← Til baka á Raddirnar

Sjálfstæðisflokkurinn

Stjórnmálaflokkur

Stjórnmálaflokkur (Sjálfstæðisflokkur)

Stjórnmálaflokkur — andvíg/ur ESB-aðild.

Afstaða
ESB-gagnrýnin
Fullyrðingar 21
Greinar 5
Fullyrt 23 Umorðað 6 Nefnt 50

Þingmenn í umræðunni (36)

Fullyrðingar 513
Björn Bjarnason
Fyrrverandi ráðherra og alþingismaður
113 fullyrðingar
Óþekkt höfundur
Samfélagsrýnir og áhugamaður um alþjóðastjórnmál
66 fullyrðingar
Diljá Mist Einarsdóttir
Þingmaður
58 fullyrðingar
Guðrún Hafsteinsdóttir
Þingmaður
55 fullyrðingar
Guðlaugur Þór Þórðarson
Þingmaður
46 fullyrðingar
Jón Pétur Zimsen
Þingmaður
33 fullyrðingar
Bogi Nils Bogason
Forstjóri icelandair
26 fullyrðingar
Hildur Sverrisdóttir
Þingmaður
21 fullyrðingar
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir
Þingmaður
21 fullyrðingar
Bryndís Haraldsdóttir
Þingmaður
15 fullyrðingar
Þórdís Kolbrún
Þingmaður
13 fullyrðingar
Davíð Oddsson
Fyrrverandi forsætisráðherra
10 fullyrðingar
Herdís Magna Gunnarsdóttir
Varaformaður bændasamtaka íslands
5 fullyrðingar
Jens Garðar Helgason
Þingmaður
5 fullyrðingar
Þingmaður Sjálfstæðisflokksins
Þingmaður
5 fullyrðingar
Daði Már Kristóferson
Fjármálaráðherra
4 fullyrðingar
Bjarni Benediktsson
Þingmaður
3 fullyrðingar
Njáll Trausti Friðbertsson
Þingmaður
3 fullyrðingar
Tómas Þór Þórðarson
Þingmaður
3 fullyrðingar
Diljár Mistar Einarsdóttir
Þingmaður
2 fullyrðingar
Guðbjörg Eyjólfsdóttir
Oddviti sjálfstæðisflokksins
2 fullyrðingar
Birgir Ármannsson
Þingmaður
1 fullyrðing
Geir H. Haarde
Fyrrverandi forsætisráðherra og sendiherra
1 fullyrðing
Sigurður Kári Kristjánsson
Fyrrverandi alþingismaður
1 fullyrðing
Tómas Atli Einarsson
Oddviti framboðs
1 fullyrðing
Birgi Ármannsson
Fyrrverandi þingforseti, þingmaður
Bjarni Benediktsson eldri
Þingmaður
Diljár Mist Einarsdóttir
Þingmaður
Guðlaug Þór Þórðarson
Þingmaður
Guðlaugur Þór
Þingmaður
Hildur Björnsdóttir
Oddviti sjálfstæðisflokksinns
Kristrún Fladal
Utanríkisráðherra
Matthías Bjarnason
Sjávarútvegsráðherra
Orri Björnsson
Oddviti sjálfstæðisflokks
Þórdís Kolbrún Gylfadóttir
Þingmaður
Þórdís Kolbrún R. Gylfadóttir
Þingmaður

Yfirlit

Staðfest: 5 Að hluta staðfest: 15 Óstutt: 1

Aðeins fullyrðingar sem aðilinn hefur fullyrt, verið vitnað í, eða umorðað eru taldar.

Fullyrðingar (21)

Að hluta staðfest Sjálfstæðisflokkurinn og fleiri flokkar gáfu kosningaloforð fyrir þingkosningar 2013 um ESB-aðild samkvæmt fullyrðingum Kristrúnar Frostadóttur og Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur. Umorðað Flokkastefnur
Eitt af meginstefjunum í málflutningi Kristrúnar og Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur utanríkisráðherra er að með tillögunni um þjóðaratkvæðagreiðsluna nú séu þær að «að efna hér svikið loforð» Sjálfstæðisflokksins og annarra flokka í minnihluta á alþingi nú sem gefið hafi verið fyrir þingkosningar 2013.

