Oddur Ævar Gunnarsson
EinstaklingurFréttaritari
Fréttaritari
Yfirlit
Aðeins fullyrðingar sem aðilinn hefur fullyrt, verið vitnað í, eða umorðað eru taldar.
Fullyrðingar (6)
Að hluta staðfest Landskjörstjórn gerði athugasemdir við orðalag spurningarinnar sem til stendur að bera fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst 2026. Fullyrt Fullveldi
Landskjörstjórn gerði í síðustu viku athugasemdir við orðalag spurningarinnar sem til stendur að bera fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu þann 29. ágúst
Heimildir staðfesta að þjóðaratkvæðagreiðsla er fyrirhuguð 29. ágúst 2026 og að stjórnarandstaðan og ýmsir aðilar hafa gagnrýnt orðalag og ferli hennar. SOV-DATA-006 staðfestir dagsetninguna og nefnir gagnrýni á hana, SOV-PARL-005 og SOV-LEGAL-028 lýsa andmælum stjórnarandstöðunnar við ferlinu. Hins vegar nefna tiltækar heimildir ekki sérstaklega Landskjörstjórn sem þann aðila sem gerði athugasemdir við orðalagið — gagnrýnin sem heimildir lýsa kemur frá þingmönnum stjórnarandstöðunnar og öðrum pólitískum aðilum.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í staðreyndagrunni staðfestir beint að Landskjörstjórn hafi gert formlegar athugasemdir við orðalag spurningarinnar. Gagnrýnin sem heimildir lýsa kemur frá stjórnarandstöðuþingmönnum, ekki frá Landskjörstjórn. Til að sannreyna þetta að fullu þyrfti beina heimild frá Landskjörstjórn — t.d. bókun eða opinbera yfirlýsingu stofnunarinnar.
Að hluta staðfest Landskjörstjórn telur orðalag um hvort «halda eigi áfram» aðildarviðræður vera gildishlaðið þar sem enn sé deilt um hvort umsókn Íslands sé virk eða ekki. Fullyrt Fullveldi
kjörstjórnin telur orðalag um það hvort «halda eigi áfram» aðildarviðræður vera gildishlaðið þar sem enn sé deilt um það hvort umsókn Íslands sé virk eða ekki
Undirliggjandi efnisatriðin eiga við: POLL-DATA-010 og POLL-DATA-022 sýna að orðalag spurningar hefur veruleg áhrif á mældan stuðning — munurinn getur verið 8–12 prósentustig. PARTY-DATA-011 staðfestir að réttarstaða umsóknarinnar er umdeild: utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson sendi bréf um afturköllun árið 2015 en ESB viðurkenndi aldrei formlega afturköllunina. SOV-PARL-001 vitnar í utanríkisráðherra sem segir umsóknina enn virka. Engin heimild í staðreyndagrunninum staðfestir þó beint að Landskjörstjórn hafi sett fram þessa gagnrýni — gagnrýnin á orðalaginu kemur úr pólitískri umræðu á Alþingi.
Samhengi sem vantar
Staðreyndagrunnurinn inniheldur ekki beina heimild frá Landskjörstjórn um þessa afstöðu. POLL-DATA-021 sýnir að bilið milli stuðnings við viðræður og stuðnings við aðild er um 10 prósentustig, sem undirstrikar mikilvægi orðalags. Réttarstaða umsóknarinnar er raunverulega umdeild — framkvæmdastjórn ESB segir hana í gildi en íslenskir lögfræðingar eru ekki sammála um réttaráhrif bréfs Gunnars Braga.
Að hluta staðfest Ursula von der Leyen forseti framkvæmdarstjórnar ESB hefur sagt að aðildarumsókn Íslands sé enn virk. Fullyrt Fullveldi
Áður hefur Ursula von der Leyen forseti framkvæmdarstjórnar sagt að umsóknin sé enn virk.
Heimildir staðfesta að framkvæmdastjórn ESB lítur á umsókn Íslands sem enn í gildi. PARTY-DATA-011 nefnir að framkvæmdastjórnin lýsti því í mars 2026 að umsóknin væri virk, og POLITICAL-DATA-016 sýnir að stækkunarstjóri Marta Kos lýsti Íslandsmálinu sem auðveldustu aðildarviðræðum. SOV-PARL-001 vitnar í utanríkisráðherra sem staðfestir þetta. EEA-DATA-015 lýsir fundum Frostadóttur forsætisráðherra við von der Leyen en nefnir ekki beint yfirlýsingu hennar um umsóknina. Fullyrðingin er rétt í grundvallaratriðum en heimildir eigna yfirlýsinguna framkvæmdastjórninni sem stofnun fremur en von der Leyen persónulega.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta afstöðu framkvæmdastjórnarinnar sem stofnunar en bein tilvitnun í von der Leyen persónulega liggur ekki fyrir í staðreyndagrunninum. EEA-DATA-015 lýsir fundum hennar og forsætisráðherra en opinber umgjörð þeirra var öryggissamstarf, ekki ESB-aðild beint. Framkvæmdastjórnin ræður ekki ein hvort viðræður hefjist — ráðherraráðið tekur lokaákvörðun.
