Davíð Oddsson
StjórnmálafólkFyrrverandi forsætisráðherra (Sjálfstæðisflokkur)
Fyrrverandi forsætisráðherra (Sjálfstæðisflokkur) — blandað viðhorf til ESB-aðildar.
Þingvirkni um ESB-mál
Ræður á Alþingi um ESB- og Evrópumál.
Sjá þingræður →Yfirlit
Aðeins fullyrðingar sem aðilinn hefur fullyrt, verið vitnað í, eða umorðað eru taldar.
Fullyrðingar (5)
Að hluta staðfest Davíð Oddsson var formaður Seðlabanka Íslands á tímum bankahrunsins og náði að koma í veg fyrir algera lokun Íslands frá umheiminum. Umorðað Fordæmi
Aðeins Seðlabanki Íslands undir forystu Davíðs heitins Oddsonar náði, Guði sé lof, að koma í veg fyrir algera lokun Íslands frá umheiminum.
Heimildir staðfesta að Seðlabanki Íslands gegndi lykilhlutverki á tímum bankahrunsins — m.a. með innleiðingu gjaldeyrishafta í nóvember 2008 (CURR-DATA-002) og viðbrögðum við hruni krónunnar (CURR-DATA-001). Heimildir nefna þó einnig að Seðlabankinn gat ekki virkað sem lánveitandi til þrautavara í erlendri mynt (CURR-DATA-001), sem bendir til takmarkana í viðbrögðum hans. Hlutverk Davíðs Oddssonar sem seðlabankastjóra er ekki staðfest í heimildum, né fullyrðingin um að hann hafi «komið í veg fyrir algera lokun». Matið á árangri seðlabankans er umdeilanlegt — gjaldeyrishöftin voru bæði lofuð og gagnrýnd.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta ekki beint að Davíð Oddsson hafi verið seðlabankastjóri né meta hlutverk hans sérstaklega. Samkvæmt CURR-DATA-001 gat Seðlabankinn ekki virkað sem lánveitandi til þrautavara í erlendri mynt, sem dregur úr fullyrðingunni um að bankinn hafi «komið í veg fyrir algera lokun». Gjaldeyrishöftin voru umdeild — þau vernduðu efnahaginn en komu í veg fyrir frjálsa fjármagnsflutninga í tæpan áratug.
Málssókn á hendur Ísrael og framhald ESB-innlimunar Íslands Morgunblaðið
Að hluta staðfest Glufa opnaðist á árunum 1989 til 1993 sem gerði það kleift að gera EES-samninginn við Evrópusambandið. Tilvitnað EES/ESB-löggjöf
það hefði í raun verið einstakt happ á árunum 1989 til 1993, að sú glufa opnaðist gagnvart Evrópusambandinu að unnt var að gera við það samning eins og EES-samninginn
EEA-DATA-022 staðfestir að EES-samningurinn breytti skipan hlutanna verulega eftir 1995 þegar Austurríki, Finnland og Svíþjóð gengu í ESB og EFTA skrapp úr sex ríkjum í þrjú. Þetta bendir til þess að tímabilið á undan hafi verið einstakt tækifæri. Tímalínan samræmist — EES-samningurinn var undirritaður 1992 og tók gildi 1994. Orðalagið «glufa» er pólitískt mat á sögulegum aðstæðum, en heimildir styðja þá túlkun að aðstæður fyrir slíkan samning hafi breyst verulega eftir 1995.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er í eðli sínu sögulegt og pólitískt mat fremur en staðreynd sem hægt er að sannreyna að fullu. Engin heimild staðfestir berum orðum að tímabilið 1989–1993 hafi verið eina «glufan» — en skipulagsbreytingarnar eftir 1995 (EEA-DATA-022) styðja túlkunina. Einnig má benda á Sviss sem dæmi um land sem gerði tvíhliða samninga við ESB seinna, þótt á öðrum forsendum.