PARTY-DATA-024 staðfestir hluta fullyrðingarinnar: fræðileg greining frá Háskóla Íslands sýndi að Sjálfstæðisflokkurinn lofaði þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-aðildarviðræður fyrir kosningarnar 2013. Bjarni Benediktsson sagði í apríl 2013 að flokkurinn hefði «opnað á þjóðaratkvæðagreiðslu». SOV-PARL-001 staðfestir að utanríkisráðherra vísar til þessara «sviknu loforða» í flutningsræðu sinni. Þó ber að hafa í huga að loforðið var um þjóðaratkvæðagreiðslu, ekki beinlínis um að styðja ESB-aðild, og ræðumaðurinn Bjarni sagði fimm dögum áður að hann vildi bara hætta viðræðum.

Samhengi sem vantar

PARTY-DATA-024 bendir á innri mótsagnir í málflutningi Sjálfstæðisflokksins — Bjarni Benediktsson talaði bæði fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu og fyrir stöðvun viðræðna á fimm daga tímabili. Loforðið var um þjóðaratkvæðagreiðslu, ekki um ESB-aðild sjálfa. Hvaða «fleiri flokkar» gáfu sambærileg loforð er ekki nánar tilgreint í heimildum.

Kristrún og þjóðaratkvæðagreiðslan bjorn_is

Að hluta staðfest Sjálfstæðismenn í Viðreisnarstjórninni mótmæltu Fríverslunarsamningi Íslands við Evrópu vegna ótta um samkeppni við erlend fyrirtæki. Umorðað Flokkastefnur
Fjöldi Sjálfstæðismanna í þáverandi Viðreisnarstjórn bar mikinn kvíðboga, svo ekki sé meira sagt, fyrir atverkun hans á þau fyrirtæki sem voru hliðhollust flokknum og jusu hann fjármagni og styrkjum. Sú spurning sveif yfir vötnum hvort þau myndu standast nýja samkeppni við útlönd.

Heimildir staðfesta almenna sögu Sjálfstæðisflokksins um efasemdir gagnvart evrópskri samvinnu. POL-DATA-006 sýnir að flokkurinn hefur skipt um afstöðu á áratugum — frá EES-stuðningi á tíunda áratugnum til skýrrar andstöðu við ESB-aðild. POL-DATA-002 nefnir fullveldis- og sjávarútvegshagsmuni sem meginrök andstöðunnar. Engin heimild fjallar þó beint um Viðreisnarstjórnina (ríkisstjórn sjöunda eða áttunda áratugarins) eða viðbrögð Sjálfstæðismanna við Fríverslunarsamningnum sérstaklega.

Samhengi sem vantar

Heimildir í gagnagrunni nefna ekki «Viðreisnarstjórnina» eða tiltekna andstöðu við Fríverslunarsamninginn. Staðreyndagrunnurinn nær fyrst og fremst til nútíma flokkastjórnmála, ekki sögulegs samhengis sjöunda og áttunda áratugarins.

Sigmundur Ernir skrifar: Stóra spurningin er hvort við gætum haft það betra DV

Að hluta staðfest Sjálfstæðisflokkurinn snerist á punktinum í afstöðu sinni til EES-samningsins til þess að leiða ríkisstjórn með Alþýðuflokknum vorið 1991. Umorðað Flokkastefnur
hann snerist á punktinum í afstöðu sinni til að leiða ríkisstjórn með Alþýðuflokknum vorið 1991.

POL-DATA-006 staðfestir að forysta Sjálfstæðisflokksins (undir Davíð Oddssyni) studdi EES-aðild á tíunda áratugnum sem valkost við ESB-aðild. Þetta bendir til þess að flokkurinn hafi breytt um afstöðu til EES-samningsins á þessum tíma. Hins vegar fjalla heimildir ekki um tímasetningu breytingarinnar «vorið 1991» né um tengsl við stjórnarmyndun með Alþýðuflokknum sérstaklega.

