Hver eru markmiðin?
Raddir í greininni
Niðurstöður
Staðfest Samningsmarkmið stjórnvalda verða ekki ákveðin fyrr en að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslunni í haust. Fullveldi
samningsmarkmið stjórnvalda verði ekki ákveðin fyrr en að lokinni þessari atkvæðagreiðslu
Fullyrðing: Samningsmarkmið stjórnvalda verða ekki ákveðin fyrr en að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslunni í haust.
Heimildir staðfesta þessa fullyrðingu. Samkvæmt SOV-PARL-001 lýsti utanríkisráðherra því yfir í flutningsræðu sinni að viðræður myndu ekki hefjast fyrr en eftir atkvæðagreiðslu, og lofaði að skrifa aldrei undir samning sem tryggir ekki íslensk markmið. SOV-PARL-003 sýnir að stjórnarandstaðan gagnrýndi einmitt að samningsmarkmið lægju ekki fyrir áður en þjóðin greiddi atkvæði — sem staðfestir óbeint að ríkisstjórnin hyggst ákvarða þau eftir á. Þjóðaratkvæðagreiðslan er fyrirhuguð 29. ágúst 2026 samkvæmt SOV-DATA-006.
Samhengi sem vantar
Þjóðaratkvæðagreiðslan er ráðgefandi (SOV-LEGAL-026) og snýst um hvort halda eigi áfram viðræðum, ekki um aðild sem slíka. Einnig er rétt að taka fram að samningsmarkmið eru pólitískt loforð, ekki lagaskylda.
Að hluta staðfest Í greinargerð með þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðsluna er sérstaklega tekið fram að uppfærð samningsmarkmið verði unnin að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu. Fullveldi
Sérstaklega er tekið fram í greinargerð með þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðsluna að uppfærð samningsmarkmið verði unnin að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu.
Fullyrðing: Í greinargerð með þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðsluna er sérstaklega tekið fram að uppfærð samningsmarkmið verði unnin að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu.
Fullyrðingin vísar sérstaklega í greinargerð þingsályktunartillögunnar, en engin heimild í staðreyndagrunninum inniheldur beina tilvitnun úr greinargerðinni sjálfri. SOV-PARL-001 lýsir flutningsræðu ráðherra þar sem fram kom að viðræður myndu hefjast eftir atkvæðagreiðslu, og SOV-PARL-005 fjallar um þingsályktunartillöguna almennt. Efnislega er fullyrðingin í samræmi við þekktar yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar, en ekki er hægt að staðfesta orðalagið «sérstaklega tekið fram í greinargerð» út frá þessum heimildum.
Samhengi sem vantar
Staðreyndagrunnurinn inniheldur ekki texta greinargerðarinnar sjálfrar. Til að staðfesta fullyrðinguna þyrfti beinan aðgang að greinargerð þingsályktunartillögunnar á vef Alþingis.
Staðfest Spurningin um hvort halda skuli viðræðum við ESB áfram hefur tekið pláss í umræðunni síðustu þrettán ár. Annað
spurningin um hvort halda skuli viðræðunum áfram tekið pláss í umræðunni síðustu þrettán ár
Fullyrðing: Spurningin um hvort halda skuli viðræðum við ESB áfram hefur tekið pláss í umræðunni síðustu þrettán ár.
Viðræður Íslands við ESB voru frystar árið 2013, sem er þrettán árum fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna 2026. POLL-DATA-021 staðfestir að bilið milli stuðnings við viðræður og stuðnings við aðild hefur verið viðvarandi eiginleiki í skoðanakönnunum frá 2009. SOV-PARL-004 sýnir að þingmenn hafa lagt fram þingsályktunartillögur um þjóðaratkvæðagreiðslu á mörgum þingum (2022, 2023, 2026), sem staðfestir að umræðan hefur verið lifandi.
Samhengi sem vantar
Umræðan var ekki jafn áberandi á öllu tímabilinu. Viðræðurnar voru frystar 2013 og spurningin var frekar í baksæti á tímabili miðflokka-sjálfstæðisflokksríkisstjórna (2013–2017). Hún varð aftur áberandi þegar Viðreisn og Samfylkingin tóku umræðuna upp á nýjan leik.
Að hluta staðfest ESB-aðild myndi leiða til þess að erlendar landbúnaðarvörur nytu óhefts, tollalauss aðgangs að íslenskum markaði. Landbúnaður
Óheft, tollalaus viðskipti með erlendar landbúnaðarvörur eru ekki til þess fallin að styrkja samkeppnisstöðu íslenskra bænda
Fullyrðing: ESB-aðild myndi leiða til þess að erlendar landbúnaðarvörur nytu óhefts, tollalauss aðgangs að íslenskum markaði.
Rétt er að full ESB-aðild myndi afnema innri tolla á landbúnaðarvörum samkvæmt reglum tollabandalagsins (AGRI-DATA-008, TRADE-DATA-021). Ísland beitir nú háum tollum (30–100%+) á mjólkurvörur og kjöt. Fullyrðingin er hins vegar of víð þar sem hún gefur til kynna «óheft» aðgengi strax — öll ríki sem hafa gengið í ESB hafa fengið aðlögunartímabil (AGRI-DATA-016, AGRI-DATA-020), yfirleitt 7–12 ár. Norðurlöndin fengu jafnframt heimild til viðbótarstyrkja fyrir norðlægan landbúnað sem gildir enn (AGRI-DATA-016).
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin sleppur aðlögunartímabilum sem öll nýju aðildarríkin hafa fengið (allt að 12 ár). Einnig vantar umfjöllun um möguleika á viðbótarstuðningi eins og Finnland og Svíþjóð fengu (Article 142). Auk þess myndi Ísland öðlast aðgang að innri markaði ESB fyrir eigin landbúnaðarvörur, þótt útflutningur væri líklega takmarkaður.
Staðfest Bændur í ESB-löndum eru ekki að öllu leyti ánægðir með sitt hlutskipti undir sameiginlegu landbúnaðarstefnunni. Landbúnaður
við heyrum það mjög skýrt frá okkar kollegum í Evrópusambandslöndunum að þeir eru ekki að öllu leyti ánægðir með sitt hlutskipti
Fullyrðing: Bændur í ESB-löndum eru ekki að öllu leyti ánægðir með sitt hlutskipti undir sameiginlegu landbúnaðarstefnunni.
AGRI-DATA-023 staðfestir þetta greinilega: árin 2023–2024 brutust út mótmæli bænda í a.m.k. 12 ESB-ríkjum. Um 1.000 dráttarvélar lokuðu Brussel í febrúar 2024. Kvartanir beindust að lágum tekjum, hækkuðu aðföngum, skriffinnsku og umhverfisreglum. Framkvæmdastjórnin brást við með fordæmalausum undanþágum, m.a. afturköllun pesticide-reglugerðar og frestun á kröfu um 4% hvíldarland.
Samhengi sem vantar
Almennur stuðningur almennings við landbúnaðarstefnuna er hins vegar mikill: Eurobarometer (janúar 2025) sýndi að 56% ESB-borgara telja fjárhagslegan stuðning við bændur viðunandi og 88% styðja greiðslur fyrir loftslagsvænan landbúnað. Óánægja bænda endurspeglar ekki endilega almenna óánægju. Kvartanir voru einnig mismunandi eftir löndum — hollenskir bændur mótmæltu köfnunarefnisreglum, pólskir bændur innflutningi frá Úkraínu.