Kratinn
Samtök/stofnunNews outlet/organization
Stofnun
Yfirlit
Aðeins fullyrðingar sem aðilinn hefur fullyrt, verið vitnað í, eða umorðað eru taldar.
Fullyrðingar (17)
Að hluta staðfest Þingsályktunartillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst var samþykkt í ríkisstjórn viku fyrir birtingu greinarinnar (um 7. mars 2026). Fullyrt Fullveldi
Tillagan var samþykkt í ríkisstjórn fyrir viku síðan og mælt var fyrir henni á Alþingi á mánudag.
SOV-LEGAL-028 staðfestir að þingsályktunartillagan hafi verið lögð fram á föstudag 7. mars 2026 af utanríkisráðherra Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur. SOV-PARL-001 gefur hins vegar aðra dagsetningu — 9. mars 2026 — fyrir kynningu ráðherra á tillögunni á Alþingi. Misræmið bendir til þess að um tvo aðskilda atburði geti verið að ræða (formleg framlagning vs. flutningsræða), en fullyrðingin greinir ekki á milli þessara þátta. Meginatriðið — að tillagan hafi verið lögð fram á föstudegi — er staðfest, en dagsetningin er ekki óumdeild í heimildunum.
Samhengi sem vantar
SOV-LEGAL-028 bendir á að stjórnarandstaðan hafi gagnrýnt föstudagsframlagningu sem tilraun til að takmarka fjölmiðlaeftirlit og viðbrögð þingsins. SOV-PARL-001 nefnir 9. mars sem dagsetningu flutningsræðunnar, sem gefur til kynna að formleg framlagning og umræða hafi verið á mismunandi dögum. Þetta samhengi vantar í fullyrðinguna.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
Staðfest Aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið voru settar á ís árið 2013. Fullyrt Fordæmi
viðræður við Evrópusambandið sem voru settar á ís árið 2013
Heimildir staðfesta þetta skýrt. Samkvæmt PREC-HIST-004 fraus nýkjörin miðju-hægri ríkisstjórn viðræðurnar árið 2013. POLITICAL-DATA-010 og SOV-DATA-023 staðfesta að viðræður voru frystar í maí 2013 undir forystu ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks.
Samhengi sem vantar
Ísland dró umsóknina formlega til baka í mars 2015 — «sett á ís» og «dregin til baka» eru tveir ólíkir atburðir. ESB hefur haldið því fram að umsóknin sé enn í gildi.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
Að hluta staðfest Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er kveðið á um að þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB-aðildarviðræður eigi að fara fram fyrir lok næsta árs (2026). Fullyrt Flokkastefnur
Það er í stjórnarsáttmála að slík atkvæðagreiðsla eigi að fara fram fyrir lok næsta árs
Heimildir staðfesta að ríkisstjórnin ákvað þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-aðildarviðræður og að fyrst var ráðgert 2027 en henni síðan hraðað í 29. ágúst 2026 (PARTY-DATA-016). SOV-PARL-001 staðfestir þingsályktunartillöguna frá 9. mars 2026 og SOV-PARL-004 sýnir að hugmyndin var þróuð yfir nokkur löggjafarþing. Fullyrðingin segir hins vegar að «kveðið hafi verið á um» þetta «í stjórnarsáttmálanum» — engin heimildin vitnar beint í texta stjórnarsáttmálans. PARTY-DATA-016 nefnir að ríkisstjórnin «tilkynnti um áform» en staðfestir ekki beinlínis orðalag eða ákvæði stjórnarsáttmálans sjálfs.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta áform ríkisstjórnarinnar um þjóðaratkvæðagreiðslu og tímalínuna en engin þeirra vitnar beint í texta stjórnarsáttmálans. Fullyrðingin segir «fyrir árslok 2027» en PARTY-DATA-016 nefnir aðeins árið 2027. Nákvæmt orðalag stjórnarsáttmálans er ekki staðfest í þessum heimildum.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
Að hluta staðfest Kannanir hafa nær alla tíð sýnt að mikill meirihluti Íslendinga er fyrir því að kjósa um áframhald aðildarviðræðna við ESB. Fullyrt Kannanir
Kannanir hafa nær alla tíð sýnt að mikill meirihluti er fyrir því að kjósa um áframhald viðræðna.