Samhengi sem vantar

Staðreyndagrunnurinn inniheldur ekki beinar heimildir um Viðreisnarstjórnina 1991, stjórnarmyndun Davíðs Oddssonar, eða nákvæma tímalínu afstöðubreytingar Sjálfstæðisflokksins til EES. Þessi atburður er vel þekktur í íslensku pólitísku samhengi en er ekki skjalfestur í fyrirliggjandi gagnagrunni.

Heimildir: POL-DATA-006

Sigmundur Ernir skrifar: Stóra spurningin er hvort við gætum haft það betra DV

Að hluta staðfest Bæði Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn líta í dag á EES-samninginn sem mikilvægasta og veigameirisamning í sögu Íslands. Umorðað Flokkastefnur
Báðir þessir flokkar segja svo í dag – og það hástöfum – að enginn samningur sé mikilvægari og veigameiri í sögu lands og þjóðar en sá sem kenndur er við EES.

Heimildir staðfesta að báðir flokkar eru andvígir ESB-aðild og leggja áherslu á nægjanlegt gildi EES-fyrirkomulagsins. POL-DATA-020 nefnir að Sjálfstæðisflokkurinn leggur áherslu á «the adequacy of the EEA arrangement», sem bendir til mikils trúnaðar á samninginn. POL-DATA-006 sýnir að Sjálfstæðisflokkurinn studdi EES sem valkost við ESB á tíunda áratugnum. Fullyrðingin um að þeir telji þetta «mikilvægasta samninginn í sögu Íslands» er þó sterkari en heimildirnar bera.

Samhengi sem vantar

Engin heimild inniheldur bein tilvitnun frá flokksmönnum þar sem EES-samningurinn er nefndur «mikilvægasti samningurinn í sögu Íslands». Heimildir sýna stuðning við EES-fyrirkomulagið en staðfesta ekki nákvæmlega þetta orðalag.

Sigmundur Ernir skrifar: Stóra spurningin er hvort við gætum haft það betra DV

Að hluta staðfest Þær raddir sem mæla með að halla sér að Bandaríkjum Trumps koma ekki bara úr Miðflokknum heldur einnig frá Sjálfstæðismönnum. Umorðað Flokkastefnur
Þessar raddir koma ekki bara úr Miðflokknum. Þær koma einnig frá sjálfstæðismönnum, sérstaklega þeim sem í huganum hafa yfirgefið Sjálfstæðisflokkinn en samt ekki enn tekið stökkið í fangið á hinum hægri öfgasinnaða Miðflokki.

Tengsl Miðflokksins við Trump-aðila eru vel skjalfest: PARTY-DATA-012 og PARTY-DATA-022 staðfesta fundi Miðflokksins við bandaríska repúblikana og heimsóknir pólitísks ráðgjafa tengds Farage. Hvað Sjálfstæðismenn varðar er staðan óljósari — PARTY-DATA-022 nefnir «og mögulega Sjálfstæðisflokkurinn» en flokkurinn hefur ekki tjáð sig opinberlega. POL-DATA-002 staðfestir að Sjálfstæðisflokkurinn er andvígur ESB-aðild, og PARTY-DATA-015 sýnir að flokkurinn er aðili að ECR, en engin heimild staðfestir beint að Sjálfstæðismenn séu meðal þeirra sem mæla með því að «halla sér að Bandaríkjum Trumps».

Samhengi sem vantar

Heimildir staðfesta tengsl Miðflokksins við bandaríska repúblikana og Farage-tengt net, en staðfesting um Sjálfstæðismenn er veikari — byggð á óstaðfestum fréttum. Alþjóðleg pólitísk tengsl eru eðlilegur hluti lýðræðislegrar starfsemi og þýða ekki endilega að flokkar «halli sér að» erlendum leiðtogum í stefnumálum.

