Svanborg Sigmarsdóttir
StjórnmálafólkFramkvæmdastjóri (Viðreisn)
Framkvæmdastjóri (Viðreisn) — hlynnt ESB-aðild.
Yfirlit
Aðeins fullyrðingar sem aðilinn hefur fullyrt, verið vitnað í, eða umorðað eru taldar.
Fullyrðingar (10)
Að hluta staðfest EES-samningurinn er allra mikilvægasti viðskiptasamningur Íslendinga við önnur ríki. Fullyrt EES/ESB-löggjöf
EES-samningurinn er allra mikilvægasti viðskiptasamningur Íslendinga við önnur ríki.
Heimildir staðfesta að EES-samningurinn veitir Íslandi tollfríðan aðgang að innri markaði ESB fyrir flestar iðnaðarvörur og sjávarafurðir (TRADE-DATA-002, TRADE-DATA-021). Þar sem ESB-ríkin eru langstærstu viðskiptalönd Íslands er þetta án efa einn mikilvægasti viðskiptasamningur landsins. Hins vegar er orðið «allra mikilvægasti» matskennt og erfitt að staðfesta með vissu, þar sem samningurinn nær ekki til landbúnaðarafurða og Ísland á einnig viðskiptasamninga í gegnum EFTA (31 fríverslunarsamningur) og tvíhliða samninga eins og Ísland-Kína fríverslunarsamninginn (SOV-LEGAL-032).
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er matskennd og hvort samningurinn sé «allra mikilvægasti» fer eftir mælikvarða. Landbúnaðarafurðir eru að mestu undanskildar og háir innflutningstollar á matvæli (30–100%+) falla utan EES-samningsins (AGRI-DATA-008). EFTA-samningar og tvíhliða samningar veita einnig verulegan markaðsaðgang.
Að hluta staðfest EES-samningurinn heimilar Íslendingum að selja íslenskar vörur á evrópskan markað á kostakjörum. Fullyrt EES/ESB-löggjöf
Ekki einungis er þetta samningur sem heimilar okkur að selja íslenskar vörur á risastóran evrópskan markað á kostakjörum
TRADE-DATA-002 staðfestir að EES-samningurinn veitir tollfríðan aðgang fyrir flestar iðnaðarvörur og sjávarafurðir. Orðalagið «kostakjör» er þó of vítt — verulegir tollar eru enn á landbúnaðarafurðum (30–100%+ á mjólkurvörur og kjöt samkvæmt TRADE-DATA-021) og upprunareglur valda auknum umsýslukostnaði sem myndi falla niður í tollbandalagi ESB. Fyrir iðnaðar- og sjávarafurðir er fullyrðingin rétt, en «kostakjör» á ekki við um allan vöruflutning.
Samhengi sem vantar
Landbúnaðarvörur njóta ekki «kostakjöra» — þær eru að mestu undanskildar tollfrelsi EES-samningsins. Upprunareglur (rules of origin) valda umsýslukostnaði sem tollbandalag myndi afnema. Sjávarafurðir hafa fríðindaaðgang samkvæmt bókunum 3 og 9 en iðnaðarvörur eru tollfríar.
Að hluta staðfest Nánast allur neytendaréttur á Íslandi hefur komið til landsins vegna EES-samningsins. Fullyrt EES/ESB-löggjöf
heldur hefur nánast allur neytendaréttur okkar komið til Íslands vegna hans
EEA-DATA-010 og EEA-LEGAL-001 staðfesta að um 70–75% af löggjöf innri markaðarins hefur verið innleidd í íslenskan rétt í gegnum EES-samninginn, og neytendaréttur fellur undir innri markaðslöggjöf. Þetta styður kjarna fullyrðingarinnar. Engin heimild staðfestir þó sérstaklega hlutfallið fyrir neytendarétt, og Ísland átti einhvern neytendarétt fyrir 1994 sem ekki kom frá EES-samningnum. Orðið «nánast allur» er líklega nálægt réttu en ekki hægt að staðfesta nákvæmlega með fyrirliggjandi heimildum.
Samhengi sem vantar
Heimildirnar fjalla um innri markaðslöggjöf almennt en ekki neytendarétt sérstaklega. Ísland hafði einhvern neytendarétt fyrir EES-samninginn 1994, svo «nánast allur» gæti verið ofmælt. Nákvæmt hlutfall neytendaréttar sem er af EES-uppruna er ekki staðfest í heimildunum.
Staðfest Íslendingar geta ferðast um Evrópu án þess að bíða í löngum röðum við vegabréfaskoðun. Fullyrt EES/ESB-löggjöf
Við ferðumst um Evrópu án þess að bíða í löngum röðum við vegabréfaskoðun.