POLL-DATA-021 staðfestir að um 52% styðji áframhaldandi viðræður, sem er nálægt «rúmlega 52%» í fullyrðingunni. Þó ber að hafa í huga mikilvæga aðgreiningu: POLL-DATA-014 sýnir 42/42 skiptingu um ESB-aðild sjálfa og 57% stuðning við að halda þjóðaratkvæðagreiðslu. Fullyrðingin virðist nota rétta viðræðutöluna en orðalagið «myndu kjósa með» getur villt um fyrir lesanda sem greinir ekki á milli stuðnings við viðræður og stuðnings við aðild.
Samhengi sem vantar
Bilið milli stuðnings við viðræður (~52%) og aðild (~42%) er um 10 prósentustig — verulegur hópur vill semja en er ekki skuldbundinn til aðildar. Könnunin var gerð á netpaneli Gallup (n≈810, svörunartíðni 42,7%) sem getur valdið skekkju gagnvart eldri og dreifbýlisíbúum. Tölur eru innan skekkjumarka og geta sveiflast í aðdraganda atkvæðagreiðslu.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
Að hluta staðfest Í síðustu könnun Gallup voru 58 prósent á þeirri skoðun að þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB-aðildarviðræður skuli haldin en 30 prósent voru á móti. Fullyrt Kannanir
Síðasta könnun Gallup sýndi að 58 prósent voru á þeirri skoðun en 30 prósent voru á móti.
Tölurnar eru nálægt en ekki nákvæmar. POLL-DATA-017 segir 57% styðji þjóðaratkvæðagreiðsluna og um 30% séu á móti. POLL-DATA-020 segir «roughly 60%» styðji og um 30% séu á móti. Fullyrðingin segir 58% en heimildir segja 57% (POLL-DATA-014, POLL-DATA-017). Munurinn er lítill en fullyrðingin er ekki nákvæmlega rétt samkvæmt fyrirliggjandi heimildum.
Samhengi sem vantar
Könnunin var gerð á netinu (42,7% svarhlutfall) og gæti vanmetið eldri og dreifbýliskjósendur sem eru oft ESB-efins. Aðeins 42% styðja sjálfa ESB-aðildina — talsverður munur á stuðningi við atkvæðagreiðslu og stuðningi við aðild.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
Að hluta staðfest Umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu var aldrei formlega dregin til baka. Fullyrt EES/ESB-löggjöf
Umsóknin að Evrópusambandinu var aldrei dregin til baka.
Réttarstaðan er flóknari en fullyrðingin gefur til kynna. PARTY-DATA-011 staðfestir að utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson sendi bréf 12. mars 2015 þar sem hann bað ESB um að líta ekki lengur á Ísland sem umsóknarríki. Framkvæmdastjórn ESB lýsti því yfir að bréfið fæli ekki í sér formlega afturköllun og umsóknin sé enn í gildi. Frumvarp um formlega afturköllun var lagt fram á Alþingi en náði aldrei fram að ganga. Þannig var reynt að draga umsóknina til baka en ESB viðurkenndi það ekki formlega — sem gerir fullyrðinguna rétta frá sjónarhóli ESB, þótt hún sleppi tilrauninni.
Samhengi sem vantar
Utanríkisráðherra sendi formlegt bréf árið 2015 sem ætlað var sem afturköllun, en ESB viðurkenndi það ekki sem slíka. Frumvarp um afturköllun féll á Alþingi. Lögfræðingar deila um réttarstöðuna — fullyrðingin er rétt út frá sjónarhorni ESB en einfaldar flókið mál.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
Að hluta staðfest Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks fraus aðildarviðræðurnar án þess að fara með málið í gegnum Alþingi eða leita álits þjóðarinnar. Fullyrt Fordæmi
Þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks frysti viðræður við Evrópusambandið þá spurði hún ekki þjóðina um afstöðu til þess og treysti sér ekki einu sinni til að fara með málið í gegnum Alþingi.
