Ábyrgðin er Viðreisnar
Raddir í greininni
Niðurstöður
Heimildir vantar Um 70% sjálfstæðismanna voru andvígir ESB-aðild í könnun sem gerð var frá nóvember 2008 fram yfir áramót 2009. Kannanir
Gerð var sérstök könnun á afstöðu sjálfstæðismanna frá nóvember 2008 fram yfir áramót 2009 og kom í ljós að um 70% þeirra voru andvígir aðild.
Fullyrðing: Um 70% sjálfstæðismanna voru andvígir ESB-aðild í könnun sem gerð var frá nóvember 2008 fram yfir áramót 2009.
Engin heimild í staðreyndagrunni nefnir sérstaka könnun á afstöðu sjálfstæðismanna frá nóvember 2008 fram yfir áramót 2009 eða töluna 70%. POL-DATA-006 fjallar um þróun afstöðu Sjálfstæðisflokksins yfir áratugi en nefnir ekki þessa tilteknu könnun. POLL-DATA-011 sýnir að nú styðji um 25% kjósenda Sjálfstæðisflokksins ESB-aðild — sem þýðir að um 75% séu andvígir — en það er gögn frá 2025, ekki 2008-2009.
Samhengi sem vantar
Sögulegar kannanir frá 2008-2009 eru ekki í staðreyndagrunninum. Núverandi gögn (POLL-DATA-011) sýna að um 75% kjósenda Sjálfstæðisflokksins eru andvígir ESB-aðild í dag, sem er svipuð tala og fullyrðingin nefnir fyrir 2008-2009, en ekki er hægt að staðfesta sögulegu töluna úr heimildum.
Heimildir vantar Í mars 2009 var gerð málamiðlun á landsfundi Sjálfstæðisflokksins um að ekki skyldi sótt um ESB-aðild nema þjóðin styddi það í þjóðaratkvæðagreiðslu. Flokkastefnur
Í mars 2009 náðist sú málamiðlun milli skoðanahópa á landsfundi að ekki skyldi sótt um aðild að ESB nema þjóðin styddi það í þjóðaratkvæðagreiðslu.
Fullyrðing: Í mars 2009 var gerð málamiðlun á landsfundi Sjálfstæðisflokksins um að ekki skyldi sótt um ESB-aðild nema þjóðin styddi það í þjóðaratkvæðagreiðslu.
Engin heimild í staðreyndagrunni vísar beint til landsfundar Sjálfstæðisflokksins í mars 2009 eða málamiðlunar þar um þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir umsókn. PARTY-DATA-024 fjallar um stefnu Sjálfstæðisflokksins frá 2013 — að viðræðum yrði hætt og einungis haldið áfram með samþykki þjóðaratkvæðagreiðslu — en það er önnur ákvörðun en sú sem fullyrðingin lýsir. POL-DATA-006 lýsir almennri afstöðu flokksins en nefnir ekki tilteknu landsfundarsamþykktina.
Samhengi sem vantar
Söguleg landsfundarsamþykkt Sjálfstæðisflokksins frá 2009 er ekki í staðreyndagrunninum. Samhengið frá PARTY-DATA-024 staðfestir að flokkurinn hafði stefnu um þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir 2013-kosningarnar, en sú stefna fjallaði um framhald viðræðna, ekki upphaf umsóknar.
Þarfnast samhengis Viðreisn setti á stefnuskrá sína að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-viðræður án þess að hafa vilja til aðildar. Flokkastefnur
Viðreisn setti hins vegar á stefnuskrá sína að atkvæðagreiðsla um viðræður án vilja til aðildar yrði sérstakt markmið.
Fullyrðing: Viðreisn setti á stefnuskrá sína að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-viðræður án þess að hafa vilja til aðildar.
