Ögmundur Jónsson
EinstaklingurPistlahöfundur
Pistlahöfundur — andvíg/ur ESB-aðild.
Yfirlit
Aðeins fullyrðingar sem aðilinn hefur fullyrt, verið vitnað í, eða umorðað eru taldar.
Fullyrðingar (6)
Þarfnast samhengis Utanríkisráðherra Íslands undirritaði í maímánuði 2025 samkomulag í Brussel þar sem Íslendingar samþykktu að samræma utanríkisstefnu sína stefnu Evrópusambandsins og taka þátt í efnahagsþvingunum sem ESB kynti að beita einstök ríki. Fullyrt Fullveldi
Utanríkisráðherra vor mundaði þannig undirskriftapennanum í maímánuði síðastliðnum suður í Brussel og samþykkti að Íslendingar myndu samsama stefnu sína í utanríkismálum stefnu Evrópusambandsins og það sem meira er, Íslendingar myndu taka þátt í öllum efnahagsþvingunum sem ESB kynni að beita einstök ríki.
Heimildir staðfesta að öryggis- og varnarsamstarf var undirritað milli ESB og Íslands, en dagsetningin og efnislýsingin eru röng. SOV-DATA-025 sýnir að samstarfssamningurinn var undirritaður 18. mars 2026 — ekki í maí 2025. Enn fremur staðfestir utanríkisráðuneytið sjálft að yfirlýsingin er óskuldbindandi og felur ekki í sér neinar skuldbindingar eða fjárhagslegar greiðslur. SOV-DATA-026 sýnir að Noregur, Kanada og Bretland hafa sambærilega samninga án þess að vera aðildarríki ESB. Fullyrðingin lýsir þessu ranglega sem skuldbindandi samkomulagi um samræmingu utanríkisstefnu og þátttöku í efnahagsþvingunum.
Samhengi sem vantar
Samkvæmt SOV-DATA-025 er um pólitíska yfirlýsingu að ræða, ekki lagalega skuldbindandi samning. Utanríkisráðuneytið hefur sérstaklega tekið fram að yfirlýsingin feli ekki í sér skuldbindingar eða fjárhagslegar greiðslur. Dagsetningin í fullyrðingunni (maí 2025) stemmir ekki við heimildir (18. mars 2026). Tólf ríki hafa skrifað undir sambærilega samninga, þar á meðal NATO-bandamenn utan ESB.
Hvernig borðar maður spægipylsu Morgunblaðið
Óstutt Í skoðanakönnunum sem gerðar voru í kjölfar efnahagshrunsins 2008–2009 mældist yfir 70% stuðningur við ESB-aðild og jafnvel evru. Fullyrt Kannanir
Í skoðanakönnunum sem voru gerðar þegar þjóðin var nánast í áfalli í upphafi efnahagshrunsins mældist yfir 70% stuðningur við ESB-aðild og jafnvel evru.
Tölurnar í fullyrðingunni eru umtalsvert hærri en heimildir sýna. POLL-DATA-009 staðfestir að stuðningur jókst mikið í kreppunni en hæsta gildi var um 55%, ekki yfir 70%. POLL-DATA-004 sýnir sama hámark — «support peaked at approximately 55% in early 2009». Munurinn á 55% og «yfir 70%» er verulegur og ekki hægt að skýra með skekkjumörkum. Engar heimildir nefna 70% stuðning við evru heldur.
Samhengi sem vantar
Heimildir sýna hámarksstuðning við ESB-aðild um 55% í byrjun árs 2009, ekki yfir 70%. POLL-DATA-009 bendir á að stuðningurinn hafi hækkað úr um 35% í um 55% á krepputímabilinu. Mögulega gæti ræðumaðurinn vísað í stuðning við «könnunarviðræður» frekar en aðild, en jafnvel þá er 70% talan óstudd af fyrirliggjandi gögnum.
Hvernig borðar maður spægipylsu Morgunblaðið
Að hluta staðfest Vorið 2009 hafði stuðningur við ESB-aðildarviðræður lækkað í yfir 60% en stuðningur við fulla aðild var komin niður í jafnvægi milli fylkinga. Fullyrt Kannanir
Þegar leið að vori árið eftir var stuðningurinn í rénun en yfir 60% vildu enn viðræður – en vel að merkja aðeins könnunarviðræður því að þegar spurt var um aðild féll stuðningurinn enn niður og var nú orðinn jafnt á með fylkingum.
POLL-DATA-004 staðfestir að stuðningur náði hámarki um 55% snemma árs 2009 og fór svo lækkandi. POLL-DATA-021 staðfestir viðvarandi bil milli stuðnings við viðræður og stuðnings við aðild — um 10 prósentustig — sem styður lýsinguna á tveimur mismunandi mælikvörðum. Hins vegar eru tölurnar í fullyrðingunni ekki nákvæmlega staðfestar: heimildir sýna hámarksstuðning við aðild um 55%, ekki 70% (sbr. fullyrðingu 5), og það er óljóst hvort stuðningur við viðræður hafi verið yfir 60% vorið 2009. Bilið milli viðræðna og aðildar er vel skjalfest en nákvæmu tölurnar eru ekki staðfestar.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta muninn á stuðningi við viðræður og stuðningi við aðild (um 10 prósentustig samkvæmt POLL-DATA-021) og almenna lækkun stuðnings eftir upphafsáfallið. Nákvæmar tölur fyrir vorið 2009 sérstaklega eru þó ekki tiltækar í staðreyndagrunninum — eingöngu almenn lýsing á þróuninni.
