Óvissa um kostnað vegna mögulegs framhalds aðildarviðræðna
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Í síðustu aðildarviðræðum samþykkti Ísland að ráðast ekki í meiriháttar breytingar sem krafist er vegna aðildar nema ljóst yrði að Ísland yrði aðili að ESB. Fullveldi
Ráðuneytið segir að stjórnvöld hafi í síðustu viðræðum verið skýr um að ekki yrði ráðist í meiriháttar breytingar sem væri krafist vegna aðildar, nema ljóst væri að Ísland yrði aðili að ESB.
Fullyrðing: Í síðustu aðildarviðræðum samþykkti Ísland að ráðast ekki í meiriháttar breytingar sem krafist er vegna aðildar nema ljóst yrði að Ísland yrði aðili að ESB.
SOV-DATA-023 staðfestir að Ísland sótti um aðild 2009 og viðræður stóðu 2010-2013, en nefnir ekki beinlínis þessa samningsskilyrði. Hins vegar styður SOV-PARL-001 hugmyndina á óbeinan hátt — Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir lýsti yfir skýrum fyrirvörum um fullveldi og undirritun. Einnig styður EEA-LEGAL-021 við þennan skilning, þar sem tekið er fram að aðildarviðræður fjalli um tímaáætlun innleiðingar, ekki um hvort reglur séu teknar upp, og að aðlögunartímabil séu viðurkennt samningaatriði. Engin heimild staðfestir þó beint að formlegt samkomulag hafi náðst um frestun stofnanabreytinga.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta viðræðuferlið og meginreglurnar um aðlögunartímabil, en engin heimild í staðreyndagrunni vitnar beint í formlegt samkomulag milli Íslands og ESB um að fresta stofnanabreytingum þar til aðild væri tryggð. Þetta samkomulag kann að vera skráð í samningaskjölum viðræðnanna sem eru ekki í gagnagrunni.
Að hluta staðfest Snemma í viðræðunum 2009 til 2013 náðu íslensk stjórnvöld og ESB samkomulagi um að Ísland myndi ekki ráðast í stofnanar- og lagabreytingar sem af aðild leiða fyrr en að afstaðinni þjóðaratkvæðagreiðslu. Fullveldi
Snemma í viðræðum sem fram fóru á árunum 2009 til 2013 hafi íslensk stjórnvöld og ESB náð saman um að Ísland myndi ekki ráðast í breytingar á stofnunum og þær lagabreytingar sem af aðild leiða fyrr en að afstaðinni þjóðaratkvæðagreiðslu.
Fullyrðing: Snemma í viðræðunum 2009 til 2013 náðu íslensk stjórnvöld og ESB samkomulagi um að Ísland myndi ekki ráðast í stofnanar- og lagabreytingar sem af aðild leiða fyrr en að afstaðinni þjóðaratkvæðagreiðslu.
SOV-DATA-023 staðfestir að aðildarviðræður fóru fram 2010-2013 og SOV-PARL-001 sýnir skýra yfirlýsingu utanríkisráðherra um fullveldisvernd í aðildarviðræðum. EEA-LEGAL-021 undirstrikar að aðlögunartímabil séu hefðbundið samningaatriði. Þó staðfestir engin heimild beint það samkomulag sem lýst er — að breytingar yrðu ekki gerðar fyrr en eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. SOV-DATA-002 bendir á að þjóðaratkvæðagreiðslan er ráðgefandi samkvæmt stjórnarskránni, sem flækir þessa fullyrðingu. Einnig nefnir EEA-LEGAL-012 að ESB hefur hertar kröfur til nýrra aðildarríkja frá Lissabon-sáttmálanum.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í gagnagrunni sýnir beint þetta samkomulag milli Íslands og ESB. Þetta kann að vera nákvæm lýsing á samningslegri afstöðu Íslands í viðræðunum, en án frumheimilda (t.d. samningapöntana eða bókanir frá viðræðufundum) er ekki hægt að staðfesta nákvæmlega. Fullyrðingin gerir ráð fyrir formlegum samningi en heimildir benda frekar að þetta hafi verið íslensk afstaða, ekki tvíhliða samkomulag.
Staðfest Innleiðing löggjafar á grundvelli EES-aðildar hélt áfram í viðræðutímanum þrátt fyrir samkomulagið um að fresta stofnanabreytingum. EES/ESB-löggjöf
Innleiðing löggjafar á grundvelli EES-aðildarinnar myndi þó halda áfram, hér eftir sem hingað til.
Fullyrðing: Innleiðing löggjafar á grundvelli EES-aðildar hélt áfram í viðræðutímanum þrátt fyrir samkomulagið um að fresta stofnanabreytingum.
