Loftslagsgjöldin orðin milljarðakostnaður í þungum rekstri Icelandair
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Sérlausn Íslands vegna ETS-kerfisins rennur út um áramótin 2026/2027. EES/ESB-löggjöf
„Sérlausn sem Ísland hefur varðandi ETS-gjöldin rennur út um áramótin."
Fullyrðing: Sérlausn Íslands vegna ETS-kerfisins rennur út um áramótin 2026/2027.
Sérlausn Íslands felst í framlengingu á fríum losunarheimildum fyrir flug til og með árinu 2026, samkvæmt ETS-DATA-002 — heimildirnar staðfesta því að úrræðið nær til loka 2026 og fellur niður frá 2027. Hins vegar varar ETS-DATA-002 við því að tvennt sé oft ruglað saman: fríu úthlutunina (út 2026) og almenna takmörkun ETS-flugs við EES-svæðið (framlengd fram að upphafi 2027). Orðalagið „um áramótin" er nálægt réttu en sleppir þessum aðgreiningi.
Samhengi sem vantar
ETS-DATA-002 greinir á milli tveggja aðskilinna tímamarka: sérstakrar fríúthlutunar til íslenskra flugrekenda út 2026 og almennrar EES-svæðisbindingar ETS-flugs sem nær fram að upphafi 2027. Greinin tilgreinir ekki hvort átt sé við annað eða bæði, og framkvæmdastjórn ESB á að meta í júlí 2026 hvort gildissvið verði víkkað.
Nokkur stoð Spá Forstjóri Icelandair hefur sagt að ETS-gjöld muni þrefaldast að óbreyttu þegar sérlausnin rennur út. EES/ESB-löggjöf
„Bogi hefur sagt að gjöldin muni því þrefaldast að óbreyttu."
Fullyrðing: Forstjóri Icelandair hefur sagt að ETS-gjöld muni þrefaldast að óbreyttu þegar sérlausnin rennur út.
Heimildirnar styðja orsakakeðjuna að baki spánni: fríúthlutun í flugi fellur niður frá 2026 (ETS-DATA-001) og kolefnisverð hefur legið á bilinu 50–80 evrur á tonn (ETS-DATA-001, ENERGY-LEGAL-002), svo brottfall sérlausnar leiðir rökrétt til verulegrar hækkunar gjalda. Tiltekna þreföldunin er hins vegar mat forstjórans sjálfs sem engin heimild reiknar eða staðfestir. Sem spá um framtíð er stuðningurinn bundinn rökfærslunni, ekki nákvæmu margfeldinu.
Samhengi sem vantar
Nákvæm þreföldun ræðst af kolefnisverði og losunarmagni sem sveiflast; engin heimild gefur þennan margfaldara. ENERGY-LEGAL-002 bendir á að verð á losunarheimildum hafi margfaldast frá 2018, svo stærðargráðan er trúverðug en talan sjálf er órekjanleg.
Heimildir vantar Samanlagt tap Icelandair frá ársbyrjun 2022 til loka mars 2026 nam um 69,6 milljónum dala, eða um 8,6 milljörðum króna. EES/ESB-löggjöf
„Á sama tímabili nemur samanlagt tap félagsins um 69,6 milljónum dala, eða um 8,6 milljörðum króna."
Fullyrðing: Samanlagt tap Icelandair frá ársbyrjun 2022 til loka mars 2026 nam um 69,6 milljónum dala, eða um 8,6 milljörðum króna.
Heildartap Icelandair yfir tímabilið 2022 til mars 2026 er ekki staðfest í neinni heimild. TRADE-DATA-018, TRADE-DATA-016 og EEA-DATA-005 fjalla um þjóðhags- og ESB-mál, óskyld afkomu félagsins. Fyrra mat á tengdri fullyrðingu komst að sömu niðurstöðu um skort á heimildum.
Samhengi sem vantar
Heildartalan er samtala árs- og árshlutauppgjöra Icelandair Group. Þessi gögn liggja í uppgjörum félagsins en ekki í staðreyndagrunninum.
