Áskoranir bænda hluti af alþjóðlegu samhengi
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Áskoranir íslensks landbúnaðar eru hluti af stærra, alþjóðlegu samhengi og eru ekki séríslenskar. Landbúnaður
Hún sagði áskoranir íslensks landbúnaðar á margan hátt hluta af stærra, alþjóðlegu samhengi og að þær væru sannarlega ekki séríslenskar.
Fullyrðing: Áskoranir íslensks landbúnaðar eru hluti af stærra, alþjóðlegu samhengi og eru ekki séríslenskar.
AGRI-DATA-023 staðfestir að mótmæli bænda hafa geiðsað í a.m.k. 12 ESB-ríkjum 2023–2024 vegna hækkandi aðföngaverðs, flókinna umhverfiskrafna og óstöðugra tekna — sem bendir til alþjóðlegra áskorana í landbúnaði. Þó ber að hafa í huga að aðstæður íslensks landbúnaðar eru að mörgu leyti sérstæðar: gríðarlega há tollvernd (55–60% af heildartekjum bænda koma frá ríkisstyrkjum samkvæmt AGRI-DATA-017), einangruð eyjastaðsetning, lítil ræktanleg jörð og mjög smár geiri miðað við ESB-ríki (AGRI-DATA-013). Fullyrðingin er rétt í meginatriðum — sumar áskoranir eru alþjóðlegar — en of víð þegar hún segir að þær séu «sannarlega ekki séríslenskar», því verulegar séríslenskar aðstæður eru til staðar.
Samhengi sem vantar
Íslenskur landbúnaður hefur sérstakar áskoranir sem ekki eiga við í meginlandsríkjum: gríðarlega há tollvernd (OECD-stuðningur 55–60%), einangruð eyjastaðsetning, mjög lítil ræktanleg jörð (1,2% lands), og einstök búfjárstofna. Þessar aðstæður gera hluta áskorananna séríslenskar þótt önnur vandamál, eins og hækkandi aðföngaverð og loftslagsbreytingar, séu alþjóðleg.
Að hluta staðfest Óstöðugar aðfangakeðjur og hækkandi verð á aðföngum hafa haft veruleg áhrif á rekstrarskilyrði í landbúnaði. Landbúnaður
Óstöðugar aðfangakeðjur og hækkandi verð á aðföngum hefði einnig haft veruleg áhrif á rekstrarskilyrði, ekki bara hérlendis.
Fullyrðing: Óstöðugar aðfangakeðjur og hækkandi verð á aðföngum hafa haft veruleg áhrif á rekstrarskilyrði í landbúnaði.
AGRI-DATA-023 staðfestir að bændur í a.m.k. 12 ESB-ríkjum mótmæltu 2023–2024 m.a. vegna hækkandi aðföngakostnaðar (orku, áburðar), sem styður alþjóðlega vídd fullyrðingarinnar. AGRI-DATA-025 sýnir að ríkisstuðningur við íslenskan landbúnað nam 57% af framleiðsluvirði árið 2020, sem bendir til viðkvæmra rekstrarskilyrða. Hins vegar fjalla engar heimildir beint um aðfangakeðjutruflanir á Íslandi eða mæla áhrifin á íslenskan búrekstur sérstaklega. Fullyrðingin er í samræmi við almenna þróun í Evrópu en skortur er á beinum gögnum um íslenskar aðstæður.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í staðreyndagrunni mælir bein áhrif aðfangakeðjutruflana á íslenskan landbúnað. Fullyrðingin tekur ekki tillit til þess að íslenskir bændur eru verndaðir af háum tollum (30–90% samkvæmt AGRI-DATA-017) sem geta dregið úr áhrifum alþjóðlegra verðsveiflna á innlendan markað, þótt aðföng eins og eldsneyti og áburður séu innflutt.
Að hluta staðfest Íslenskur landbúnaður er háður innfluttu jarðefnaeldsneyti, lyfjum, tæknibúnaði og ýmsu öðru. Landbúnaður
þar sem landbúnaður væri háður innfluttu jarðefnaeldsneyti, lyfjum, tæknibúnaði og ýmsu öðru
Fullyrðing: Íslenskur landbúnaður er háður innfluttu jarðefnaeldsneyti, lyfjum, tæknibúnaði og ýmsu öðru.
Ísland er smátt eyríki sem framleiðir ekki jarðefnaeldsneyti, dýralyf eða landbúnaðarvélar — það er því rökrétt að landbúnaður sé háður innflutningi á þessum aðföngum. AGRI-DATA-013 og AGRI-DATA-003 staðfesta að íslenskur landbúnaður er smár og sérhæfður (sauðfjár-, mjólkur- og ylrækt), sem undirstrikar takmarkaða innlenda framleiðslugetu á aðföngum. AGRI-DATA-025 bendir til mikils stuðnings (57% af framleiðsluvirði) sem gefur til kynna háan kostnað. Þó staðfesta heimildir ekki beinlínis hvaða aðföng eru innflutt eða í hvaða mæli landbúnaðurinn er háður hverju þeirra.
Samhengi sem vantar
Staðreyndagrunnurinn inniheldur ekki sértæk gögn um innflutning landbúnaðaraðfanga (eldsneytis, lyfja, véla). Vert er að nefna að íslenskir gróðurhúsabændur nýta jarðvarma í stað jarðefnaeldsneytis til hitunar, sem dregur úr háðinu á eldsneyti á einum mikilvægum undirgeiri. AGRI-DATA-007 nefnir lítil ræktanleg svæði sem eykur líklega þörf á sérhæfðum aðföngum.
Að hluta staðfest Ráðherra lýsir yfir vilja til að setja ESB-samningsmarkmið fyrir íslenskan landbúnað fram í mögulegum aðildarviðræðum. Landbúnaður
samningsmarkmið í mögulegum, vonandi, viðræðum við Evrópusambandið eða eitthvað annað sem varðar framtíð þessarar mikilvægu atvinnugreinar
Fullyrðing: Ráðherra lýsir yfir vilja til að setja ESB-samningsmarkmið fyrir íslenskan landbúnað fram í mögulegum aðildarviðræðum.
SOV-PARL-001 staðfestir að utanríkisráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hefur lýst yfir skýrri afstöðu í þingræðu um samningsmarkmið, einkum varðandi sjávarútveg, og nefnt fordæmi samnorræns landbúnaðar (Svíþjóð, Finnland). Forsætisráðherra hefur einnig talað um «grundvallarprinsipp» og «rauð flögg» varðandi auðlindir (PARTY-PARL-001). Hins vegar nefna heimildir ekki sérstaklega ráðherra matvæla eða landbúnaðar, og upprunalega tilvitnunin er óljós um hvort «viðræður við Evrópusambandið» séu aðildarviðræður eða annað. SOV-PARL-003 bendir á gagnrýni á að ríkisstjórnin hafi ekki enn sett fram skýr samningsmarkmið.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin vísar til ráðherra sem ber ábyrgð á landbúnaðarmálum, en heimildir nefna aðeins utanríkisráðherra og forsætisráðherra. Gagnrýnendur (SOV-PARL-003) hafa bent á að ríkisstjórnin hafi ekki birt skýr samningsmarkmið, og forsætisráðherra hefur neitað að tilgreina nákvæm skilyrði á Alþingi (PARTY-PARL-001). Erfitt er að meta hvort þessi yfirlýsing sé nýtt framlag eða endurtekning á þekktri stefnu.