Ríkisstjórnin sem grefur undan EES-samningnum
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Dagur B. Eggertsson sagði að Ísland taki upp um 75% af regluverki ESB gegnum EES-samninginn EES/ESB-löggjöf
Stjórnarliðinn Dagur B. Eggertsson sagði okkur þegar taka upp um 75% af regluverki ESB gegnum EES-samninginn
Fullyrðing: Dagur B. Eggertsson sagði að Ísland taki upp um 75% af regluverki ESB gegnum EES-samninginn
Talan 75% er nálægt heimildatölum. EEA-DATA-006 staðfestir að EES-regluverkið nái yfir «roughly 75%» af löggjöf innri markaðar ESB. EEA-LEGAL-001 nefnir «approximately 70%» og EEA-DATA-010 segir 70–75%. Þó er lykilfyrirvarinn sá að þessar prósentur eiga við um löggjöf innri markaðarins, ekki allt «regluverk ESB» — stór málefnasvið eins og sameiginleg sjávarútvegsstefna, landbúnaðarstefna, gjaldmiðlastefna og utanríkisstefna falla algjörlega utan EES.
Samhengi sem vantar
Orðalagið «75% af regluverki ESB» er villandi ef átt er við allt regluverk ESB, en réttara ef miðað er við löggjöf innri markaðarins. Samkvæmt EEA-DATA-010 eru heilar greinar eins og sameiginleg sjávarútvegsstefna, landbúnaðarstefna, tollabandalag, utanríkis- og öryggismál og evran algjörlega utan EES. Raunveruleg hlutdeild fer eftir mæliaðferð — fjöldi lagagerða vs stefnusvið.
Að hluta staðfest Samkvæmt skýrslu utanríkisráðuneytisins er Ísland hvorki 75% né 80% «þegar inni» í ESB EES/ESB-löggjöf
Af þeim er þó morgunljóst að við erum hvorki 75 né 80% "þegar inni" í ESB.
Fullyrðing: Samkvæmt skýrslu utanríkisráðuneytisins er Ísland hvorki 75% né 80% «þegar inni» í ESB
Heimildir styðja þá grunnröksemd að Ísland sé ekki «inni» í ESB að neinu marktæku leyti, þótt það innleiði stóran hluta regluverksins. EEA-DATA-010 undirstrikar að heilar greinar ESB-stefnu — sjávarútvegsstefna, landbúnaðarstefna, tollabandalag, utanríkismál, evran — falla utan EES. EEA-LEGAL-022 listar sjö stór undanskilin stefnusvið. Röksemdin er gild, en fullyrðingin vísar í tiltekna skýrslu («Göngum til góðs») sem ekki er hægt að staðfesta í gagnagrunni, sem takmarkar vissuna.
Samhengi sem vantar
Skýrslan «Göngum til góðs» er ekki í staðreyndagrunninum og því er ekki hægt að staðfesta beint hvað hún segir. Efnislega er gagnrýnin á «75–80% þegar inni» orðalagið vel studd af EEA-DATA-010 — hlutfallið á aðeins við um löggjöf innri markaðarins, ekki allt ESB-samstarfið.
Staðfest Ríkisstjórnin hefur sett aðild að ESB aftur á dagskrá Flokkastefnur
Ríkisstjórnin hefur sett aðild að ESB aftur á dagskrá, eins og síðasta vinstristjórn gerði sömuleiðis.
Fullyrðing: Ríkisstjórnin hefur sett aðild að ESB aftur á dagskrá
PARTY-DATA-013 staðfestir að ríkisstjórnin sem tók við í lok árs 2024 samþykkti í stjórnarsáttmála að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um enduruppröðun aðildarviðræðna. SOV-PARL-001 sýnir að Þorgerður Katrín lagði fram þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðsluna 9. mars 2026. Þetta er fyrsta ríkisstjórnin síðan stjórn Jóhönnu Sigurðardóttur (2009–2013) sem hefur virkan ESB-feril á dagskrá.
Samhengi sem vantar
Nákvæmlega er ríkisstjórnin að setja þjóðaratkvæðagreiðslu um enduruppröðun viðræðna á dagskrá — ekki beinlínis aðild. Flokkur fólksins í ríkisstjórninni er ESB-efasemdarflokkur og styður ekki ESB-aðild, þótt hann hafi samþykkt þjóðaratkvæðagreiðsluna.
Staðfest Síðasta vinstristjórn setti einnig ESB-aðild á dagskrá Flokkastefnur
eins og síðasta vinstristjórn gerði sömuleiðis
Fullyrðing: Síðasta vinstristjórn setti einnig ESB-aðild á dagskrá
PARTY-DATA-013 staðfestir að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur (2009–2013), sem var samstarf Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, sótti um ESB-aðild og hóf aðildarviðræður. POL-DATA-010 lýsir því einnig og segir þetta endurspegla samstöðu kreppunnar. Þetta var síðasta ríkisstjórnin sem virkt sóttist eftir ESB-aðild áður en núverandi ríkisstjórn tók málið upp aftur.