Staðfest ETS-kerfið getur haft áhrif á samkeppnisstöðu Icelandair á Atlantshafsmarkaði vegna þess að félagið ber ETS-kostnað á Evrópulegg tengiflugs sem beinir keppinautar bera almennt ekki. EES/ESB-löggjöf
„ETS-kerfið getur haft áhrif á samkeppnisstöðu Icelandair á Atlantshafsmarkaði, því félagið ber ETS-kostnað á Evrópulegg tengiflugs um Keflavík sem beinir keppinautar á leiðum milli Evrópu og Bandaríkjanna bera almennt ekki með sama hætti."
Fullyrðing: ETS-kerfið getur haft áhrif á samkeppnisstöðu Icelandair á Atlantshafsmarkaði vegna þess að félagið ber ETS-kostnað á Evrópulegg tengiflugs sem beinir keppinautar bera almennt ekki.
Heimildirnar styðja fullyrðinguna með skýrum hætti. ENERGY-DATA-011 greinir frá því að íslensk stjórnvöld báðu um mat á neikvæðum áhrifum ETS á samkeppnisstöðu tengiflugs um Keflavík, og Draghi-skýrslan 2024 staðfesti að ETS-flug „raskar samkeppnisstöðu tengiflugvalla innan EES" og geti leitt til kolefnisleka. ETS-LEGAL-002 sýnir að EES-leggur tengiflugs fellur undir ETS á meðan flug til þriðju ríkja gerir það ekki, sem er einmitt sá ósamræmiskostnaður sem fullyrðingin lýsir.
Samhengi sem vantar
ENERGY-DATA-011 áréttar að ummæli Draghi-skýrslunnar voru almenn athugasemd um tengiflugvelli, ekki sértæk um Ísland — Brussel-vaktin túlkar þau sem staðfestingu á íslenskri afstöðu. Niðurstaða ETS-endurskoðunar liggur ekki fyrir.
Staðfest ETS-kerfið gildir nú fyrst og fremst um flug innan Evrópu og EES-svæðisins. EES/ESB-löggjöf
„þar sem kerfið gildir nú fyrst og fremst um flug innan Evrópu/EES"
Fullyrðing: ETS-kerfið gildir nú fyrst og fremst um flug innan Evrópu og EES-svæðisins.
ETS-LEGAL-002 staðfestir beint að eftir 2023-endurskoðunina gildi ETS-flug um allt flug innan EES, en að gildissviðið hafi verið takmarkað við EES-flug frá 2014 vegna alþjóðlegrar andstöðu og að flug til þriðju ríkja sé enn undanskilið fram að upphafi 2027. Lýsing fullyrðingarinnar á gildandi gildissviði er því rétt. Framkvæmdastjórn ESB á að meta í júlí 2026 hvort víkka skuli gildissviðið.
Samhengi sem vantar
ETS-LEGAL-002 bendir á að upprunalega löggjöfin frá 2008 hafi átt að ná til alls flugs til og frá EES, en gildissviðið var þrengt tímabundið og takmörkunin ítrekað framlengd. Staðan getur breyst eftir endurmat framkvæmdastjórnarinnar 2026.
Að hluta staðfest Beint flug París–New York með bandarísku flugfélagi fellur almennt undir CORSIA en ekki ETS, sem er vægara alþjóðlegt kerfi. EES/ESB-löggjöf
„á meðan beint flug París–New York með bandarísku flugfélagi fellur almennt undir CORSIA, sem er vægara alþjóðlegt kerfi."
Fullyrðing: Beint flug París–New York með bandarísku flugfélagi fellur almennt undir CORSIA en ekki ETS, sem er vægara alþjóðlegt kerfi.
ETS-LEGAL-002 staðfestir kjarna fullyrðingarinnar: flug til og frá þriðju ríkjum utan EES fellur ekki undir ETS-flug, og CORSIA á við um þau alþjóðlegu flug sem ETS nær ekki til. Flug París–New York er því utan ETS og undir CORSIA, eins og fullyrt er. Lýsingin á CORSIA sem „vægara" kerfi er hins vegar samanburðarmat sem engin heimild metur efnislega, svo þann þátt er ekki hægt að staðfesta beint.
Samhengi sem vantar
Heimildirnar lýsa CORSIA sem aðskildu kerfi fyrir alþjóðaflug sem ETS nær ekki til, en bera ekki saman strangleika kerfanna. Mat á því hvort CORSIA sé „vægara" — t.d. vegna jöfnunar fremur en kvótaverðs — er ekki staðfest í grunninum.
