambandinu Bændablaðið
- Að hluta staðfest Styður Evrópusamvinna þróaðist frá einföldu viðskipta- og tollabandalagi í sífellt ólýðræðislegra skrifræðisbákn.
Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar
- Að hluta staðfest Styður Á sviði heilbrigðismála eru engin valdframsal til ESB; þau eru á valdi hvers ríkis.
Steinn í vegi aðildar að ESB Vísir
- Staðfest Styður Sameiginleg sjávarútvegsstefna ESB hvílir á sáttmálum sambandsins og er þar með ein af grunnstoðum þess.
- Staðfest Styður Á lykilsviðum, einkum varðandi verndun lífrænna auðlinda hafsins, hefur ESB einkarétt til lagasetningar sem bindur öll aðildarríki.
- Staðfest Styður Til þess að breyta grunnstoðum Evrópusambandsins þyrfti að breyta sáttmálum sambandsins og það krefst samþykkis allra aðildarríkja.
- Að hluta staðfest Styður Embættismenn ESB hafa í íslenskum fjölmiðlum, meðal annars hjá RÚV, Morgunblaðinu og Stöð 2, staðfest að sameiginlega sjávarútvegsstefnan sé grunnstoð ESB, að grunnstoðir sambandsins séu ekki samningsatriði, að engin ríki hafi fengið varanlega undanþágu frá sjávarútvegsstefnunni, og að kröfur Íslands um slíka undanþágu séu ósamrýmanlegar regluverki sambandsins.
- Að hluta staðfest Styður Lagaleg greining í skýrslu utanríkisráðherra til Alþingis 2014 bendir á að lagalegt svigrúm til varanlegra undanþága sé afar takmarkað í málaflokkum þar sem Evrópusambandið eitt hefur rétt til lagasetningar.
- Staðfest Styður Sameiginlega sjávarútvegsstefnan fellur undir yfirþjóðlegt löggjafarvald stofnana ESB.
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild felur í sér raunverulega tilfærslu valds á ákveðnum sviðum frá Alþingi til yfirþjóðlegra stofnana ESB — framsal á fullveldi sem erfitt eða ómögulegt er að taka til baka.
- Staðfest Styður Þegar aðlögunarfrestir renna út verður fiskveiðistjórnun hluti af sameiginlegri stefnumörkun Evrópusambandsins og ákvarðanir teknar innan stofnanakerfis þess ásamt öðrum aðildarríkjum.
Stjórnarskráin og ESB DV
- Að hluta staðfest Styður Í sáttmálanum um ESB og sáttmálanum um starfshætti ESB er talað um að «deila valdi með aðildarríkjunum», sbr. til dæmis 4. gr. sáttmálans um ESB.
- Að hluta staðfest Styður Grunnsáttmálar ESB eru tveir: sáttmálinn um ESB og sáttmálinn um starfshætti ESB.
- Að hluta staðfest Styður Um valdheimildir ESB er fjallað í 4. og 5. gr. sáttmálans um ESB.
- Staðfest Styður Samkvæmt 3. gr. sáttmálans um starfshætti ESB falla undir óskiptar heimildir sambandsins: tollabandalagið, nauðsynlegar samkeppnisreglur innri markaðarins, peningamálastefna fyrir evruríki, varðveisla líffræðilegra auðlinda hafsins innan ramma sameiginlegu sjávarútvegsstefnunnar og sameiginleg viðskiptastefna.
- Staðfest Styður Varðveisla líffræðilegra auðlinda hafsins innan ramma sameiginlegu sjávarútvegsstefnunnar er óskipt valdheimild ESB.
- Staðfest Styður Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. sáttmálans um starfshætti ESB taka skiptar valdheimildir meðal annars til innri markaðarins, landbúnaðar og sjávarútvegs, umhverfismála, neytendaverndar, flutningastarfsemi og orkumála.
- Staðfest Styður Samkvæmt 6. gr. sáttmálans um starfsemi ESB má ESB styðja við aðgerðir aðildarríkja á sviðum eins og menntunar, heilsuverndar, menningar, ferðaþjónustu, æskulýðsmála, íþróttamála og almannavarna.
- Staðfest Styður Samkvæmt grundvallarreglu í sambandsrétti hefur ESB engar valdheimildir aðrar en þær sem runnar eru frá fullvalda aðildarríkjunum.
- Staðfest Styður Aðildarríkin fara með þær valdheimildir sínar sem ekki eru veittar sambandinu, samkvæmt meginreglunni um veittar valdheimildir (principle of conferred powers).
Telja ESB mikilvægara en minni verðbólgu Stjórnmálin
- Að hluta staðfest Andmælir Fullveldi tryggir Íslandi forræði yfir auðlindum landsins, fiskimiðum, orku og öðrum verðmætum og gerir kleift að móta eigin efnahagsstefnu.
Þórdís myndi vilja þétta samstarf við ESB Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Aðildarríki Evrópusambandsins eru fullvalda og sjálfstæð ríki.
- Staðfest Styður ESB-aðild felur í sér verulegt valdaframsal.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
- Staðfest Styður Stofnanir ESB hafa víðtækt vald til að setja löggjöf í fiskveiðum og sambandið hefur eitt óskiptar valdheimildir yfir varðveislu auðlinda í fiskveiðistefnunni.
- Staðfest Styður Í grundvallaratriðum eru aðeins veittar tímabundnar undanþágur í málaflokkum þar sem sameiginleg stefna gildir, líkt og landbúnaður og fiskveiðar, og eru þær hugsaðar sem aðlögunartími.
- Staðfest Styður ESB mun verða í forsvari í sjávarútvegsmálum innan alþjóðastofnana og í samningaviðræðum við ríki utan ESB ef Ísland gengur í sambandið.
Valdið færi annars til Brussel Vísir
- Að hluta staðfest Styður Það er ekki mögulegt fyrir Ísland að halda fullum yfirráðum yfir sjávarútvegsmálum við ESB-aðild nema með varanlegri undanþágu, sem er ekki í boði.
Valdið færi annars til Brussel stjornmalin
- Að hluta staðfest Styður Sérlausnir (sérstakar aðlaganir) sem Evrópusambandið býður upp á fela einungis í sér afmarkaðar breytingar á stjórnsýslu en breyta ekki því að yfirstjórnin yfir viðkomandi málaflokki fer til Brussel.
Varar við því að samþykkja frjálst flæði lifandi dýra Bændablaðið
- Að hluta staðfest Styður Frjálst flæði lifandi dýra er meginregla innan Evrópusambandsins og lifandi dýr falla undir fjórfrelsið.