Að hluta staðfest Utanríkisráðherra sagði að vel megi breyta orðalagi spurningarinnar, jafnvel þó staða aðildarumsóknar Íslands sé skýr og hún sé enn virk. Fullyrt Fullveldi
Utanríkisráðherra sagði við fréttastofu um helgina að vel megi breyta orðalagi spurningarinnar, jafnvel þó staða aðildarumsóknar Íslands sé skýr, að hún sé enn virk.
SOV-PARL-001 staðfestir að utanríkisráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hefur lagt fram spurninguna og haldið því fram að umsóknin sé virk. POLL-DATA-010 og POLL-DATA-022 sýna að orðalag hefur veruleg áhrif á mældan stuðning og gefa samhengi fyrir umræðuna. Hins vegar staðfestir engin heimild í staðreyndagrunninum sérstaklega þessa yfirlýsingu utanríkisráðherra um helgina — að hún hafi sagt að vel megi breyta orðalaginu. Efnisatriðin um virka umsókn eru studd en tilvitnunin í viðtalið er ekki staðfest úr heimildum.
Samhengi sem vantar
Yfirlýsing utanríkisráðherra um helgina um breytingu á orðalagi er ekki skráð í staðreyndagrunninn. Ef greinin vísar í nýlegt viðtal við fréttastofu er sú heimild ekki meðal tiltækra gagna. PARTY-DATA-011 staðfestir þó að réttarstaða umsóknarinnar er umdeild og framkvæmdastjórnin telur hana í gildi. POLL-DATA-021 sýnir 10 prósentustiga mun á stuðningi eftir orðalagi, sem skýrir hvers vegna orðalagið er pólitískt viðkvæmt.
Staðfest Merking þjóðaratkvæðagreiðslunnar 2012 um stjórnarskrármálið hefur verið umdeild alveg síðan hún fór fram — deilt hefur verið um hvað nákvæmlega já þýddi. Fullyrt Fordæmi
Við sem höfum fylgst með stjórnarskrármálinu frá upphafi vitum að það hefur verið að þrefa um merkingu þjóðaratkvæðagreiðslunnar 2012 alveg síðan þá, hvað nákvæmlega já þýddi
Heimildir staðfesta þetta skýrt. SOV-DATA-005 lýsir niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar 2012 — 66,9% kusu já — og nefnir að gagnrýnendur aðgerðaleysis vísa til skýrs lýðræðislegs umboðs en verjendur þess vísa til lítillar þátttöku (48,9%) og segja stjórnarskrárbreytingar krefjist meiri samstöðu. SOV-HIST-001 lýsir áratugalangri óvirkni á Alþingi þar sem engin ákvæði drógsins hafa orðið að lögum, og nefnir gagnrýni Stjórnarskrárfélagsins á þetta sem lýðræðishalla. SOV-DATA-022 notar fordæmið sérstaklega til að sýna tvíræðni ráðgefandi atkvæðagreiðslna á Íslandi.
Samhengi sem vantar
SOV-DATA-005 nefnir að spurningarnar sex voru gagnrýndar sem leiðandi eða samsettar, sem bætir við vandamálið um merkingu niðurstöðunnar. Þjóðaratkvæðagreiðslan var ráðgefandi og Alþingi bar enga lagalega skyldu til að bregðast við. Þátttakan var 48,9% — talsvert undir venjulegri kosningaþátttöku (80–85%) — sem veikir lýðræðisleg rök.
Að hluta staðfest Óvarfærið orðalag í þjóðaratkvæðagreiðslu gæti orðið að áratugalangt þrákefli í umræðunni ef ekki er að gætt. Fullyrt Fullveldi
Þetta getur hljómað eins og aukaatriði í dag en við gætum farið að þrefa um þetta næstu áratugina.
Fordæmið frá 2012 styður rökfærsluna. SOV-HIST-001 og SOV-DATA-005 sýna að merking þjóðaratkvæðagreiðslunnar 2012 hefur verið umdeild í rúman áratug og engri niðurstöðu hefur verið fylgt eftir — beint íslenskt fordæmi um þetta vandamál. POLL-DATA-010 og POLL-DATA-022 staðfesta að orðalag hefur mælanleg áhrif á mældan stuðning (8–12 prósentustig), sem sýnir að orðalagsvandinn er raunverulegur. SOV-DATA-022 bendir á að þjóðaratkvæðagreiðslan er ráðgefandi, sem eykur hættuna á túlkunardeilum eftir á.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er spá og byggir á hliðstæðu við 2012 — en aðstæðurnar eru ekki endilega sambærilegar. ESB-þjóðaratkvæðagreiðslan varðar afmarkað utanríkisstefnuatriði á meðan 2012 varðaði heila stjórnarskrá. Ef niðurstaðan verður skýr og þátttakan há gætu túlkunardeilur verið minni. POLL-DATA-021 sýnir þó 10 prósentustiga mun á stuðningi eftir orðalagi, sem bendir til þess að raunverulegur grundvöllur sé fyrir áhyggjum.