Davíð og EES
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Davíð Oddsson var formaður Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra þann 24. janúar 2004. Annað
þá um morguninn kl. 11.00 hafi ég setið spjallfund með Davíð Oddssyni, formanni Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra, í Valhöll
Fullyrðing: Davíð Oddsson var formaður Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra þann 24. janúar 2004.
POL-DATA-006 staðfestir að Davíð Oddsson var formaður Sjálfstæðisflokksins og leiddi flokkinn á tíunda áratugnum og inn á þann næsta. Heimildir nefna hann sem forsætisráðherra sem studdi EES-samninginn á tíunda áratugnum, en engin heimild í staðreyndagrunni staðfestir sérstaklega að hann hafi verið forsætisráðherra þann 24. janúar 2004. Davíð Oddsson var forsætisráðherra frá 1991 til 2004, en nákvæm dagsetning brottfarar hans er ekki staðfest af heimildunum.
Samhengi sem vantar
Heimildir í staðreyndagrunni ná ekki til nákvæmra dagsetninga formennskunnar eða embættistíma Davíðs Oddssonar sem forsætisráðherra. Þekkt er að hann lét af forsætisráðherraembætti í september 2004, en þetta er ekki staðfest af heimildum sem liggja fyrir.
Að hluta staðfest Glufa opnaðist á árunum 1989 til 1993 sem gerði það kleift að gera EES-samninginn við Evrópusambandið. EES/ESB-löggjöf
það hefði í raun verið einstakt happ á árunum 1989 til 1993, að sú glufa opnaðist gagnvart Evrópusambandinu að unnt var að gera við það samning eins og EES-samninginn
Fullyrðing: Glufa opnaðist á árunum 1989 til 1993 sem gerði það kleift að gera EES-samninginn við Evrópusambandið.
EEA-DATA-022 staðfestir að EES-samningurinn breytti skipan hlutanna verulega eftir 1995 þegar Austurríki, Finnland og Svíþjóð gengu í ESB og EFTA skrapp úr sex ríkjum í þrjú. Þetta bendir til þess að tímabilið á undan hafi verið einstakt tækifæri. Tímalínan samræmist — EES-samningurinn var undirritaður 1992 og tók gildi 1994. Orðalagið «glufa» er pólitískt mat á sögulegum aðstæðum, en heimildir styðja þá túlkun að aðstæður fyrir slíkan samning hafi breyst verulega eftir 1995.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er í eðli sínu sögulegt og pólitískt mat fremur en staðreynd sem hægt er að sannreyna að fullu. Engin heimild staðfestir berum orðum að tímabilið 1989–1993 hafi verið eina «glufan» — en skipulagsbreytingarnar eftir 1995 (EEA-DATA-022) styðja túlkunina. Einnig má benda á Sviss sem dæmi um land sem gerði tvíhliða samninga við ESB seinna, þótt á öðrum forsendum.
Að hluta staðfest Sjálfstæðismenn höfðu forystu um gerð EES-samningsins á Alþingi og ruddu honum þar braut. EES/ESB-löggjöf
sjálfstæðismenn hefðu á alþingi haft forystu um gerð EES-samningsins og rutt honum þar braut
Fullyrðing: Sjálfstæðismenn höfðu forystu um gerð EES-samningsins á Alþingi og ruddu honum þar braut.
POL-DATA-006 staðfestir að forysta Sjálfstæðisflokksins undir Davíð Oddssyni studdi EES-aðild snemma á tíunda áratugnum sem valkost við ESB-aðild. Flokkurinn var stærsti flokkur Alþingis og leiddi ríkisstjórnina á þeim tíma, sem gefur fullyrðingunni trúverðugan grunn. Hins vegar skortir beinar heimildir um atkvæðagreiðsluna sjálfa og hlutdeild annarra flokka í afgreiðslu samningsins á Alþingi. Fullyrðingin kemur frá Sjálfstæðismanni (Birni Bjarnasyni) og er að hluta til flokkspólitískt mat.
Samhengi sem vantar
Heimildir í staðreyndagrunni fjalla ekki um EES-samningsafgreiðsluna á Alþingi á árunum 1992–1993 — hvaða flokkar studdu hann, hve mörg atkvæði hann hlaut, eða hvaða flokkar höfðu «forystu» í þeirri vinnu. Jón Baldvin Hannibalsson (Alþýðuflokkur), utanríkisráðherra á þeim tíma, var einnig lykilaðili í samningagerðinni.
Að hluta staðfest Eftir gerð EES-samningsins hefur engum þjóðum staðið til boða sambærilegur samningur við Evrópusambandið — þær hefðu annað hvort orðið að gerast aðilar að sambandinu eða standa alfarið utan samrunaþróunarinnar í Evrópu. EES/ESB-löggjöf
sambærilegur samningur við Evrópusambandið hefði ekki síðan staðið neinum þjóðum til boða. Þær hefðu annað hvort orðið að gerast aðilar að sambandinu eða standa alfarið utan samrunaþróunarinnar í Evrópu
Fullyrðing: Eftir gerð EES-samningsins hefur engum þjóðum staðið til boða sambærilegur samningur við Evrópusambandið — þær hefðu annað hvort orðið að gerast aðilar að sambandinu eða standa alfarið utan samrunaþróunarinnar í Evrópu.
EEA-LEGAL-012 staðfestir að ESB hefur síðan 2004 synjað nýjum aðildarríkjum um varanlegar undanþágur og krafist fullrar yfirtöku á regluverkinu. EEA-DATA-022 sýnir jafnvægisröskun EES-samningsins eftir 1995. Þetta styður þá mynd að EES-gerður samningur hafi ekki verið í boði síðan. Fullyrðingin er þó of víð — Sviss gerði fjölda tvíhliða samninga við ESB eftir 1992 og Bretland samdi um viðskiptasamning eftir Brexit, þótt hvorugt sé «sambærilegt» við EES-samninginn. Tvískiptingin «aðild eða alveg utan» einfaldar myndina.