EEA-LEGAL-004 staðfestir skýrt að Ísland hefur verið hluti af Schengen-svæðinu frá 2001 samkvæmt sérstökum tengingarsamningi. Þetta veitir vegabréfalausar ferðir um 27 Evrópulönd. Fullyrðingin er rétt — Íslendingar njóta vegabréfafrelsis innan Schengen-svæðisins þrátt fyrir að vera utan ESB.
Samhengi sem vantar
Rétt er að taka fram að Schengen-aðildin byggist á sérstökum tengingarsamningi, ekki EES-samningnum sjálfum. ESB-aðild myndi ekki breyta Schengen-stöðu Íslands en myndi breyta lagagrundvellinum úr tengingu í fulla aðild.
Staðfest Íslendingar geta flutt til Evrópu, búið þar, lært og unnið án sérstakra leyfa. Fullyrt EES/ESB-löggjöf
Við höfum flust til Evrópu, búið þar, lært og unnið án sérstakra leyfa.
LABOUR-DATA-001 staðfestir að Ísland tekur þátt í frjálsri för launafólks í gegnum EES-samninginn frá 1994. EES-borgarar eiga rétt á að búa og vinna á Íslandi án atvinnuleyfa og Íslendingar hafa gagnkvæman rétt í öllu EES-svæðinu. Fullyrðingin er rétt og heimildir styðja hana skýrt.
Samhengi sem vantar
Þessi réttindi stafa af EES-samningnum, ekki ESB-aðild — ESB-aðild myndi ekki veita ný réttindi á þessu sviði. Í framkvæmd geta verið smámunir varðandi samhæfingu almannatrygginga og viðurkenningu starfsréttinda þar sem EES-þátttaka er stundum á eftir ESB-aðild (LABOUR-DATA-001).
Að hluta staðfest Frá 1994 hefur Ísland aðlagast reglum Evrópusambandsins án þess að hafa fulltrúa við borðið sem semur þær reglur. Fullyrt EES/ESB-löggjöf
Frá 1994 höfum við verið í "aðlögun" að reglum Evrópusambandsins, án þess að hafa nokkurn við borðið sem semur þær reglur.
EEA-DATA-011 og EEA-LEGAL-002 staðfesta kjarna fullyrðingarinnar: Ísland hefur innleitt um 13.000 ESB-gerðir í gegnum EES-samninginn frá 1994 án atkvæðisréttar í ráðherraráði eða Evrópuþinginu. Orðalagið «án þess að hafa nokkurn við borðið» er þó of vítt. Samkvæmt EEA-DATA-011 taka íslenskir sérfræðingar þátt í hundruðum vinnuhópa ESB og EES-samningurinn veitir formlegan ráðgjafarrétt (99. gr. EES). Ísland hefur einnig formlegan synjunarrétt (102. gr.) þótt hann hafi aldrei verið nýttur.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin sleppur því að Ísland á formlegan ráðgjafarrétt (decision-shaping) samkvæmt 99. gr. EES-samningsins og tekur þátt í hundruðum sérfræðingahópa ESB. Ísland á einnig synjunarrétt samkvæmt 102. gr. þótt hann hafi aldrei verið nýttur. Noregur hefur hins vegar nýtt sér 102. gr. nokkrum sinnum (EEA-LEGAL-010). Orðalagið «nokkurn við borðið» er of aftrátt miðað við þessa þátttöku.
Að hluta staðfest Evrópusambandið hefur 27 fullvalda og sjálfstæð ríki sem aðildarríki. Fullyrt EES/ESB-löggjöf
eins og hin 27 fullvalda og sjálfstæðu ríkin innan Evrópusambandsins
Talan 27 er rétt — ESB hefur 27 aðildarríki eftir útgöngu Bretlands 2020 (EEA-LEGAL-004 vísar til 27 Schengen-landa). Lýsingin «fullvalda og sjálfstæð» er hins vegar matskennd og umdeild. Samkvæmt EEA-LEGAL-022 og SOV-LEGAL-032 framselja aðildarríki verulegt vald til ESB á sviðum eins og viðskiptastefnu, samkeppnisreglum og landbúnaðarstefnu. Þótt aðildarríki séu formlega fullvalda (og geti gengið út samkvæmt 50. gr., SOV-LEGAL-001), er fullveldisframsal umtalsvert. Hvort ríkin séu «fullvalda» í hefðbundnum skilningi er pólitísk og lagaleg túlkunarspurning.
Samhengi sem vantar
Aðildarríki ESB framselja verulegt vald — viðskiptastefna, landbúnaður, sjávarútvegur, samkeppnisreglur — til stofnana sambandsins. Þau halda formlegu fullveldi (geta gengið út samkvæmt 50. gr.) en skerða sjálfræði sitt á mörgum sviðum. Stuðningsheimildir staðfesta töluna 27 en lýsingin «fullvalda og sjálfstæð» er einföldun á flóknu valdaframsetningarkerfi.