PARTY-DATA-011 staðfestir kjarnaatriðin: ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks fraus viðræðurnar, og utanríkisráðherra sendi einhliða bréf til ESB í mars 2015 án þess að Alþingi samþykkti formlega. Frumvarp um formlega afturköllun féll á Alþingi vegna andstöðu stjórnarandstöðunnar. PREC-HIST-004 staðfestir einnig frysting viðræðnanna. Hins vegar er hlutinn um «leita álits þjóðarinnar» ekki beint staðfestur af heimildum — engin heimild fjallar um hvort ríkisstjórnin hafi verið skuldbundin til slíks eða hvort þjóðaratkvæðagreiðsla hafi verið á dagskrá. Þessi hluti fullyrðingarinnar er pólitískt mat frekar en staðreynd.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin felur í sér gildismat um að ríkisstjórnin hafi átt að leita álits þjóðarinnar. Heimildir sýna að Alþingi hafði tækifæri til þess að greiða atkvæði — frumvarpið var lagt fram en féll vegna málþófs stjórnarandstöðunnar, ekki vegna þess að ríkisstjórnin hafi komist hjá þinginu. Ráðherrann fór svo framhjá þinginu með einhliða bréfi, sem vakti mótmæli. Þjóðaratkvæðagreiðsla var aldrei lögð til.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
Staðfest Forsvarsmenn Evrópusambandsins hafa margstaðfest þann skilning að íslenska umsóknin hafi ekki verið dregin til baka. Fullyrt EES/ESB-löggjöf
Forsvarsmenn Evrópusambandsins hafa sömuleiðis margstaðfest þennan skilning.
PARTY-DATA-011 staðfestir að talsmaður Framkvæmdastjórnar ESB lýsti því yfir að bréf Gunnars Braga fæli ekki í sér formlega afturköllun umsóknarinnar. Framkvæmdastjórnin ítrekaði í mars 2026 að umsóknin sé enn í gildi. SOV-PARL-001 nefnir einnig að utanríkisráðherra hafi staðfest að ESB líti svo á að umsóknin sé í gildi.
Samhengi sem vantar
Orðalagið «margstaðfest» er erfitt að sannreyna nákvæmlega — heimildir sýna a.m.k. tvö tilvik (2015 og 2026) þar sem ESB staðfesti þennan skilning, en «marg-» gefur til kynna fleiri tilvik en heimildir sýna beinlínis.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
Staðfest Írland er ekki hluti af Schengen-svæðinu. Fullyrt EES/ESB-löggjöf
Írar eru til að mynda ekki hluti af Schengen
SOV-LEGAL-011 staðfestir skýrt að Írland er ekki hluti af Schengen-svæðinu og heldur eigin landamæraeftirliti. SOV-LEGAL-006 nefnir einnig írska undanþágu frá Schengen og réttarmálum. Þetta er óumdeilt lagalegt atriði.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
Að hluta staðfest Finnland er með sérlausn í aðildarsamningi sínum vegna landbúnaðar á köldu svæði. Fullyrt Landbúnaður
Finnar eru með sérlausn vegna þess að þeir reka landbúnað á köldu svæði
AGRI-LEGAL-002 staðfestir að Finnland (og Svíþjóð) tryggðu sér heimild til viðbótarstuðnings vegna norðlægra svæða samkvæmt 142. grein aðildarsamningsins frá 1994 — um 290 milljónir evra á ári. Þetta er þó ekki «sérlausn» í þeim skilningi að Finnland sé undanþegið sameiginlegu landbúnaðarstefnunni; AGRI-LEGAL-004 undirstrikar að ekkert aðildarríki hefur nokkurn tíma fengið varanlega undanþágu frá henni. Stuðningurinn er viðbót við fullan CAP-stuðning, ekki staðgengill. Fullyrðingin er því rétt í grunninn — Finnland fékk sérúrræði — en orðalagið «sérlausn» er of vítt ef ætlunin er undanþága frá landbúnaðarstefnunni sjálfri.
Samhengi sem vantar
142. greinarheimildin er ekki varanleg undanþága frá sameiginlegu landbúnaðarstefnunni heldur viðbótarstuðningur sem þarf reglulega endurnýjun — núverandi heimild gildir 2022–2027 (AGRI-LEGAL-002). Finnland innleiðir CAP að fullu; stuðningurinn má ekki leiða til aukinnar framleiðslu eða fara yfir fyrri stuðningsstig (AGRI-LEGAL-004). Svíþjóð hlaut sambærilega heimild.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
Staðfest Danmörk er ekki hluti af evrusvæðinu. Fullyrt Gjaldmiðill
Danir eru ekki hluti af evrunni
SOV-LEGAL-010 staðfestir skýrt að Danmörk hefur undanþágu frá evrunni sem var samið um í Edinburgh-samkomulaginu 1992 og er enn í gildi. Danmörk afnam varnarstefnuundanþáguna í þjóðaratkvæðagreiðslu 2022 en hefur ekki tekið upp evruna. SOV-LEGAL-006 nefnir einnig dönsku undanþáguna.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
Að hluta staðfest Malta er með varanlega undanþágu gagnvart kaupum útlendinga á fasteignum í landinu. Fullyrt EES/ESB-löggjöf
Malta er með varanlega undanþágu gagnvart kaupum útlendinga á fasteignum þar í landi.