Davíð og EES bjorn_is
Að hluta staðfest Sjálfstæðismenn höfðu forystu um gerð EES-samningsins á Alþingi og ruddu honum þar braut. Tilvitnað EES/ESB-löggjöf
sjálfstæðismenn hefðu á alþingi haft forystu um gerð EES-samningsins og rutt honum þar braut
POL-DATA-006 staðfestir að forysta Sjálfstæðisflokksins undir Davíð Oddssyni studdi EES-aðild snemma á tíunda áratugnum sem valkost við ESB-aðild. Flokkurinn var stærsti flokkur Alþingis og leiddi ríkisstjórnina á þeim tíma, sem gefur fullyrðingunni trúverðugan grunn. Hins vegar skortir beinar heimildir um atkvæðagreiðsluna sjálfa og hlutdeild annarra flokka í afgreiðslu samningsins á Alþingi. Fullyrðingin kemur frá Sjálfstæðismanni (Birni Bjarnasyni) og er að hluta til flokkspólitískt mat.
Samhengi sem vantar
Heimildir í staðreyndagrunni fjalla ekki um EES-samningsafgreiðsluna á Alþingi á árunum 1992–1993 — hvaða flokkar studdu hann, hve mörg atkvæði hann hlaut, eða hvaða flokkar höfðu «forystu» í þeirri vinnu. Jón Baldvin Hannibalsson (Alþýðuflokkur), utanríkisráðherra á þeim tíma, var einnig lykilaðili í samningagerðinni.
Davíð og EES bjorn_is
Að hluta staðfest Eftir gerð EES-samningsins hefur engum þjóðum staðið til boða sambærilegur samningur við Evrópusambandið — þær hefðu annað hvort orðið að gerast aðilar að sambandinu eða standa alfarið utan samrunaþróunarinnar í Evrópu. Tilvitnað EES/ESB-löggjöf
sambærilegur samningur við Evrópusambandið hefði ekki síðan staðið neinum þjóðum til boða. Þær hefðu annað hvort orðið að gerast aðilar að sambandinu eða standa alfarið utan samrunaþróunarinnar í Evrópu
EEA-LEGAL-012 staðfestir að ESB hefur síðan 2004 synjað nýjum aðildarríkjum um varanlegar undanþágur og krafist fullrar yfirtöku á regluverkinu. EEA-DATA-022 sýnir jafnvægisröskun EES-samningsins eftir 1995. Þetta styður þá mynd að EES-gerður samningur hafi ekki verið í boði síðan. Fullyrðingin er þó of víð — Sviss gerði fjölda tvíhliða samninga við ESB eftir 1992 og Bretland samdi um viðskiptasamning eftir Brexit, þótt hvorugt sé «sambærilegt» við EES-samninginn. Tvískiptingin «aðild eða alveg utan» einfaldar myndina.
Samhengi sem vantar
Sviss hefur gert yfir 100 tvíhliða samninga við ESB sem veita aðgang að ákveðnum hlutum innri markaðarins án fullrar EES-aðildar. Þetta er ekki «sambærilegt» EES en ögrar tvískiptingunni sem fullyrðingin dregur upp. Þá hefur ESB boðið vestur-Balkanskum ríkjum stöðugleikasamstarfssamning (SAA) sem er ekki EES en heldur ekki full aðild.
Davíð og EES bjorn_is
Að hluta staðfest Eftir að Davíð Oddsson tók við formennsku í Sjálfstæðisflokknum var horfið frá þeirri stefnu hans að gera tvíhliða samning við Evrópusambandið. Tilvitnað Flokkastefnur
Eftir að hann tók við formennsku í flokknum hefði verið horfið frá þeirri stefnu hans að gera tvíhliða samning við Evrópusambandið
POL-DATA-006 staðfestir að Sjálfstæðisflokkurinn undir forystu Davíðs Oddssonar studdi EES-samninginn snemma á tíunda áratugnum sem valkost við ESB-aðild, og að flokkurinn færðist síðar í afgerandi andstöðu við ESB. Heimildin nefnir ekki sérstaklega stefnu um «tvíhliða samning» — hún ræðir um EES-samninginn sem fjölhliða samning, ekki tvíhliða. Ef Davíð studdi tvíhliða samning á sínum tíma og flokkurinn hætti við þá leið, er það ekki beint staðfest af heimildum.
Samhengi sem vantar
Heimildir greina ekki á milli «tvíhliða samnings» og EES-samningsins í umfjöllun um stefnu Davíðs Oddssonar. Tímasetningin er óljós — fullyrðingin segir að stefnu hafi verið breytt eftir að Davíð varð formaður, en heimildir tilgreina ekki nákvæmlega hvenær þessi stefnubreyting átti sér stað. Hugsanlega er átt við stefnu um tvíhliða samning sem var til umræðu áður en EES-samningurinn varð að veruleika.
Davíð og EES bjorn_is