Kolbrún segir stjórnarandstöðuna tala niður til þjóðarinnar DV

Að hluta staðfest Ísland hlaut fullveldi frá Danmörku árið 1918. Fullyrt Fullveldi
hlaut fullveldi frá Danmörku 1918

Fullyrðingin segir að Ísland hafi orðið fullvalda ríki árið 1918. Þetta er einföldun á flókinni stjórnskipulegri sögu. SOV-LEGAL-012 og SOV-LEGAL-027 fjalla um íslenska stjórnarskrá lýðveldisins en nefna ekki sambandslögin 1918 sérstaklega. EEA-LEGAL-004 nefnir Ísland sem fullvalda ríki í Schengen-samhengi. Sögulega fékk Ísland fullveldi í sambandsgerðinni 1918 en var áfram í persónusambandi við Danmörku til 1944 þegar lýðveldið var stofnað. Orðalagið „fullvalda ríki“ árið 1918 er rétt í þröngum skilningi en misleiðandi án samhengis um áframhaldandi tengsl við Danmörku.

Samhengi sem vantar

Sambandslögin 1918 veittu Íslandi fullveldi en persónusamband við danska konung hélt áfram til 17. júní 1944 þegar Ísland varð lýðveldi. Margt í utanríkismálum var í höndum Dana til 1940. Heimildir staðreyndagrunnsins fjalla ekki beint um sambandslögin 1918 eða mismuninn á fullveldi 1918 og lýðveldisstofnun 1944.

Heimildir: SOV-LEGAL-012

Sjálfstraust og sjálfstæði Íslendinga Sjálfstæðisflokkurinn

Staðfest Ísland er meðal ríkustu landa heimsins. Fullyrt Annað
Ísland er meðal ríkustu landa heimsins.

Heimildir staðfesta þetta. PREC-DATA-025 sýnir að VLF á mann (PPP) á Íslandi var um 78.800 dali árið 2024, sem er yfir meðaltali ESB. TRADE-COMP-002 segir VLF á mann um 29% yfir meðaltali ESB og að Ísland sé meðal hæstu landa Evrópu. CURRENCY-DATA-012 setur Ísland í annað sæti meðal Norðurlanda á eftir Noregi.

Samhengi sem vantar

VLF á mann er hækkað af orkufrekum áliðnaði og getur ofmetið raunveruleg lífskjör. Þjóðartekjur (GNI) gefa öðruvísi mynd þar sem þær undanskilja tekjur erlendra fyrirtækja.

Sjálfstraust og sjálfstæði Íslendinga Sjálfstæðisflokkurinn

Að hluta staðfest Á Íslandi er einhver mesti jöfnuður sem fyrirfinnst og félagslegur hreyfanleiki sömuleiðis. Fullyrt Annað
Á Íslandi er einhver mesti jöfnuður sem fyrirfinnst og félagslegur hreyfanleiki sömuleiðis

Heimildir styðja að Ísland hafi sterka vinnumarkaðsstöðu og lágt kynbundið launabil. LABOUR-DATA-013 staðfestir hæsta hlutfall verkalýðsfélaga í OECD (um 90%) sem getur ýtt undir launajöfnuð. LABOUR-DATA-010 sýnir að óleiðrétt launabil kynjanna sé 10,2% — undir meðaltali ESB. Hins vegar nefnir TRADE-DATA-030 að Ísland skori lægra á húsnæðisaðgengi og tekjudreifingu í OECD Better Life Index. Engin heimild fjallar beint um Gini-stuðul eða félagslegan hreyfanleika.

Samhengi sem vantar

Beinar heimildir um Gini-stuðul Íslands og samanburð á félagslegum hreyfanleika vantar í gagnagrunninn. TRADE-DATA-030 bendir á að Ísland skori lægra á tekjudreifingu og húsnæðisaðgengi en á öðrum þáttum.

Andstæðar heimildir: TRADE-DATA-030

Sjálfstraust og sjálfstæði Íslendinga Sjálfstæðisflokkurinn

Að hluta staðfest Íslendingar lifa einna lengst af þjóðum heims. Fullyrt Annað
lifa einna lengst

TRADE-DATA-030 staðfestir að Ísland sé í þriðja sæti á mannþróunarvísitölu Sameinuðu þjóðanna með HDI 0,959 (gögn frá 2022), en HDI inniheldur m.a. lífslíkur. PREC-DATA-025 setur Ísland í fyrsta sæti með HDI 0,972 — heimildir stangast því á um nákvæma stöðu. Lífslíkur eru ekki mældar sérstaklega í gagnagrunninum, en háar HDI-tölur bera vott um langar lífslíkur.