Heimildir staðfesta skýrt að EES-innleiðing hélt áfram óháð aðildarviðræðunum. EEA-LEGAL-007 sýnir að stöðugt voru 400-500 EES-gerðir í innleiðingarbiðröð, sem bendir til viðvarandi innleiðingarstarfsemi. EEA-DATA-007 staðfestir að Ísland er í stöðugu innleiðingarferli EES-löggjafar, þar sem innleiðingarhalli mælist 1,4-2,1%. ETS-LEGAL-001 sýnir að Ísland tók þátt í ETS-kerfinu frá 2008 gegnum EES-samninginn — innleiðing sem hélt áfram á viðræðutímanum. EES-innleiðingin er sjálfstæð lagaskylda sem helst í gildi hvort sem aðildarviðræður standa eður ei.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin vísar til samkomulags um frestun stofnanabreytinga sem er ekki staðfest í heimildum (sjá fullyrðingu 5 og 6). Greinarmunurinn milli EES-innleiðingar (skylda) og stofnanabreytinga vegna ESB-aðildar (valkvæðar á viðræðustigi) er þó vel studdur.
Staðfest Almennt er gengið út frá því að ríki sem sækist eftir ESB-aðild taki upp reglur sambandsins, að teknu tilliti til niðurstöðu samningaviðræðna, til að mynda um sérlausnir, aðlaganir á löggjöf ESB eða aðlögunartímabil. EES/ESB-löggjöf
Almennt sé gengið út frá því að ríki sem sækist eftir aðild að ESB taki upp reglur sambandsins, að teknu tilliti til niðurstöðu samningaviðræðna, til að mynda um sérlausnir, aðlaganir á löggjöf ESB eða aðlögunartímabil.
Fullyrðing: Almennt er gengið út frá því að ríki sem sækist eftir ESB-aðild taki upp reglur sambandsins, að teknu tilliti til niðurstöðu samningaviðræðna, til að mynda um sérlausnir, aðlaganir á löggjöf ESB eða aðlögunartímabil.
EEA-LEGAL-017 staðfestir orðrétt að aðildarviðræður fjalli um «the conditions and timing for the candidate's adoption, implementation and enforcement of all current EU rules» — umsóknarríkið tekur upp reglurnar, en semur um tímaáætlun og aðlögun. EEA-LEGAL-021 bætir við að í reynd geti ríki samið um aðlögunartímabil (3-12 ár), tæknilegar aðlaganir og fjármálafyrirkomulag. Sú heimild nefnir meðal annars 12 ára undanþágu Póllands vegna landakaupa. EEA-LEGAL-013 lýsir ferlinu í 33-35 samningaköflum þar sem opnunarskilyrði og lokaskilyrði eru sett. Fullyrðingin lýsir þessu ferli af nákvæmni og viðurkennir bæði grunnregluna (ríki taka upp reglurnar) og svigrúmið (sérlausnir, aðlaganir, aðlögunartímabil).
Samhengi sem vantar
EEA-LEGAL-012 tekur fram að frá Lissabon-sáttmálanum (2009) hafa varanlegar undanþágur ekki verið veittar nýjum aðildarríkjum — Króatía fékk engar 2013. Þannig er svigrúmið fyrir «sérlausnir» takmarkaðra en áður, þótt aðlögunartímabil séu enn viðurkennt samningsatriði. Fullyrðingin gæti gefið of rúman skilning á hugtakinu «sérlausnir» í ljósi þessarar þróunar.
Staðfest Ísland hefur tekið upp töluverðan hluta reglna ESB í gegnum EES-samninginn og Schengen-samstarfið, ólíkt öðrum ríkjum sem hafa gengið í sambandið. EES/ESB-löggjöf
Ólíkt öðrum ríkjum sem hafa gengið í sambandið hafi Ísland tekið upp töluverðan hluta reglna sambandsins, bæði í gegnum EES-samninginn og Schengen-samstarfið.
Fullyrðing: Ísland hefur tekið upp töluverðan hluta reglna ESB í gegnum EES-samninginn og Schengen-samstarfið, ólíkt öðrum ríkjum sem hafa gengið í sambandið.
EEA-DATA-017 sýnir að Ísland hafði tekið upp 9.028 ESB-gerðir í gegnum EES-samninginn frá 1994 til 2016, sem svarar til 13,4% af öllu regluverki ESB á sama tímabili. Innan ramma innri markaðarins er hlutfallið um 70% samkvæmt sömu heimild. EEA-LEGAL-004 staðfestir að Ísland hefur verið Schengen-aðili frá 2001 og EEA-LEGAL-022 telur upp helstu EES-svið: fjórfrelsið, orkumál, umhverfismál og fleira. LABOUR-DATA-001 undirstrikar að frjáls för launafólks er þegar í gildi og ENERGY-LEGAL-001 nefnir innleiðingu orkustefnu ESB. Þetta undirbyggir vel að Ísland sé í allt öðru aðildarstöðu en t.d. ríki Vestur-Balkans sem hófust handa án slíks lagalegrar samþættingar.
Samhengi sem vantar
EEA-DATA-017 nefnir að 13,4% hlutfallið mæli heildarregluverkið, þar á meðal svið sem EES-samningurinn nær ekki til (landbúnaður, sjávarútvegur, tollabandalag, utanríkismál). Innan ramma EES er innleiðingarhlutfallið hærra. Þó ber að nefna að EEA-LEGAL-022 sýnir umfangsmikil svið sem EES-samningurinn nær ekki til — sameiginleg landbúnaðar- og sjávarútvegsstefna, tollabandalag, utanríkis- og öryggisstefna, refsiréttur og gjaldmiðilsstefna — sem nýtt aðildarríki þyrfti allt að taka upp.