Fullyrðingin gefur ranga mynd af stefnu Viðreisnar. PARTY-DATA-017 og POLITICAL-DATA-004 staðfesta að Viðreisn var stofnuð með ESB-aðild sem grunnstef í stefnuskrá frá upphafi — ekki einungis um þjóðaratkvæðagreiðslu án vilja til aðildar. Stofnyfirlýsing flokksins kallar beint eftir því að Ísland ljúki aðildarviðræðum og verði aðili. Fullyrðingin sleppir þeim kjarna stefnunnar.
Samhengi sem vantar
Stefna Viðreisnar er ekki einungis þjóðaratkvæðagreiðsla heldur full aðild að ESB. Flokkurinn var stofnaður með pro-EU stefnu sem kjarnaatriði og hefur stöðugt talað fyrir því að ljúka aðildarviðræðum og verða aðildarríki.
Staðfest Stefna Viðreisnar um þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-viðræður varð hluti af stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar. Flokkastefnur
Þessi stefna varð hluti af stjórnarsáttmála þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr og ætlar nú að framkvæma stefnuna.
Fullyrðing: Stefna Viðreisnar um þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-viðræður varð hluti af stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar.
PARTY-DATA-013 staðfestir beint að ríkisstjórnarsáttmáli Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins frá árslokum 2024 felur í sér samþykki um að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við ESB fyrir 2027. POLITICAL-DATA-011 staðfestir einnig að núverandi ríkisstjórn er sú fyrsta sem skuldbindur sig formlega til slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu. Þjóðaratkvæðagreiðslan hefur síðan verið ákveðin 29. ágúst 2026.
Samhengi sem vantar
Flokkur fólksins er aðili að ríkisstjórnarsáttmálanum en er sjálfur ESB-andstæður — samkomulagið um þjóðaratkvæðagreiðsluna jafngildir ekki stuðningi við ESB-aðild. Þjóðaratkvæðagreiðslan er ráðgefandi, ekki bindandi, samkvæmt íslenskum stjórnskipunarrétti.
Að hluta staðfest ESB-aðildarviðræður Íslands hófust 2009 og lauk 2013. EES/ESB-löggjöf
leiða þjóðina áfram í átt að ESB-aðild á þeirri forsendu að fyrst eigi að taka ákvörðun um að halda áfram viðræðum sem hófust 2009 og lauk 2013
Fullyrðing: ESB-aðildarviðræður Íslands hófust 2009 og lauk 2013.
Fullyrðingin segir aðildarviðræður hafi átt sér stað «á kjörtímabilinu 2009 til 2013». Heimildir benda til þess að umsóknin hafi verið lögð fram 16.–17. júlí 2009 en formlegar viðræður hófust ekki fyrr en í júlí 2010 (POLITICAL-DATA-010, PREC-HIST-004, EEA-DATA-009, SOV-DATA-023). Viðræðurnar sjálfar áttu sér því stað frá 2010 til 2013, ekki frá 2009. Fullyrðingin blandar saman umsóknarferlinu og formlegu aðildarviðræðunum — kjörtímabilið 2009–2013 var rétt tímabil ríkisstjórnarinnar sem stóð fyrir aðildarferlinu, en viðræðurnar sem slíkar hófust ári seinna.
Samhengi sem vantar
Umsókn var lögð fram í júlí 2009 en formlegar aðildarviðræður hófust ekki fyrr en í júlí 2010. Munurinn skiptir máli ef fullyrðingin er lesin sem staðhæfing um aðildarviðræður frekar en aðildarferlið í heild.
Að hluta staðfest Viðreisn var stofnuð af einstaklingum innan Sjálfstæðisflokksins sem sættu sig ekki við niðurstöður ESB-umræðna í flokknum. Flokkastefnur
framkvæmd á 10 ára gamalli fljótræðis- eða reiðistefnu flokks, Viðreisnar, sem stofnaður var af einstaklingum innan Sjálfstæðisflokksins sem sættu sig ekki við að hafa orðið undir í umræðum um ESB-mál í flokknum.