Samhengi sem vantar

Bein gögn um lífslíkur Íslendinga (frá Hagstofu eða WHO) eru ekki í gagnagrunninum. HDI gefur óbeina vísbendingu en mælir ekki lífslíkur eingöngu. Heimildir stangast á um nákvæma stöðu Íslands á HDI-listanum.

Sjálfstraust og sjálfstæði Íslendinga Sjálfstæðisflokkurinn

Að hluta staðfest Kynjajafnrétti er mest í heimi á Íslandi. Fullyrt Annað
Hér er kynjajafnrétti mest í heimi

LABOUR-DATA-010 staðfestir að Ísland hafi eitt minnsta kynbundna launabilið í Evrópu (10,2% óleiðrétt, undir meðaltali ESB) og hafi verið fyrst í heimi til að lögbinda jafnlaunavottun (2018). Engin heimild mælir hins vegar heildarvísitölu kynjajafnréttis (t.d. Global Gender Gap Index WEF), þar sem Ísland hefur verið í efsta sæti í mörg ár.

Samhengi sem vantar

Vantar heimildir um Global Gender Gap Index frá World Economic Forum, þar sem Ísland hefur verið í fyrsta sæti meira en áratug. Heimildirnar mæla einkum launabil og ekki heildstæða kynjavísitölu.

Heimildir: LABOUR-DATA-010

Sjálfstraust og sjálfstæði Íslendinga Sjálfstæðisflokkurinn

Að hluta staðfest Á Íslandi er mesta atvinnuþátttaka kvenna. Fullyrt Vinnumarkaður
mesta atvinnuþátttaka kvenna

LABOUR-DATA-004 nefnir að atvinnuþátttaka á Íslandi sé há (um 80% bæði fyrir karla og konur). Engin heimild mælir hins vegar atvinnuþátttöku kvenna sérstaklega eða ber saman við allar þjóðir. Talan ~80% atvinnuþátttaka kvenna er meðal þeirra hæstu í OECD, en heimildir staðfesta ekki að hún sé sú hæsta í heiminum.

Samhengi sem vantar

Beinn alþjóðlegur samanburður á atvinnuþátttöku kvenna er ekki í gagnagrunninum. Þótt Ísland sé meðal efstu þjóða OECD, þá staðfestir ekkert í gagnagrunninum að það sé í fyrsta sæti í heiminum.

Heimildir: LABOUR-DATA-004

Sjálfstraust og sjálfstæði Íslendinga Sjálfstæðisflokkurinn

Að hluta staðfest Á Íslandi er hvað mest aðgengi að atvinnutækifærum. Fullyrt Vinnumarkaður
Á Íslandi er hvað mest aðgengi að atvinnutækifærum.

LABOUR-DATA-004 staðfestir að Ísland hafi eitt lægsta atvinnuleysi í Evrópu — að meðaltali um 3,5% á tímabilinu 2015–2025 samanborið við 6,5% í ESB-27. CURRENCY-DATA-011 setur Ísland og Noreg með lægsta atvinnuleysi á Norðurlöndum. Þetta gefur til kynna mikið framboð atvinnutækifæra en heimildir mæla ekki sérstaklega «aðgengi» á alþjóðamælikvarða.

Samhengi sem vantar

Lágt atvinnuleysi er einn af mörgum þáttum sem skilgreina aðgengi að atvinnutækifærum. Heimildir mæla ekki heildarvísi um atvinnutækifæri eða bera saman við þjóðir utan Evrópu.

Sjálfstraust og sjálfstæði Íslendinga Sjálfstæðisflokkurinn

Að hluta staðfest Á Íslandi er einhver mesti kaupmáttur launa á byggðu bóli. Fullyrt Vinnumarkaður
hér er einhver mesti kaupmáttur launa á byggðu bóli

LABOUR-DATA-003 staðfestir að meðallaun á Íslandi séu 15–20% yfir meðaltali ESB-27 eftir leiðréttingu fyrir kaupmáttarhlutfalli — sambærileg við Danmörku og Lúxemborg. Hins vegar étur hátt verðlag stóran hluta launamunarins — TRADE-COMP-003 sýnir að verðlag á Íslandi sé um 50% yfir meðaltali ESB-27 og hæst í Evrópu á eftir Sviss. CURRENCY-DATA-007 staðfestir 152,9 verðlagsvísitölu Íslands (ESB-27=100).