Hvernig borðar maður spægipylsu Morgunblaðið
Að hluta staðfest Stuðningur við ESB-aðild hélt áfram að dvína eftir að harðneskja ESB gagnvart Íslandi kom í ljós í Icesave-deilunni og makríldeilunni. Fullyrt Kannanir
Enn átti stuðningurinn eftir að dvína þegar harðneskja ESB gagnvart Íslandi kom í ljós í Icesave-deilunni, makríldeilunni og fleiru sem upp á kom.
POLL-DATA-009 og POLL-DATA-004 staðfesta að stuðningur dvínaði eftir kreppuna — úr um 55% niður í um 25% árið 2013. SOV-DATA-012 staðfestir Icesave-deiluna og þrýsting ESB-ríkja (Hollandi og Bretlands) á Ísland. Hins vegar er orsakasambandið flóknara en fullyrðingin gefur í skyn. POLL-DATA-009 bendir á sterka fylgni milli efnahagslegrar bjartsýni og ESB-stuðnings — þegar efnahagurinn batnaði dvínaði stuðningurinn, óháð Icesave eða makríldeilunni. Icesave-deilan var við einstök ESB-aðildarríki, ekki ESB sem stofnun, og leystist fyrir EFTA-dómstólnum (Íslandi í hag). Makríldeilan er ekki sérstaklega skjalfest í heimildum.
Samhengi sem vantar
Heimildir benda til þess að efnahagsbati hafi verið megindrifkrafturinn á bak við dvínandi stuðning, frekar en sértæk viðskipti við ESB. SOV-DATA-012 sýnir að þrýstingur kom frá einstökum aðildarríkjum (Hollandi, Bretlandi), ekki frá ESB sem heild. Ísland vann Icesave-málið fyrir EFTA-dómstólnum árið 2013. Makríldeilan er ekki skjalfest í fyrirliggjandi heimildum.
Hvernig borðar maður spægipylsu Morgunblaðið
Að hluta staðfest Forsætisráðherra Kristrún hefur sagt að ESB-andstæðingar treysti ekki dómgreind þjóðarinnar. Fullyrt Flokkastefnur
Kristrún forsætisráðherra segir ESB-andstæðinga ekki treysta dómgreind þjóðarinnar.
PARTY-DATA-019 staðfestir að Kristrún Frostadóttir hefur lagt áherslu á þörf fyrir «ofboðslega sterkt umboð» og víðtæka sátt samfélagsins. POL-DATA-022 lýsir pólitískri þróun hennar og áherslu á lýðræðislegt umboð. Þessar yfirlýsingar gætu verið grundvöllur þeirrar túlkunar að ESB-andstæðingar «treysti ekki dómgreind þjóðarinnar» — ef forsætisráðherra segir fólkinu eigi rétt á að kjósa, má snúa því í gagnrýni á þá sem vilja meina þjóðinni kosningu. PARTY-PARL-001 sýnir sams konar framsetningu frá Kristrún á Alþingi. Nákvæm tilvitnun í orðin «treysta ekki dómgreind þjóðarinnar» er þó ekki staðfest beint í heimildum.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta almennt framsetningu Kristrúnar um lýðræðislegt umboð og rétt þjóðarinnar til að kjósa, en bein tilvitnun í orðin «treysta ekki dómgreind þjóðarinnar» er ekki í staðreyndagrunninum. Fullyrðingin kann að vera túlkun á afstöðu Kristrúnar frekar en bein tilvitnun.
Hvernig borðar maður spægipylsu Morgunblaðið
Staðfest Þeir sem eru á móti ESB-aðild haldið fram, með samhljómi frá Brussel, að í aðildarviðræðum sé aðeins hægt að semja um innleiðingu, fresti og aðlögunarsvigrúm en ekki varanlegar undanþágur frá regluverki ESB. Fullyrt EES/ESB-löggjöf
Síðan eru það hinir – og þeir finna fyrir samhljómi frá Brussel! – sem segja þetta vera blekkjandi tal; um sé að ræða aðlögun að laga- og regluverki ESB og það eina sem semja megi um séu innleiðingin, frestir og aðlögunarsvigrúm, en ekki sé um varanleg frávik að ræða. Endanlegt vald hvíli hjá Evrópusambandinu.
EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-021 staðfesta beint að aðildarviðræður snúast um «the conditions and timing for the candidate's adoption, implementation and enforcement of all current EU rules» — ekki hvort reglurnar verði teknar upp. EEA-LEGAL-012 sýnir að ný aðildarríki geta ekki samið um varanlegar undanþágur eftir Lissabon-samninginn; núverandi undanþágur (Danmörk, Írland) voru veittar við sérstakar sögulegar aðstæður. EEA-LEGAL-016 staðfestir fræðilega samstöðu um að um 95% regluverksins sé ófrávíkjanlegt. Þó ber að hafa í huga að aðlögunartímabil geta verið umtalsverð — Pólland fékk 12 ára frest á landakaupum.
Samhengi sem vantar
Sumir lögfræðingar benda á að 49. grein sáttmálans um ESB leyfi tæknilega hvaða samningsniðurstöðu sem er, þó pólitísk samstaða gegn nýjum undanþágum sé mjög sterk (EEA-LEGAL-012). Aðlögunartímabil geta verið mikilvæg í reynd — til dæmis fékk Pólland 12 ára frest á landakaupum og frjáls för launafólks var takmörkuð í allt að 7 ár eftir stækkun 2004 (EEA-LEGAL-021).
Hvernig borðar maður spægipylsu Morgunblaðið