SOV-PARL-001 nefnir takmarkanir á fasteignakaupum á Malta sem fordæmi í ræðu utanríkisráðherra, sem styður að slíkt fyrirkomulag sé til staðar. Engin heimild í staðreyndagrunninum lýsir þó nákvæmum skilmálum undanþágunnar — t.d. hvort hún nái til allra erlendra ESB-borgara eða eingöngu ákveðinna tegunda fasteigna. EEA-DATA-027 fjallar um íslensku eignarhaldstakmarkanirnar en segir ekkert um Möltu sérstaklega. Fullyrðingin er í aðalatriðum studd en upplýsingar um umfang og nákvæma skilmála vantar.
Samhengi sem vantar
Heimildir lýsa undanþágunni aðeins í einni setningu sem fordæmi. Til að staðfesta fullyrðinguna að fullu þyrfti heimildir um aðildarsamning Möltu frá 2003 og bókun 6 sem kveður á um takmarkanir á eignarhaldi fasteigna á tilgreindum svæðum.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
Að hluta staðfest Donald Tusk sagði opinberlega á blaðamannafundi með Kristrúnu Frostadóttur að Evrópusambandið ætti að laga sig að löndum eins og Íslandi og hlusta á smærri lönd eins og stór. Fullyrt Samtakastefnur
«Hann sagði það fullum fetum opinberlega að Evrópusambandið ætti að laga sig að löndum eins og Íslandi, ætti að hlusta á smærri lönd eins og stór.»
PREC-DATA-011 staðfestir efnislega að Donald Tusk hafi gert opinberar yfirlýsingar um að ESB þurfi að hlusta á minni aðildarríki jafnt og þau stærri. Heimildin tilgreinir hins vegar ekki tiltekinn blaðamannafund eða nákvæmt orðalag, og bendir á að orðalag á blaðamannafundum sé að finna í afritum frá Evrópuráðinu og pólskum stjórnvöldum — en þær frumheimildir eru ekki staðfestar hér. Fullyrðingin er studd af efnisinnihaldi en tiltekið samhengi (blaðamannafundur) er ekki sannreynt.
Samhengi sem vantar
Heimildin nefnir að opinberar yfirlýsingar stjórnmálamanna um stækkun ESB geti verið frábrugðnar raunverulegri samningaafstöðu. Pólland hefur sögulega stutt stækkun en forgangsverkefni þess hafa frekar snúist um austurstækkun (Úkraína, Vestur-Balkanlönd) en norræna aðild. Nákvæmt orðalag á tilteknum blaðamannafundi þarf að staðfesta með frumheimildum.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
Staðfest Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst 2026 fer fram eftir tæpt hálft ár frá setningu þingsályktunartillögunnar. Fullyrt Fullveldi
ómögulegt að halda þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst, eftir tæpt hálft ár.
Margar heimildir staðfesta dagsetninguna 29. ágúst 2026. SOV-PARL-007 vísar í frumvarp 516 frá 6. mars 2026 þar sem dagsetningin er sett fram, og SOV-PARL-001 staðfestir hana í flutningsræðu utanríkisráðherra 9. mars 2026. SOV-DATA-006 og SOV-PARL-011 styðja einnig dagsetninguna.
Samhengi sem vantar
Þjóðaratkvæðagreiðslan er ráðgefandi en ekki bindandi fyrir Alþingi. Stjórnarandstaðan hefur gagnrýnt dagsetninguna sem of nálæga til að tryggja næga umræðu samkvæmt SOV-DATA-006.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
Að hluta staðfest Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst mun eingöngu snúast um hvort hefja eigi aðildarviðræður við ESB á ný — ekki um aðild sem slíka Fullyrt Fullveldi
þjóðaratkvæðagreiðslan lýtur eingöngu að því hvort hefja eigi aðildarviðræður við ESB að nýju, eða ekki. Í henni felist ekki afstaða til aðildar
SOV-DATA-006 og SOV-PARL-001 staðfesta að þingsályktunartillagan og fyrirhuguð atkvæðagreiðsla snúast um hvort halda eigi áfram viðræðum sem voru stöðvaðar 2013 — ekki um ESB-aðild beint. Spurningin sem Þorgerður Katrín lagði fram 9. mars 2026 hljóðar samkvæmt SOV-PARL-001 svona: «Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?» SOV-PARL-008 sýnir hins vegar að Landskjörstjórn telur orðalagið ekki nógu hlutlaust og að umsögn nefndarinnar bendir á að spurningin gangi út frá umdeildri forsendu um að viðræðum hafi ekki verið slitið.