Samhengi sem vantar

Hár nafnverður launa er á móti afmáður af háu verðlagi (50% yfir meðaltali ESB). Raunaukning launa hefur verið hófleg síðan 2020 vegna verðbólgu. Fullyrðingin um „mestan kaupmátt“ horfir fram hjá kaupmáttarrýrnun verðlags.

Heimildir: LABOUR-DATA-003
Andstæðar heimildir: TRADE-COMP-003, CURRENCY-DATA-007

Sjálfstraust og sjálfstæði Íslendinga Sjálfstæðisflokkurinn

Staðfest Á Íslandi er hæsta hlutfall endurnýjanlegrar orku. Fullyrt Orkumál
Á Íslandi er hæsta hlutfall endurnýjanlegrar orku

Heimildir staðfesta þetta. ENERGY-DATA-005 sýnir að Ísland hafi hæsta hlutfall endurnýjanlegrar orku í Evrópu — um 85% af heildarorkuframleiðslu (2024) samanborið við 23% meðaltal ESB-27. ENERGY-DATA-001 staðfestir að nánast 100% rafmagnsframleiðslu komi frá endurnýjanlegum auðlindum (70% vatnsorka, 30% jarðvarmi). ENERGY-DATA-002 staðfestir að Ísland sé heimsmeistari í jarðvarmanýtingu á íbúa.

Samhengi sem vantar

Hlutfallið vísar til frumorku — eftirstandandi 15% eru jarðefnaeldsneyti, einkum fyrir samgöngur og fiskiskipaflota. Rafmagnsgeirinn einn er nánast 100% endurnýjanlegur en samgönguflotinn ekki.

Sjálfstraust og sjálfstæði Íslendinga Sjálfstæðisflokkurinn

Að hluta staðfest Skýrslur stofnana Sameinuðu þjóðanna sýna að lífskjör á Íslandi eru meðal fremstu þjóða í heiminum, og raunar best samkvæmt mati þeirra. Fullyrt Annað
sýna skýrslur stofnana Sameinuðu þjóðanna að hér eru lífskjör meðal fremstu þjóða í heiminum. Raunar best skv. mati þeirra.

Heimildir stangast á um nákvæma stöðu. TRADE-DATA-030 sýnir Ísland í þriðja sæti á HDI 2024 (gögn frá 2022) með 0,959 — á eftir Sviss og Noregi. PREC-DATA-025 segir Ísland í fyrsta sæti á HDI með 0,972. Munurinn gæti stafað af mismunandi útgáfum vísitölunnar. «Meðal fremstu þjóða» er staðfest af báðum heimildum, en fullyrðingin um «best» er aðeins studd af einni heimild og er á skjön við hina.

Samhengi sem vantar

Heimildir gagnagrunnsins gefa misjafnar tölur fyrir HDI-stöðu Íslands — 1. sæti samkvæmt einni en 3. sæti samkvæmt annarri. HDI mælir lífslíkur, menntun og þjóðartekjur en tekur ekki tillit til tekjudreifingar, húsnæðiskostnaðar eða efnahagslegs stöðugleika.

Sjálfstraust og sjálfstæði Íslendinga Sjálfstæðisflokkurinn

Staðfest Efstu sætin á lífskjaramælingum Sameinuðu þjóðanna eru tekin af löndum sem eru ekki í ESB. Fullyrt Annað
Þar tróna í efstu sætum lönd sem ekki eru í ESB!

TRADE-DATA-030 staðfestir þetta beint. Á HDI 2024 voru þrjú efstu sætin í Evrópu Sviss (0,967), Noregur (0,966) og Ísland (0,959) — öll utan ESB. Þá raða Danmörk (7. sæti), Svíþjóð (8. sæti) og Finnland (12. sæti) sér neðar. Heimildin segir orðrétt: «no country ranked above Iceland» meðal ESB-ríkja.