Að hluta staðfest Forsætisráðherra Íslands sagði íslensk stjórnvöld hafa fengið ágætis hljómgrunn hjá Evrópusambandinu fyrir sjónarmiðum um sérstöðu Íslands varðandi flugsamgöngur. EES/ESB-löggjöf
„Hún sagði að íslensk stjórnvöld hefðu fengið ágætis hljómgrunn fyrir þessum sjónarmiðum gagnvart Evrópusambandinu."
Fullyrðing: Forsætisráðherra Íslands sagði íslensk stjórnvöld hafa fengið ágætis hljómgrunn hjá Evrópusambandinu fyrir sjónarmiðum um sérstöðu Íslands varðandi flugsamgöngur.
Fullyrðingin lýsir afstöðu sem stjórnvöld settu fram, og óbeinn stuðningur finnst í heimildunum. ENERGY-DATA-011 staðfestir að íslensk sjónarmið um samkeppnisstöðu Keflavíkur fengu hljómgrunn í Draghi-skýrslunni 2024 og að ESB veitti sérstaka framlengingu fríra heimilda (ETS-DATA-002), sem bendir til velvildar. Hvort forsætisráðherra hafi orðað þetta nákvæmlega svona er hins vegar bein tilvitnun sem grunnurinn staðfestir ekki orðrétt.
Samhengi sem vantar
EEA-DATA-015 lýsir hlýrri samskiptum Kristrúnar Frostadóttur og Ursulu von der Leyen 2025 en áréttar að fundirnir snerust um öryggis- og varnarsamstarf, ekki ESB-aðild. Bein staðfesting á orðalagi forsætisráðherra um „ágætis hljómgrunn" vegna flugmála liggur ekki fyrir í grunninum.
Að hluta staðfest Ísland er eyland sem reiðir sig alfarið á flugsamgöngur til að tryggja tengingar við umheiminn. Fullveldi
„Sigmundur sagði að aðstæður leyfðu það ekki og vísaði til þess að Ísland væri eyland sem reiddi sig alfarið á flugsamgöngur til að tryggja tengingar við umheiminn."
Fullyrðing: Ísland er eyland sem reiðir sig alfarið á flugsamgöngur til að tryggja tengingar við umheiminn.
Að Ísland sé eyland háð flugi fyrir farþegatengingar er almennt rétt, en orðið „alfarið" er of afdráttarlaust. ETS-DATA-002 staðfestir röksemd stjórnvalda um að landfræðileg einangrun geri íbúa Íslands háðari flugi en aðra EES-íbúa, sem styður kjarna fullyrðingarinnar. Hins vegar fer stór hluti vöruviðskipta um sjóflutninga — TRADE-DATA-002 og TRADE-DATA-031 sýna umfangsmikil vöruviðskipti við EES sem berast að mestu sjóleiðis — svo tengingar við umheiminn hvíla ekki „alfarið" á flugi.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin notar orðið „alfarið" sem nær aðeins til farþegaflutninga; vöruflutningar Íslands fara að langmestu leyti um sjó. ETS-DATA-002 styður þá röksemd að flug skipti óvenju miklu máli fyrir farþega vegna einangrunar, en það jafngildir ekki algjöru reiðuleysi á flug fyrir öll samskipti við umheiminn.
Staðfest Ísland tekur þátt í ETS-kerfi Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn. EES/ESB-löggjöf
vísaði til ETS-kerfisins, viðskiptakerfis Evrópusambandsins með losunarheimildir, sem Ísland tekur þátt í í gegnum EES-samninginn.
Fullyrðing: Ísland tekur þátt í ETS-kerfi Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn.
Heimildir staðfesta þetta beint. ETS-LEGAL-001 sýnir að ETS-tilskipunin (2003/87/EC) var felld inn í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 146/2007 og Ísland hefur tekið þátt í ETS-kerfinu frá 1. janúar 2008. ENERGY-LEGAL-002 og ENERGY-DATA-010 staðfesta einnig að aðild Íslands að ETS er í gegnum EES-samninginn, ekki sérstakan tvíhliða samning.
Samhengi sem vantar
Önnur loftslagslöggjöf, svo sem Effort Sharing-reglugerðin, var felld inn í gegnum bókun 31 við EES-samninginn fremur en viðauka XX. Þessi greinarmunur getur valdið ruglingi um lagalegan grundvöll loftslagssamstarfsins, en fyrir ETS-kerfið sjálft er staðan ótvíræð.