Að kíkja undir pilsfaldinn hjá Maddömunni í Brüssel
Raddir í greininni
Niðurstöður
Staðfest Össur Skarphéðinsson var utanríkisráðherra þegar ESB-umsóknin 2009 var lögð fram. Flokkastefnur
Össur Skarphéðinsson blessaður fer mikinn í viðtali á Vísi nýlega um ESB umsóknina 2009. Hann var utanríkisráðherra á þeim tíma.
Fullyrðing: Össur Skarphéðinsson var utanríkisráðherra þegar ESB-umsóknin 2009 var lögð fram.
POLITICAL-DATA-010 staðfestir að Össur Skarphéðinsson (Samfylkingin) gegndi embætti utanríkisráðherra frá 2009 til 2013 og leiddi aðildarferlið. Umsóknin var lögð fram 16. júlí 2009 undir forystu Jóhönnu Sigurðardóttur og Össur var utanríkisráðherra á þeim tíma. Engar heimildir stangast á við þessa fullyrðingu.
Að hluta staðfest Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur missti þingmeirihluta sinn árið 2013. Flokkastefnur
Ríkisstjórnin hafði þá misst þingmeirihluta sinn og breytingar á stjórnarskrá sem áttu að heimila ESB umsókn og ESB umsóknin sjálf datt dauð niður.
Fullyrðing: Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur missti þingmeirihluta sinn árið 2013.
Heimildir staðfesta að ríkisstjórn Jóhönnu (Samfylkingin-VG) sat til vors 2013 og tók þá við ný ríkisstjórn eftir kosningar. POLITICAL-DATA-010 og PARTY-DATA-013 sýna að koalísjónin sat kjörtímabilið út og nýtt þing tók við eftir kosningarnar vorið 2013. Engin heimild staðfestir hins vegar beint að ríkisstjórnin hafi misst þingmeirihluta sinn áður en hún lét af störfum — hugsanlegt er að flokkarnir hafi haldið formlegum meirihluta þangað til kosninganna. Fullyrðingin er líklega rétt í meginatriðum en heimildir í staðreyndagrunni skortir til að staðfesta nákvæman tímasetningu meirihlutamissis.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í staðreyndagrunni staðfestir beint hvenær eða hvort ríkisstjórnin missti þingmeirihluta sinn á kjörtímabilinu 2009–2013. Kosningar voru vorið 2013 og ný ríkisstjórn tók við — en hvort meirihlutinn hrundi fyrir kosningar eða hvort ríkisstjórnin sat einfaldlega kjörtímabilið út er óljóst af tiltækum heimildum.
Að hluta staðfest ESB-umsóknin 2009 átti sér ekki stoð í meirihluta á Alþingi. Flokkastefnur
Né heldur að á alþingi væri enginn þingmeirihluti fyrir aðild að ESB né heldur meðal þjóðarinnar.
Fullyrðing: ESB-umsóknin 2009 átti sér ekki stoð í meirihluta á Alþingi.
PREC-DATA-024 staðfestir að atkvæðagreiðslan á Alþingi 2009 um ESB-umsóknina var 33 gegn 28 — þröngt en samt meirihluti. Ríkisstjórnin náði þannig þingmeirihluta til að samþykkja umsóknina. POL-DATA-011 sýnir hins vegar að 25–30 þingmenn af 63 voru ESB-sinnaðir á persónulegum forsendum. Mikilvægur greinarmunur er á að styðja aðildarviðræður og vera fylgjandi ESB-aðild — meirihluti kaus fyrir umsókninni en víðtækur stuðningur við aðild sem slíka var veikari. Fullyrðingin er of einföld: meirihluti á Alþingi samþykkti umsóknina, en meirihluti fyrir aðild sem slíkri var líklega ekki til staðar.
Samhengi sem vantar
PREC-DATA-024 sýnir að Alþingi samþykkti umsóknina með 33 atkvæðum gegn 28. Fullyrðingin blandar saman tveimur hlutum: stuðningi við umsóknina (sem náði meirihluta) og stuðningi við aðild (sem var umdeilanlegri). POL-DATA-002 bendir til þess að fjórir flokkar með 33–35 þingsæti hafi verið á móti aðild — en þetta eru tölur frá 2024 kjörtímabilinu, ekki 2009.
Að hluta staðfest ESB-umsóknin 2009 naut ekki stuðnings meirihluta þjóðarinnar. Kannanir
Né heldur að á alþingi væri enginn þingmeirihluti fyrir aðild að ESB né heldur meðal þjóðarinnar.
Fullyrðing: ESB-umsóknin 2009 naut ekki stuðnings meirihluta þjóðarinnar.
PREC-HIST-005 sýnir að stuðningur við ESB-aðild náði hámarki í um 60% snemma árs 2009 og POLL-DATA-004 staðfestir um 55% stuðning á sama tíma. Þetta bendir til þess að meirihluti þjóðarinnar hafi stutt aðild þegar umsóknin var lögð fram — sem stangast á við fullyrðinguna. Stuðningur fór hins vegar hratt minnkandi og var kominn niður í um 25% árið 2013. Fullyrðingin er of einföld: þegar umsóknin var lögð fram sumarið 2009 var meirihluti enn fylgjandi, en stuðningur dvínaði síðan hratt.
Samhengi sem vantar
Samkvæmt PREC-HIST-005 náði stuðningur hámarki í um 60% snemma árs 2009, sem bendir til meirihlutastuðnings þegar umsóknin var lögð fram í júlí 2009. POLL-DATA-004 staðfestir um 55% stuðning á sama tíma. Fullyrðingin á betur við eftir 2010 þegar stuðningur fór dvínandi — ekki þegar umsóknin var raunverulega lögð fram.