Samhengi sem vantar

Heimildin bætir við að orsakatengslin séu ekki vegna stöðu utan ESB — háar HDI-tölur eiga sér aðrar skýringar (náttúruauðlindir, sterkar stofnanir, há menntun). Þá raða ESB-ríki á borð við Írland og Lúxemborg sér einnig hátt á HDI.

Heimildir: TRADE-DATA-030

Sjálfstraust og sjálfstæði Íslendinga Sjálfstæðisflokkurinn

Að hluta staðfest Sjálfstæði Íslands — þar á meðal það að vera ekki í ESB — gefur Íslandi umtalsvert meiri slagkraft í alþjóðasamstarfi en íbúafjöldi segir til um. Fullyrt Fullveldi
Sjálfstæði Íslands, sem er meðal annars undirstrikað með því að eiga ekki aðild að ESB, gefur okkur umtalsvert meiri slagkraft en íbúafjöldi okkar segir til um.

Þetta er pólitísk-fræðileg túlkun frekar en sannreynanleg fullyrðing. SOV-DATA-027 styður þá hugmynd að fullveldi feli í sér heimild til alþjóðasamstarfs. SOV-DATA-017 sýnir hins vegar að sem ESB-ríki fengi Ísland um 0,08% atkvæðisrétt í atkvæðagreiðslum með auknum meirihluta og lágmark 6 þingsæti af 720 — sem getur þýtt aukinn slagkraft í tilteknum málaflokkum gegnum bandalagsmyndun. SOV-LEGAL-011 nefnir hvernig smáríki innan ESB (Malta og Írland) hafa náð verulegum áhrifum með bandalögum.

Samhengi sem vantar

Það er fræðileg deila um hvort áhrif smáríkis séu meiri innan eða utan ESB. Innan ESB hefði Ísland atkvæði í ráði og þingi og gæti haft áhrif á reglur sem það nú innleiðir gegnum EES án atkvæðisréttar. Utan ESB hefur Ísland frjálsræði í tvíhliða samningum en lítið vægi í stóru efnahagsblokkunum.

Heimildir: SOV-DATA-027
Andstæðar heimildir: SOV-DATA-017, SOV-LEGAL-011

Sjálfstraust og sjálfstæði Íslendinga Sjálfstæðisflokkurinn

Staðfest Síðari umræða á Alþingi um tillögu ríkisstjórnarinnar um þjóðaratkvæðagreiðslu um viðræður Íslands um aðild að ESB er hafin. Fullyrt Flokkastefnur
Nú er hafin síðari umræða á Alþingi um tillögu ríkisstjórnarinnar um þjóðaratkvæðagreiðslu um viðræður Íslands um aðild að ESB.

Margar samhljóða heimildir staðfesta fullyrðinguna. SOV-PARL-007 og SOV-PARL-001 sýna að utanríkisráðherra lagði fram þingsályktunartillögu (mál 516) um þjóðaratkvæðagreiðslu þann 6.–9. mars 2026, og SOV-DATA-006 tekur fram að atkvæðagreiðslan snýst um framhald aðildarviðræðna. Tillagan var í meðförum utanríkismálanefndar í apríl 2026.

Samhengi sem vantar

Þjóðaratkvæðagreiðslan er ráðgefandi, ekki bindandi fyrir Alþingi (SOV-DATA-006). Stjórnarandstaðan gerði athugasemdir við málsmeðferðina — meðal annars að samráð við utanríkismálanefnd hafi verið ófullnægjandi (SOV-PARL-005, SOV-LEGAL-028) — en það breytir ekki því að tillagan var lögð fram.

Sjálfstraust og sjálfstæði Íslendinga Sjálfstæðisflokkurinn

Óstutt Vinstristefna í húsnæðismálum í Reykjavík hefur haft veruleg áhrif á verðbólgu og vexti. Fullyrt Húsnæðismál
vinstristefna í húsnæðismálum í Reykjavík hefur haft veruleg áhrif á verðbólgu og vexti

Engin heimild í gagnagrunninum tengir stjórnmálastefnu Reykjavíkurborgar beint við þróun verðbólgu eða vaxta. Heimildirnar staðfesta hækkun húsnæðisverðs (HOUSING-DATA-001 sýnir 55% raunhækkun 2015–2025), takmarkað framboð (HOUS-DATA-008) og fólksfjölgun (HOUSING-DATA-005), en greina ekki orsakir pólitískrar stefnu einstakra flokka. HOUSING-DATA-007 nefnir takmarkað framboð, skipulagsþrengingar og fólksfjölgun sem aðalorsakir — án pólitískrar afstöðu.