Samhengi sem vantar
POLL-DATA-021 sýnir varanlegt um 10 prósentustiga bil milli stuðnings við áframhald viðræðna (um 52%) og stuðnings við ESB-aðild (um 42%) — sem styrkir þá lestur að spurningin um viðræður og spurningin um aðild séu aðgreindar. Landskjörstjórn (SOV-PARL-008) varaði þó við því að orðalagið geri það erfitt að svara hreint já eða nei án þess að taka óbeina afstöðu til umdeildrar forsendu. Þorgerður Katrín hefur einnig lofað að enginn samningur verði undirritaður án þess að tryggja markmið Íslands (SOV-PARL-001) — sem styður þá túlkun að atkvæðagreiðslan 29. ágúst sé um ferlið en ekki niðurstöðuna.
Leyndarhyggja stjórnarandstöðunnar: Þau vilja ekki að þjóðin fái að sjá aðildarsamning Kratinn (Ungir jafnaðarmenn)
Að hluta staðfest Dagbjört Hákonardóttir er þingmaður Samfylkingar og nefndarmaður í utanríkismálanefnd Fullyrt Flokkastefnur
Dagbjört Hákonardóttir þingmaður Samfylkingar og nefndarmaður í utanríkismálanefnd
POLITICAL-DATA-008 staðfestir að Dagbjört Hákonardóttir situr á Alþingi fyrir Samfylkinguna í Reykjavíkurkjördæmi norður. Engin heimild í gagnagrunninum staðfestir hins vegar beint að hún sé nefndarmaður í utanríkismálanefnd. Bakgrunnsupplýsingar um þingræður sýna að hún hefur tekið virkan þátt í umræðum um þingsályktunartillöguna um þjóðaratkvæðagreiðsluna, sem styrkir trúverðugleika nefndarsetunnar en sannreynir hana ekki beint.
Samhengi sem vantar
Heimildir í staðreyndagrunninum tilgreina ekki nákvæmlega nefndasetur einstakra þingmanna í 157. löggjafarþingi. Aðild Dagbjartar að utanríkismálanefnd er auðveldlega sannreynanleg á althingi.is en var ekki staðfest í þeim heimildum sem stóðu til mats. Þingræður hennar 9.–10. mars 2026 fjalla um þingsályktunartillögu 875 (mál 516) sem er til umfjöllunar í utanríkismálanefnd.
Leyndarhyggja stjórnarandstöðunnar: Þau vilja ekki að þjóðin fái að sjá aðildarsamning Kratinn (Ungir jafnaðarmenn)
Staðfest Þingsályktunartillagan felur í sér að 29. ágúst verði þjóðin spurð hvort hún vilji hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið Fullyrt Fullveldi
Tillagan felur í sér að þann 29. ágúst verði þjóðin spurð hvort hún vilji hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið
SOV-PARL-001 og SOV-PARL-007 staðfesta beint að Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir lagði fram þingsályktunartillögu 875 (mál 516) hinn 6. mars 2026 sem leggur til þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst 2026. SOV-DATA-006 staðfestir einnig dagsetninguna og að spurningin varði áframhald aðildarviðræðna sem stöðvaðar voru árið 2013. Orðalag spurningarinnar samkvæmt SOV-PARL-001 er: «Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?» — sem fellur að lýsingu fullyrðingarinnar.
Samhengi sem vantar
Þjóðaratkvæðagreiðslan er ráðgefandi (ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla) en ekki bindandi samkvæmt SOV-LEGAL-026 — Alþingi er ekki skuldbundið lagalega af niðurstöðunni. Landskjörstjórn lagði til 10. apríl 2026 (SOV-PARL-008) að orðalag spurningarinnar yrði endurskoðað þar sem það gengur út frá þeirri umdeildu forsendu að viðræðum hafi ekki verið slitið. Þessir fyrirvarar koma ekki fram í fullyrðingunni sjálfri en breyta ekki kjarna hennar.
Leyndarhyggja stjórnarandstöðunnar: Þau vilja ekki að þjóðin fái að sjá aðildarsamning Kratinn (Ungir jafnaðarmenn)