Samhengi sem vantar
Sviss hefur gert yfir 100 tvíhliða samninga við ESB sem veita aðgang að ákveðnum hlutum innri markaðarins án fullrar EES-aðildar. Þetta er ekki «sambærilegt» EES en ögrar tvískiptingunni sem fullyrðingin dregur upp. Þá hefur ESB boðið vestur-Balkanskum ríkjum stöðugleikasamstarfssamning (SAA) sem er ekki EES en heldur ekki full aðild.
Að hluta staðfest Eftir að Davíð Oddsson tók við formennsku í Sjálfstæðisflokknum var horfið frá þeirri stefnu hans að gera tvíhliða samning við Evrópusambandið. Flokkastefnur
Eftir að hann tók við formennsku í flokknum hefði verið horfið frá þeirri stefnu hans að gera tvíhliða samning við Evrópusambandið
Fullyrðing: Eftir að Davíð Oddsson tók við formennsku í Sjálfstæðisflokknum var horfið frá þeirri stefnu hans að gera tvíhliða samning við Evrópusambandið.
POL-DATA-006 staðfestir að Sjálfstæðisflokkurinn undir forystu Davíðs Oddssonar studdi EES-samninginn snemma á tíunda áratugnum sem valkost við ESB-aðild, og að flokkurinn færðist síðar í afgerandi andstöðu við ESB. Heimildin nefnir ekki sérstaklega stefnu um «tvíhliða samning» — hún ræðir um EES-samninginn sem fjölhliða samning, ekki tvíhliða. Ef Davíð studdi tvíhliða samning á sínum tíma og flokkurinn hætti við þá leið, er það ekki beint staðfest af heimildum.
Samhengi sem vantar
Heimildir greina ekki á milli «tvíhliða samnings» og EES-samningsins í umfjöllun um stefnu Davíðs Oddssonar. Tímasetningin er óljós — fullyrðingin segir að stefnu hafi verið breytt eftir að Davíð varð formaður, en heimildir tilgreina ekki nákvæmlega hvenær þessi stefnubreyting átti sér stað. Hugsanlega er átt við stefnu um tvíhliða samning sem var til umræðu áður en EES-samningurinn varð að veruleika.
Að hluta staðfest Höfundurinn (Björn Bjarnason) var formaður utanríkismálanefndar Alþingis á þeim tíma sem EES-samningurinn var gerður og fylgdist náið með framvindu mála. EES/ESB-löggjöf
Ég var á þessum tíma formaður utanríkismálanefndar alþingis og fylgdist náið með framvindu mála
Fullyrðing: Höfundurinn (Björn Bjarnason) var formaður utanríkismálanefndar Alþingis á þeim tíma sem EES-samningurinn var gerður og fylgdist náið með framvindu mála.
SOV-DATA-018 staðfestir að Björn Bjarnason var þingmaður Sjálfstæðisflokksins til margra ára og gegndi embætti dómsmálaráðherra 2003–2009. EEA-DATA-018 sýnir að hann stýrði starfshópi um EES-samstarfið sem skilaði skýrslu 2019, sem bendir til djúprar þekkingar á EES-málum. Engin heimild staðfestir þó sérstaklega að hann hafi verið formaður utanríkismálanefndar á árunum 1992–1993 þegar EES-samningurinn var til umfjöllunar.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta feril Björns Bjarnasonar sem þingmanns og ráðherra, en tilgreina ekki sérstaklega nefndarformennsku hans. Hann hefur greinilega djúpa þekkingu á EES-málum og hefur stýrt opinberri skýrslugerð um EES-samstarfið, sem styður fullyrðinguna óbeint.
Að hluta staðfest Sjálfstæðismenn lögðu til þann atkvæðafjölda á Alþingi sem dugði til að koma EES-samningnum í höfn, þrátt fyrir framgöngu Jóns Baldvins við afgreiðslu hans. EES/ESB-löggjöf
að sjálfsögðu voru það við sjálfstæðismenn, sem lögðum til þann atkvæðafjölda á þingi, sem dugði til að koma þessum samningi í höfn
Fullyrðing: Sjálfstæðismenn lögðu til þann atkvæðafjölda á Alþingi sem dugði til að koma EES-samningnum í höfn, þrátt fyrir framgöngu Jóns Baldvins við afgreiðslu hans.
POL-DATA-006 staðfestir að Sjálfstæðisflokkurinn studdi EES-samninginn undir forystu Davíðs Oddssonar og var stærsti flokkur Alþingis á þessum tíma. Ef flokkurinn var stærstur og leiddi ríkisstjórnina, er líklegt að hann lagði til stærstan hluta atkvæðanna. Engar heimildir í staðreyndagrunni sýna þó nákvæma atkvæðatalningu við afgreiðslu EES-samningsins á Alþingi, svo ekki er hægt að staðfesta fullyrðinguna til fulls.
Samhengi sem vantar
Atkvæðagreiðsla Alþingis um staðfestingu EES-samningsins er ekki skráð í staðreyndagrunninn. Á þessum tíma sat Sjálfstæðisflokkurinn í ríkisstjórn með Alþýðuflokki og Þjóðvarnaflokki. Fleiri flokkar studdu samninginn, þótt Sjálfstæðismenn hafi líklega lagt til flest atkvæði vegna stærðar sinnar. Fullyrðingin dregur úr hlutverki annarra flokka.