Óvissa um kostnað vegna mögulegs framhalds aðildarviðræðna
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Í síðustu aðildarviðræðum samþykkti Ísland að ráðast ekki í meiriháttar breytingar sem krafist er vegna aðildar nema ljóst yrði að Ísland yrði aðili að ESB. Fullveldi
Ráðuneytið segir að stjórnvöld hafi í síðustu viðræðum verið skýr um að ekki yrði ráðist í meiriháttar breytingar sem væri krafist vegna aðildar, nema ljóst væri að Ísland yrði aðili að ESB.
Fullyrðing: Í síðustu aðildarviðræðum samþykkti Ísland að ráðast ekki í meiriháttar breytingar sem krafist er vegna aðildar nema ljóst yrði að Ísland yrði aðili að ESB.
SOV-DATA-023 staðfestir að Ísland sótti um aðild 2009 og viðræður stóðu 2010-2013, en nefnir ekki beinlínis þessa samningsskilyrði. Hins vegar styður SOV-PARL-001 hugmyndina á óbeinan hátt — Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir lýsti yfir skýrum fyrirvörum um fullveldi og undirritun. Einnig styður EEA-LEGAL-021 við þennan skilning, þar sem tekið er fram að aðildarviðræður fjalli um tímaáætlun innleiðingar, ekki um hvort reglur séu teknar upp, og að aðlögunartímabil séu viðurkennt samningaatriði. Engin heimild staðfestir þó beint að formlegt samkomulag hafi náðst um frestun stofnanabreytinga.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta viðræðuferlið og meginreglurnar um aðlögunartímabil, en engin heimild í staðreyndagrunni vitnar beint í formlegt samkomulag milli Íslands og ESB um að fresta stofnanabreytingum þar til aðild væri tryggð. Þetta samkomulag kann að vera skráð í samningaskjölum viðræðnanna sem eru ekki í gagnagrunni.
Að hluta staðfest Snemma í viðræðunum 2009 til 2013 náðu íslensk stjórnvöld og ESB samkomulagi um að Ísland myndi ekki ráðast í stofnanar- og lagabreytingar sem af aðild leiða fyrr en að afstaðinni þjóðaratkvæðagreiðslu. Fullveldi
Snemma í viðræðum sem fram fóru á árunum 2009 til 2013 hafi íslensk stjórnvöld og ESB náð saman um að Ísland myndi ekki ráðast í breytingar á stofnunum og þær lagabreytingar sem af aðild leiða fyrr en að afstaðinni þjóðaratkvæðagreiðslu.
Fullyrðing: Snemma í viðræðunum 2009 til 2013 náðu íslensk stjórnvöld og ESB samkomulagi um að Ísland myndi ekki ráðast í stofnanar- og lagabreytingar sem af aðild leiða fyrr en að afstaðinni þjóðaratkvæðagreiðslu.
SOV-DATA-023 staðfestir að aðildarviðræður fóru fram 2010-2013 og SOV-PARL-001 sýnir skýra yfirlýsingu utanríkisráðherra um fullveldisvernd í aðildarviðræðum. EEA-LEGAL-021 undirstrikar að aðlögunartímabil séu hefðbundið samningaatriði. Þó staðfestir engin heimild beint það samkomulag sem lýst er — að breytingar yrðu ekki gerðar fyrr en eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. SOV-DATA-002 bendir á að þjóðaratkvæðagreiðslan er ráðgefandi samkvæmt stjórnarskránni, sem flækir þessa fullyrðingu. Einnig nefnir EEA-LEGAL-012 að ESB hefur hertar kröfur til nýrra aðildarríkja frá Lissabon-sáttmálanum.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í gagnagrunni sýnir beint þetta samkomulag milli Íslands og ESB. Þetta kann að vera nákvæm lýsing á samningslegri afstöðu Íslands í viðræðunum, en án frumheimilda (t.d. samningapöntana eða bókanir frá viðræðufundum) er ekki hægt að staðfesta nákvæmlega. Fullyrðingin gerir ráð fyrir formlegum samningi en heimildir benda frekar að þetta hafi verið íslensk afstaða, ekki tvíhliða samkomulag.
Að hluta staðfest Innleiðing löggjafar á grundvelli EES-aðildar hélt áfram í viðræðutímanum þrátt fyrir samkomulagið um að fresta stofnanabreytingum. EES/ESB-löggjöf
Innleiðing löggjafar á grundvelli EES-aðildarinnar myndi þó halda áfram, hér eftir sem hingað til.
Fullyrðing: Innleiðing löggjafar á grundvelli EES-aðildar hélt áfram í viðræðutímanum þrátt fyrir samkomulagið um að fresta stofnanabreytingum.