Fullyrðing: Viðreisn var stofnuð af einstaklingum innan Sjálfstæðisflokksins sem sættu sig ekki við niðurstöður ESB-umræðna í flokknum.
PARTY-DATA-017 staðfestir að Viðreisn var stofnuð af Benedikt Jóhannessyni og öðrum fyrrverandi þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem leituðu eftir frjálslyndum, Evrópusinnuðum vettvangi. Heimildin nefnir þó margvíslegar ástæður fyrir stofnuninni — ekki einungis ESB-deilur heldur einnig óánægju með efnahagsstefnu Sjálfstæðisflokksins eftir hrun. Að segja að stofnendur hafi «orðið undir í umræðum um ESB-mál» einfaldar margbrotnar ástæður.
Samhengi sem vantar
Stofnendur Viðreisnar höfðu margvíslegar ástæður — óánægja með efnahagsstefnu Sjálfstæðisflokksins eftir hrun, almenna frjálslyndis- og markaðsstefnu, auk ESB-málsins. ESB-aðild var miðlæg en ekki eina ástæðan. Heimildir nefna ekki sérstaklega «niðurstöður ESB-umræðna» í Sjálfstæðisflokknum sem hreyfiafl stofnunarinnar.
Heimildir vantar Fyrrverandi formaður og varaformaður Sjálfstæðisflokksins yfirgáfu flokkinn þegar Viðreisn var stofnuð. Flokkastefnur
Við stofnun Viðreisnar og brotthvarf margra sjálfstæðismanna sem eru hlynntir aðild að ESB, þar á meðal fyrrverandi formanns flokksins og varaformanns
Fullyrðing: Fyrrverandi formaður og varaformaður Sjálfstæðisflokksins yfirgáfu flokkinn þegar Viðreisn var stofnuð.
Heimildirnar nefna ekki sérstaklega hverjir yfirgáfu Sjálfstæðisflokkinn við stofnun Viðreisnar. PARTY-DATA-017 staðfestir að Viðreisn var stofnuð af Benedikt Jóhannessyni og öðrum fyrrverandi þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, en heimildirnar tilgreina ekki hvort fyrrverandi formaður eða varaformaður hafi verið í þeim hópi. POLITICAL-DATA-004 og POL-DATA-006 fjalla um sögu beggja flokka en greina ekki frá tilteknum brotthvarfum við stofnun Viðreisnar.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta að Viðreisn var stofnuð af fyrrverandi þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, en upplýsingar um sérstök embætti þeirra (formaður, varaformaður) liggja ekki fyrir í staðreyndagrunninum. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir (núverandi formaður Viðreisnar) var áður varaformaður Sjálfstæðisflokksins en heimildir nefna það ekki í þessu samhengi.
Staðfest Stefna Viðreisnar um ESB-viðræðuatkvæðagreiðslu er um 10 ára gömul. Flokkastefnur
framkvæmd á 10 ára gamalli fljótræðis- eða reiðistefnu flokks, Viðreisnar
Fullyrðing: Stefna Viðreisnar um ESB-viðræðuatkvæðagreiðslu er um 10 ára gömul.
PARTY-DATA-017 staðfestir að Viðreisn var stofnuð sem stjórnmálahreyfing í nóvember 2014 og skráð sem flokkur 2016, með ESB-aðild sem kjarnaatriði stefnu frá upphafi. Frá nóvember 2014 til vors 2026 eru um 11–12 ár, sem styður „um 10 ára gamla“ stefnu. POLITICAL-DATA-004 staðfestir einnig stofnunardagsetninguna og pro-EU stefnuna.
Samhengi sem vantar
Lýsing fullyrðingarinnar á stefnunni sem „fljótræðis- eða reiðistefnu“ er pólitísk túlkun en ekki staðreynd. Stefnan um ESB-aðild og þjóðaratkvæðagreiðslu hefur verið kjarni Viðreisnar frá stofnun og þróast í gegnum margar þingsályktunartillögur (SOV-PARL-004 nefnir t.d. tillögu Þorgerðar Katrínar frá 2023).