Að hluta staðfest Evrópuþingið skiptist í flokka og kjörnir fulltrúar frá hverju landi starfa í flokkum þvert á landamæri. Fullyrt EES/ESB-löggjöf
Eins og á Alþingi, þá skiptist Evrópuþingið í flokka og kjörnir fulltrúar frá hverju landi starfa í slíkum flokkum þvert á landamæri.
EEA-DATA-011 nefnir Evrópuþingið sem löggjafastofnun ESB og SOV-DATA-017 vísar til «political group system» Evrópuþingsins. Þetta styður kjarna fullyrðingarinnar um að þingmenn starfi í flokkahópum þvert á landamæri. Samanburðurinn við Alþingi er þó villandi — á Alþingi eru allir þingmenn frá sama landi en á Evrópuþinginu koma þeir úr 27 ríkjum og mynda þverpólitíska flokka eftir hugmyndafræði, sem er grundvallarólíkt kerfi.
Samhengi sem vantar
Engin heimild lýsir skipulagi flokka Evrópuþingsins ítarlega. Samanburðurinn við Alþingi er ónákvæmur — á Alþingi eru engir þverþjóðlegir flokkar. Evrópuþingið hefur 720 sæti og um 7 flokka sem spanna mörg aðildarríki, sem er grundvallarlega ólíkt þingkerfi eins ríkis.
Að hluta staðfest Áhrif Íslands á Evrópuþinginu færu eftir styrkleika, eljusemi og pólitískri hæfni þingmanna frekar en einungis fjölda þeirra. Fullyrt Fullveldi
Áhrif Íslands á Evrópuþinginu fara miklu frekar eftir styrkleika, eljusemi og pólitískri hæfni þeirra þingmanna sem íslenska þjóðin myndi kjósa til þingsins en einungis fjölda þeirra.
SOV-DATA-017 staðfestir að smáríki eins og Malta hafa náð árangri í stefnumótun ESB þrátt fyrir fáa fulltrúa, með bandalagsmyndun og markvissu samstarfi. Þetta styður hugmyndina um að hæfni og eljusemi skipti máli umfram tölulegan þunga. Fullyrðingin er þó of aftrátt þegar hún segir «miklu frekar» — samkvæmt sömu heimild hefur Ísland aðeins 0,08% íbúavægis og 6 af 720 sætum (0,83%), sem takmarkar áhrif óháð hæfni þingmanna. Skipulagslegar skorður setja raunveruleg takmörk.
Samhengi sem vantar
Ísland fengi 6 sæti af 720 á Evrópuþinginu — 0,83% sæta. Þótt hæfni og bandalagsmyndun skipti máli (eins og reynsla Möltu sýnir) setja skipulagslegar skorður takmörk á áhrif smáríkja. Fullyrðingin ofmetur persónubundna þættina á kostnað stofnanalegs ramma. Meirihluti ákvarðana í ráðherraráðinu er tekinn með samstöðu frekar en atkvæðagreiðslu, sem styrkir stöðu smáríkja að einhverju leyti.
Að hluta staðfest Íslendingar hafa í dag engin áhrif á evrópska löggjöf þar sem þeir eru utan ESB. Fullyrt Fullveldi
Áhrifin verða aldrei minni en þau eru í dag, þar sem við bíðum frammi á gangi og fáum ekki að taka til máls við borðið.
Kjarninn er réttur: EEA-LEGAL-002 staðfestir að EES/EFTA-ríki hafa engan atkvæðisrétt í ráðherraráði eða Evrópuþinginu. EEA-DATA-011 lýsir þessu sem «legislation without representation» og bendir á að Ísland hafi aldrei nýtt sér 102. gr. synjunarréttinn. Orðalagið «engin áhrif» er þó of sterkt. Samkvæmt EEA-LEGAL-002 og EEA-DATA-011 taka íslenskir sérfræðingar þátt í hundruðum vinnuhópa ESB (decision-shaping) og EES-samningurinn veitir formlegan ráðgjafarrétt. Áhrifin eru takmörkuð en ekki engin.
Samhengi sem vantar
Ísland hefur formlegan ráðgjafarrétt samkvæmt 99. gr. EES-samningsins og tekur þátt í sérfræðingahópum ESB. Þetta eru takmörkuð en raunveruleg áhrif — ekki «engin». Auk þess nær EES-samningurinn aðeins til um 70–75% af löggjöf innri markaðarins; á sviðum sem EES-samningurinn nær ekki til (landbúnaður, sjávarútvegur, utanríkismál) hefur Ísland fullt fullveldi og þarf engin áhrif á ESB-löggjöf.