Samhengi sem vantar
Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hóf aðildarviðræður, sem er skref lengra en núverandi ríkisstjórn hefur stigið — núverandi ríkisstjórn leggur til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda eigi áfram viðræðum. Vinstri græn voru tvístígandi gagnvart ESB-aðild þrátt fyrir þátttöku í ríkisstjórninni.
Staðfest EES-samningurinn er sérstakur samningur með sérstökum dómstól, sérstöku eftirlitskerfi og sérstakri innleiðingu EES-reglna með löggjafarvaldi EFTA-landanna í EES EES/ESB-löggjöf
EES-samningurinn er nefnilega ekki einhvers konar hlutaútgáfa af ESB, heldur sérstakur samningur með sérstökum dómstól, sérstöku eftirlitskerfi og sérstakri innleiðingu EES-reglna með löggjafarvaldi EFTA-landanna í EES.
Fullyrðing: EES-samningurinn er sérstakur samningur með sérstökum dómstól, sérstöku eftirlitskerfi og sérstakri innleiðingu EES-reglna með löggjafarvaldi EFTA-landanna í EES
Heimildir staðfesta öll meginsatriðin. SOV-LEGAL-013 lýsir EFTA-dómstólnum sem sérstökum dómstól með þrjá dómara, aðskildum frá dómstóli ESB. EEA-LEGAL-009 staðfestir hlutverk Eftirlitsstofnunar EFTA sem sérstaks eftirlitsaðila. EEA-LEGAL-002 og EEA-LEGAL-010 útskýra tveggja stoða kerfið þar sem EFTA-ríkin hafa sitt eigið innleiðingarferli gegnum sameiginlegu EES-nefndina. Lýsingin á EES sem sérstökum samningi frekar en «hlutaútgáfu» af ESB er vel studd.
Samhengi sem vantar
Þótt stofnanir EES séu formlega aðskildar frá ESB-stofnunum er EFTA-dómstóllinn í raun bundinn við dómaframkvæmd ESB-dómstólsins samkvæmt SOV-LEGAL-013. EFTA-ríkin hafa heldur ekki atkvæðisrétt um þá löggjöf sem þau innleiða (EEA-LEGAL-002), sem takmarkar sjálfstæði innleiðingarinnar. Formlega séð er EES-samningurinn sérstakur, en í framkvæmd er sjálfstæðið takmarkað.
Að hluta staðfest Pawel Bartoszek hélt því fram að framganga ESB-sinna beindist ekki gegn EES og að Ísland yrði áfram í EES við inngöngu í ESB EES/ESB-löggjöf
Einhverjir ESB-sinnar, eins og Pawel Bartoszek, hafa haldið því fram að framganga ESB-sinna beinist ekki gegn EES, enda yrðum við áfram í EES við inngöngu í ESB.
Fullyrðing: Pawel Bartoszek hélt því fram að framganga ESB-sinna beindist ekki gegn EES og að Ísland yrði áfram í EES við inngöngu í ESB
Lagalega er rétt að ESB-ríki eru aðilar að EES-samningnum — EEA-LEGAL-022 og EEA-DATA-010 staðfesta þetta. Þingræðubútar frá 9. mars 2026 sýna Pawel Bartoszek í umræðum um ESB og EES, en bein tilvitnun í þessa tilteknu fullyrðingu kemur ekki fram. Efnislega er vert að benda á að samband ESB-ríkja við EES er gjörólíkt sambandi EFTA-ríkjanna — ESB-ríki eru í EES sem hluti ESB-stoðarinnar, ekki sem sjálfstæð samningsaðilar á EFTA-stoðinni.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin um að Ísland yrði «áfram í EES» við inngöngu í ESB er tæknilega rétt en villandi. ESB-aðild myndi breyta lagalegri stöðu Íslands í EES-samningnum úr EFTA-stoðinni yfir í ESB-stoðina. Þetta þýðir meðal annars að EFTA-dómstóllinn og Eftirlitsstofnun EFTA myndu ekki lengur gilda, heldur dómstóll ESB og framkvæmdastjórnin. Aðild myndi einnig þýða að Ísland fengi atkvæðisrétt en missti EFTA-sértækar aðlögunarlausnir.
Staðfest ESB-ríki eru ekki í EES-samningnum sem sjálfstæð aðilar heldur sem hluti ESB EES/ESB-löggjöf
Slíkar fullyrðingar byggjast í besta falli á miklum misskilningi á eðli EES-samningsins og tveggja stoða kerfi hans.
Fullyrðing: ESB-ríki eru ekki í EES-samningnum sem sjálfstæð aðilar heldur sem hluti ESB
EEA-LEGAL-002 staðfestir tveggja stoða kerfi EES-samningsins þar sem ESB og aðildarríki hans mynda eina stoðina og EFTA-ríkin hina. EEA-LEGAL-022 og EEA-DATA-010 lýsa sama kerfi — ESB-ríkin taka þátt í EES gegnum ESB-stoðina, ekki sem einstök samningsríki. Eftirlitsstofnun EFTA og EFTA-dómstóllinn gilda aðeins um EFTA-stoðina, á meðan framkvæmdastjórn ESB og dómstóll ESB sjá um ESB-stoðina (EEA-LEGAL-009, SOV-LEGAL-013).