ETS-LEGAL-003 og ETS-LEGAL-001 staðfesta að EES-innleiðing hélt áfram á meðan aðildarviðræður stóðu yfir (2010-2013) — t.d. var ESB-losunarkvótakerfið innleitt 2008 og flugumhverfisgerðin innlimuð síðar. EEA-LEGAL-007 staðfestir að EES-innleiðing er samfellt ferli óháð aðildarviðræðum. Fullyrðingin nefnir þó «samkomulag um að fresta stofnanabreytingum» sem engin heimild staðfestir beint. Ísland «frysti» viðræðurnar 2013 en heimildir lýsa ekki formlegum samkomulagi um frestun stofnanabreytinga á viðræðutímanum sjálfum.
Samhengi sem vantar
Engin heimild staðfestir «samkomulag um að fresta stofnanabreytingum» á viðræðutímanum. Aðildarviðræðurnar voru frystar 2013 en það er ólíkt formlegri frestun stofnanabreytinga. EES-innleiðing er sjálfstætt ferli frá aðildarviðræðum og hefði haldið áfram hvort sem viðræður stóðu yfir eða ekki.
Staðfest Almennt er gengið út frá því að ríki sem sækist eftir ESB-aðild taki upp reglur sambandsins, að teknu tilliti til niðurstöðu samningaviðræðna, til að mynda um sérlausnir, aðlaganir á löggjöf ESB eða aðlögunartímabil. EES/ESB-löggjöf
Almennt sé gengið út frá því að ríki sem sækist eftir aðild að ESB taki upp reglur sambandsins, að teknu tilliti til niðurstöðu samningaviðræðna, til að mynda um sérlausnir, aðlaganir á löggjöf ESB eða aðlögunartímabil.
Fullyrðing: Almennt er gengið út frá því að ríki sem sækist eftir ESB-aðild taki upp reglur sambandsins, að teknu tilliti til niðurstöðu samningaviðræðna, til að mynda um sérlausnir, aðlaganir á löggjöf ESB eða aðlögunartímabil.
EEA-LEGAL-017 staðfestir orðrétt að aðildarviðræður fjalli um «the conditions and timing for the candidate's adoption, implementation and enforcement of all current EU rules» — umsóknarríkið tekur upp reglurnar, en semur um tímaáætlun og aðlögun. EEA-LEGAL-021 bætir við að í reynd geti ríki samið um aðlögunartímabil (3-12 ár), tæknilegar aðlaganir og fjármálafyrirkomulag. Sú heimild nefnir meðal annars 12 ára undanþágu Póllands vegna landakaupa. EEA-LEGAL-013 lýsir ferlinu í 33-35 samningaköflum þar sem opnunarskilyrði og lokaskilyrði eru sett. Fullyrðingin lýsir þessu ferli af nákvæmni og viðurkennir bæði grunnregluna (ríki taka upp reglurnar) og svigrúmið (sérlausnir, aðlaganir, aðlögunartímabil).
Samhengi sem vantar
EEA-LEGAL-012 tekur fram að frá Lissabon-sáttmálanum (2009) hafa varanlegar undanþágur ekki verið veittar nýjum aðildarríkjum — Króatía fékk engar 2013. Þannig er svigrúmið fyrir «sérlausnir» takmarkaðra en áður, þótt aðlögunartímabil séu enn viðurkennt samningsatriði. Fullyrðingin gæti gefið of rúman skilning á hugtakinu «sérlausnir» í ljósi þessarar þróunar.
Að hluta staðfest Ísland hefur tekið upp töluverðan hluta reglna ESB í gegnum EES-samninginn og Schengen-samstarfið, ólíkt öðrum ríkjum sem hafa gengið í sambandið. EES/ESB-löggjöf
Ólíkt öðrum ríkjum sem hafa gengið í sambandið hafi Ísland tekið upp töluverðan hluta reglna sambandsins, bæði í gegnum EES-samninginn og Schengen-samstarfið.
Fullyrðing: Ísland hefur tekið upp töluverðan hluta reglna ESB í gegnum EES-samninginn og Schengen-samstarfið, ólíkt öðrum ríkjum sem hafa gengið í sambandið.
EES-samningurinn nær til um 75% af löggjöf innri markaðarins samkvæmt EEA-LEGAL-001 og EEA-DATA-006. Þetta er stór hluti en alls ekki allur regluverki ESB — EEA-DATA-017 sýnir að Ísland innleiddi aðeins 13,4% af heildarregluverki sambandsins á árunum 1994–2016. Stór málefnasvið eins og landbúnaður, sjávarútvegur, tollasamband, utanríkisstefna og réttarmál falla utan EES.
Samhengi sem vantar
Munurinn á 70–75% innri markaðarins og 13,4% heildarregluverksins er lykilatriði. Aðferðafræði skiptir máli: EEA-DATA-017 telur allar bindandi gerðir ESB (þar á meðal á sviðum utan EES) en EEA-LEGAL-001 mælir aðeins innleiðingu innan gildissviðs EES. Margar innleiddar gerðir eru tæknilegar og hafa takmarkaða stefnumótunarþýðingu.