„Skjólið" í ESB
Raddir í greininni
Niðurstöður
Staðfest Ríkisstjórnin setti ekki þingsályktun um ESB í samráðsgátt stjórnvalda. Fullveldi
eftir að hafa sleppt því að setja þingsályktun um ESB í samráðsgátt stjórnvalda
Fullyrðing: Ríkisstjórnin setti ekki þingsályktun um ESB í samráðsgátt stjórnvalda.
SOV-PARL-005 staðfestir að stjórnarandstaðan hafi gagnrýnt að ekkert formlegt samráð hafi farið fram áður en þingsályktunartillagan var lögð fram, þrátt fyrir reglur um samráð stjórnvalda. Ríkisstjórnin hefði mátt þvi fram að þjóðaratkvæðagreiðslan sjálf væri víðtækara form samráðs en samráðsgáttin. Þó er staðreyndin sú að málið fór ekki í gegnum formlega samráðsgátt.
Samhengi sem vantar
Ríkisstjórnin hefur rökstut að þjóðaratkvæðagreiðslan sjálf sé umfangsmiðmeira samráð en formlega gáttin. Hvort samráðsgáttin sé lögskylda við þingsályktunartillögur er ekki úvítvegis — reglurnar gilda að meginstefnu um lagafrumvörp og reglugerðir.
Að hluta staðfest Ríkisstjórnin sleppt því að ræða og kynna þingsályktunina um ESB fyrir utanríkismálanefnd, sem er lögbundit skylda. Fullveldi
sleppt því að ræða og kynna málið fyrir utanríkismálanefnd, lögbundið sem það er
Fullyrðing: Ríkisstjórnin sleppt því að ræða og kynna þingsályktunina um ESB fyrir utanríkismálanefnd, sem er lögbundit skylda.
SOV-PARL-005 staðfestir að utanríkisráðherra mætti ekki á fund utanríkismálanefndar til að ræða málið áður en þingsályktunartillagan var lögð fram. SOV-LEGAL-019 lýsir 24. gr. þingskapa sem kveður á um að ríkisstjórn beri ávallt að leggja «meiri háttar utanríkismál» fyrir nefndina. Þó er það ágreiningurá hvort þingsályktunartillaga teljist «utanríkismál» í skilningi greinarinnar — ríkisstjórnin hefur haldið því fram að þetta sé þingmannaákvörðun, ekki stjórnaraðgerð. Lögfræðingar eru ósammála um túlkunina samkvæmt SOV-LEGAL-028.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin segir að þetta sé «lögbundið» en lögfræðilega ágreiningurinn er raunverulegur: 24. gr. þingskapa talar um «meiri háttar utanríkismál» en skilgreinir ekki hvort þingsályktunartillaga falli þar undir. Ríkisstjórnin telur að greinin eigi ekki við hér. Þetta er íóleyst lögfræðilegt ágreiningsmál, ekki aðeins pólitískt.
Staðfest Þingsályktun um ESB-viðræður var ekki nefnd í þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar. Fullveldi
sleppt því að nefna málið í þingmálaskrá
Fullyrðing: Þingsályktun um ESB-viðræður var ekki nefnd í þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar.
Bergþór Ólason staðfesti þetta beint í þingræðu 9. mars 2026: «Þetta er ekki í þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar.» SOV-PARL-005 styrkir þetta óbeint með lýsingu á andmælum stjórnarandstöðu við ferli málsins, þar á meðal að ríkisstjórnin hafi hækkað á málinu í gegnum þinglega meðferð. Engar heimildir stangast á við þessa fullyrðingu.
Samhengi sem vantar
Þingmálaskrá er áætlunarskjál sem ríkisstjórn leggur fram í upphafi þings, en hún er ekki tæmandi — ríkisstjórn getur lagt fram mál sem koma ekki á skránni. Málið var hluti af stjórnarsáttmálanum frá desember 2024 þótt það hafi ekki verið skráð á þingmálaskrá.
Að hluta staðfest Ísland hefur í 30 ár nýtt kosti EES-samningsins í stað þess að sækja um ESB-aðild. EES/ESB-löggjöf
eftir að hafa í 30 ár horft til þess að nýta kostina í gegnum aðildina að EES samningnum
Fullyrðing: Ísland hefur í 30 ár nýtt kosti EES-samningsins í stað þess að sækja um ESB-aðild.
EES-samningurinn tók gildi 1. janúar 1994, svo Ísland hefur í raun nýtt hans í rúmlega 32 ár — tímatalan er í stoðu. EEA-DATA-011 staðfestir umfangsmikla aðild Íslands að innri markaðnum gegnum EES. Hins vegar er fullyrðingin villandi að því leyti að Ísland sótti raunverulega um ESB-aðild árið 2009 og aðildarviðræður stóðu yfir til 2013 — svo ekki var eingilst «horft til EES» allt tímabilið. EEA-LEGAL-020 lýsir hvernig 11 af 27 samningskafölum voru bruðnir lokaðir á þessu tímabili.
Samhengi sem vantar
Ísland sótti um ESB-aðild árið 2009 og aðildarviðræður stóðu til 2013, svo fullyrðingin um að Ísland hafi í 30 ár «nýtt EES í stað ESB» er ofeinfaldun. Einnig nær EES-samningurinn ekki til sjávarútvegs, landbúnaðar, gjaldmiðills eða utanríkisstefnu — þannig að «kostirnir» sem EES veitir eru takmarkari en full ESB-aðild mundi veita.