Að hluta staðfest Ríkisstjórnin sem lagði fram ESB-umsóknina 2009 var ekki í heild sinni að baki umsókninni — einungis forsætis- og utanríkisráðherra stóðu að henni. Fullveldi
Það hafði hinsvegar enginn sagt forsvarsmönnum ESB að ríkisstjórn Íslands sem slík stæði ekki að umsókninni heldur forsætis og utanríkisráðherra.
Fullyrðing: Ríkisstjórnin sem lagði fram ESB-umsóknina 2009 var ekki í heild sinni að baki umsókninni — einungis forsætis- og utanríkisráðherra stóðu að henni.
POL-DATA-010 staðfestir að ríkisstjórnin var koalísjón Samfylkingar og Vinstri grænna, þar sem Vinstri grænir voru tvístígandi gagnvart ESB-aðild. POLITICAL-DATA-008 sýnir að Samfylkingin stóð að umsókninni og POL-DATA-001 staðfestir að Samfylkingin og Viðreisn (stofnað 2016) eru einu flokkarnir sem styðja ESB-aðild formlega. Fullyrðingin á þannig við rök að styðjast: Vinstri grænir voru ekki ákafir stuðningsmenn og Samfylkingin bar verkefnið fyrst og fremst. Hins vegar er of langt gengið að segja að einungis forsætis- og utanríkisráðherra hafi staðið að umsókninni — ríkisstjórnin sem heild bar formlega ábyrgð á henni.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í staðreyndagrunni lýsir innri togstreitu ríkisstjórnarinnar 2009 varðandi ESB-umsóknina á nákvæman hátt. Vitað er að Vinstri grænir voru tvístígandi, en hvort ráðherrar þeirra hafi beinlínis andmælt umsókninni innan ríkisstjórnar er ekki skjalfest í tiltækum heimildum. Ríkisstjórnin lagði umsóknina formlega fram sem heild — munur er á formlegri ábyrgð og pólitískum áhuga.
Að hluta staðfest ESB-umsóknin varð sjálfdauð á útmánuðum 2013. Fordæmi
Umsóknin að ESB varð sjálfdauð á útmánuðum 2013.
Fullyrðing: ESB-umsóknin varð sjálfdauð á útmánuðum 2013.
SOV-DATA-023 staðfestir að viðræðum var frestað í maí 2013 þegar nýja miðju-hægri ríkisstjórnin tók við. PREC-HIST-004 og EEA-DATA-009 styðja að ríkisstjórnin frysti viðræðurnar og formlega var umsóknin dregin til baka í mars 2015. Viðræðurnar stöðvuðust þannig í raun vorið 2013 — ekki á «útmánuðum» 2013. Hugtakið «sjálfdauð» er einnig umdeilanlegt þar sem umsóknin var virk frestun fremur en sjálfkrafa afturköllun — og ESB hefur haldið því fram að umsóknin sé enn í gildi.
Samhengi sem vantar
PARTY-DATA-011 bendir til þess að ESB hafi aldrei formlega viðurkennt afturköllun umsóknarinnar — framkvæmdastjórn ESB hefur lýst því yfir að umsóknin sé enn í gildi. Orðalagið «sjálfdauð» felur í sér að umsóknin hafi fallið sjálfkrafa niður, en í raun var hún frystu af ríkisstjórninni og dregin formlega til baka af utanríkisráðherra árið 2015 — ferli sem þingið samþykkti aldrei formlega.
Að hluta staðfest Breytingar á stjórnarskrá sem áttu að heimila ESB-umsókn féllu niður þegar ríkisstjórnin missti þingmeirihluta 2013. EES/ESB-löggjöf
Ríkisstjórnin hafði þá misst þingmeirihluta sinn og breytingar á stjórnarskrá sem áttu að heimila ESB umsókn og ESB umsóknin sjálf datt dauð niður.
Fullyrðing: Breytingar á stjórnarskrá sem áttu að heimila ESB-umsókn féllu niður þegar ríkisstjórnin missti þingmeirihluta 2013.
SOV-HIST-001 staðfestir að stjórnarskrárbreytingar náðu ekki fram að ganga á kjörtímabilinu — ráðgjafaratkvæðagreiðsla 2012 studdi frumvarpið en Alþingi samþykkti það aldrei. PARTY-DATA-011 og POLITICAL-DATA-010 staðfesta að nýja ríkisstjórnin 2013 stöðvaði ESB-viðræður. Tengingin milli stjórnarskrárvinnu og ESB-umsóknar er hins vegar flóknari en fullyrðingin gefur til kynna — stjórnarskrárvinna snerist um margt annað en ESB-umsókn (náttúruauðlindir, kosningakerfi) og ESB-umsóknin þurfti ekki endilega stjórnarskrárbreytingu til að halda áfram.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin gefur í skyn að stjórnarskrárbreytingarnar hafi verið sérstaklega ætlaðar til að «heimila ESB-umsókn» en samkvæmt SOV-HIST-001 fjallaði stjórnarskrárfrumvarpið um mun breiðari viðfangsefni — náttúruauðlindir, kosningakerfi og lýðræðislegt eftirlit. Tengsl stjórnarskrárbreytinga og ESB-umsóknar voru til staðar en ekki eins bein og fullyrðingin gefur til kynna. Auk þess var ESB-umsóknin þegar lögð fram 2009 án stjórnarskrárbreytinga.