Að hluta staðfest Ríkisstjórnin boðar til þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-viðræður án þess að kynna samningsmarkmið eða rök fyrir aðild. Fullveldi
Einmitt þess vegna treystir ríkisstjórnin sér ekki til að boða til þjóðaratkvæðagreiðslu um spurninguna: Viltu að Ísland sæki um aðild að Evrópusambandinu? og leggja fram samningsmarkmið og rök fyrir aðild.
Fullyrðing: Ríkisstjórnin boðar til þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-viðræður án þess að kynna samningsmarkmið eða rök fyrir aðild.
SOV-PARL-003 staðfestir að Guðrún Hafsteinsdóttir og Sjálfstæðisflokkurinn gagnrýna spurningu þjóðaratkvæðagreiðslunnar einmitt á þeim grundvelli að samningsmarkmið hafi ekki verið kynnt. SOV-PARL-001 sýnir hins vegar að Þorgerður Katrín hefur lýst markmiðum, einkum varðandi sjávarútveg, og POL-DATA-024 staðfestir að ríkisstjórnin hefur sett í gang upplýsingaherferð. Fullyrðingin er því að hluta studd en sleppir því að ríkisstjórnin telur þjóðaratkvæðagreiðsluna sjálfa vera ákvörðun um hvort viðræður skuli halda áfram, ekki um samninginn sjálfan.
Samhengi sem vantar
Spurning þjóðaratkvæðagreiðslunnar samkvæmt SOV-PARL-001 er: «Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?» — ekki um umsókn eða lokasamning. Ríkisstjórnin hefur sett í gang upplýsingaherferð (POL-DATA-024) og Þorgerður Katrín hefur lýst markmiðum sínum, einkum varðandi sjávarútveg. Stjórnarandstaðan deilir um hvort þetta sé nægjanlegt. Þjóðaratkvæðagreiðslan er ráðgefandi.
Nokkur stoð Spá Án virkrar þátttöku Sjálfstæðisflokksins er ekki unnt að leiða Ísland inn í ESB. Flokkastefnur
Nú rennur upp fyrir mörgum hve fráleitt það er að halda að unnt sé að leiða Ísland inn í ESB án þess að Sjálfstæðisflokkurinn sé virkur í stuðningi við þá vegferð.
Fullyrðing: Án virkrar þátttöku Sjálfstæðisflokksins er ekki unnt að leiða Ísland inn í ESB.
POLITICAL-DATA-006 staðfestir að Sjálfstæðisflokkurinn er stærsti flokkur Alþingis með 13 þingsæti, jafnstór Samfylkingunni. POL-DATA-002 staðfestir að ESB-andstæðir flokkar halda um 33-35 af 63 þingsætum, sem er meirihluti. Það styður þá rökfærslu að án virkrar þátttöku Sjálfstæðisflokksins væri erfitt að ljúka aðildarferli. Á móti vegur að POL-DATA-012 sýnir að Samtök atvinnulífsins styðja aðild og að innan Sjálfstæðisflokksins eru 20-25% kjósenda hlynntir aðild (POL-DATA-006), svo fullyrðingin um "fráleitt" er ofmælt.
Samhengi sem vantar
Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst 2026 er um framhald viðræðna, ekki um aðild sjálfa — og endanleg aðild þyrfti annað samþykki. Saga annarra ríkja sýnir að aðildarferli getur tekið mörg ár og ríkisstjórnir geta breyst á þeim tíma. Sjálfstæðisflokkurinn hefur sjálfur klofnað í þessum málum áður (POL-DATA-006), og 20-25% kjósenda flokksins styðja aðild. Því er fullyrðingin spá frekar en staðhæfing.