Samhengi sem vantar

Heimildir lýsa kerfislægum vandamálum (takmörkuðu framboði, fólksfjölgun og byggingarkostnaði) sem skýra húsnæðisverðshækkanir, en ekki pólitískum stjórnvöldum Reykjavíkurborgar sérstaklega. Fullyrðingin er pólitísk skoðun sem ekki er hægt að styðja eða hrekja með þeim hagskýrslum sem til staðar eru.

Andstæðar heimildir: HOUSING-DATA-007, HOUSING-DATA-001

Sjálfstraust og sjálfstæði Íslendinga Sjálfstæðisflokkurinn

Að hluta staðfest ESB-aðild myndi þýða að Ísland framsæli löggjafarvald, dómsvald og framkvæmdavald til Brussel. Fullyrt Fullveldi
Tala fyrir því að við framseljum löggjafarvald, dómsvald og framkvæmdavald til Brussel.

Heimildir staðfesta að ESB-aðild myndi krefjast tilfærslu valds á tilteknum sviðum. SOV-LEGAL-027 og SOV-LEGAL-012 staðfesta að framsal valds til alþjóðlegra stofnana krefjist stjórnarskrárbreytingar þar sem 2. gr. stjórnarskrárinnar fái íslenskum stofnunum löggjafar-, framkvæmda- og dómsvald. SOV-LEGAL-032 sýnir að í viðskiptastefnu yrði Ísland háð sameiginlegri stefnu ESB. SOV-DATA-021 lýsir hins vegar að fræðilega séu skoðanir skiptar — mainstream alþjóðaréttur lítur á fullveldi sem knippi réttinda sem ríki deili reglulega gegnum sáttmála (Ísland deilir nú þegar valdi með NATO, EES, WTO).

Samhengi sem vantar

Hugtakið «framsal» er deilumál. Heildarframsal er einföldun — ESB-ríki halda fullveldi á mörgum sviðum (skattalegum, fjárlögum að miklu leyti, menntamálum, heilbrigðismálum, varnar- og utanríkismálum að hluta). Ísland deilir nú þegar valdi gegnum EES. SOV-LEGAL-027 nefnir að sumir fræðimenn telji EES-samninginn fela í sér raunverulegt valdaframsal nú þegar.

Andstæðar heimildir: SOV-DATA-021

Sjálfstraust og sjálfstæði Íslendinga Sjálfstæðisflokkurinn

Staðfest Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn gerðu hlé á viðræðum við ESB árið 2013. Umorðað Flokkastefnur
Þegar Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn gerðu hlé á viðræðum við ESB 2013 og nýjan stjórnarsáttmála

POL-DATA-010 og POLITICAL-DATA-010 staðfesta með skýrum hætti að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, sem mynduð var eftir kosningarnar 2013, hafi stöðvað aðildarviðræður sem hluta af stjórnarsáttmála. PARTY-DATA-024 staðfestir jafnframt að Sjálfstæðisflokkurinn hafði á flokksþingi 2013 markað þá stefnu að gera ætti hlé á viðræðunum. Fullyrðingin er rétt í meginatriðum og samræmist heimildum.

Samhengi sem vantar

Vinstristjórnin sem sótti um aðild 2009 gerði ekki hlé á viðræðunum sjálf — það var nýja ríkisstjórnin eftir kosningarnar 2013 sem það gerði. Foreign Minister Gunnar Bragi Sveinsson sendi bréf í mars 2015 þar sem fram kom að Ísland teldi sig ekki lengur umsóknarríki, en Alþingi greiddi aldrei formlega atkvæði um afturköllun umsóknarinnar.

Flestir eða allir hafa myndað sér skoðun á ESB fyrirfram Blog.is

Greinar (5)