Danir höfnuðu Maastricht-sáttmálanum í þjóðaratkvæðagreiðslu 1992 (50,7% voru á móti) en samþykktu hann 1993 eftir fjórar undanþágur frá Edinborgarsamningnum — frá evrunni, varnarmálum, dómsmálum og ESB-ríkisborgararétti. Árið 2022 afnámu Danir varnarundanþáguna (66,9% voru fylgjandi) vegna innrásar Rússa í Úkraínu.
Enska frumtextinn
Denmark initially rejected the Maastricht Treaty by referendum in June 1992 (50.7% No), then approved it in May 1993 (56.7% Yes) after securing four opt-outs under the Edinburgh Agreement: from the euro, defence, justice and home affairs, and EU citizenship. Denmark held a further referendum in September 2000 on joining the euro, which was rejected (53.2% No). In June 2022, Denmark voted to abolish its defence opt-out (66.9% Yes), motivated by Russia's invasion of Ukraine. Denmark remains outside the euro. As a Nordic EU member with opt-outs, Denmark is often cited as a model for how Iceland might manage EU membership while retaining policy flexibility.
Heimild
Danish Ministry of Foreign Affairs; Edinburgh Agreement 1992; European Council conclusions
Danska utanríkisráðuneytið og viðeigandi ráðherraráðsfundargerðir varðveita gögn um undanþágur Danmerkur og þjóðaratkvæðagreiðslur um Evrópumál.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Fyrirvarar Danmerkur voru samþykktir árið 1992 við sérstakar aðstæður (krísa við fullgildingu sáttmála). ESB hefur verið tregt til að veita nýjum aðildarríkjum fyrirvara frá og með stækkuninni árið 2004. Reynslan af Danmörku sýnir að fyrirvarar geta verið langlífir en einnig að landfræðilegar sviptingar (eins og afnám varnarmálafyrirvarans árið 2022) geta breytt forsendum útreikninga með tímanum.
Notuð í greiningum (7)
Að kíkja í pakkann sem er nú þegar opinn
- Staðfest Styður Danmörk tryggði sér undanþágur árið 1992 vegna þess að landið var nú þegar aðili að Evrópusambandinu
ESB-pakkinn er galopinn Vísir
- Þarfnast samhengis Styður Ekki sé lengur hægt að fá undanþágur frá skilmálum ESB-aðildar.
Minnkandi svigrúm sérlausna í stækkunarferli ESB Miðflokkurinn
- Staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá evrunni við aðild að ESB.
Nei eða já? Af eða á? DV
- Staðfest Styður Umræðan um ESB-aðild Íslands hófst um 1992, þegar Íslendingar voru að ljúka samningum við aðildarríki ESB um aðgang að innri markaðinum.
Spursmál #115 — Er Ísland á leið inn í Evrópusambandið? Spursmál (mbl.is)
- Staðfest Styður Danir eru með eigin gjaldmiðil (dönsku krónuna) og eru þannig ekki með evruna þrátt fyrir ESB-aðild.
Það má semja um aðildarskilmála að ESB
- Að hluta staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá því að taka upp evruna beint við inngöngu í ESB.
- Staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá þátttöku í varnar- og hernaðarstarfsemi ESB.
- Staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá þátttöku í dómsmálasamvinnu og innri öryggismálum ESB.
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild Dana hefur verið lýst sem svissneskum osti — allur í götum — vegna fjölda undanþágna.
Víkulokin 7. mars 2026 Vikulokin (RÚV)
- Staðfest Styður Danir héldu þjóðaratkvæðagreiðslu um varnar- og öryggishluta ESB þegar Úkraínustríðið byrjaði.
- Að hluta staðfest Styður Flest ríki Evrópu eru inni í ESB og hafa tekið þá ákvörðun með opin augun, oft að undangengnu þjóðaratkvæði.