← Til baka á Heimildir
TRADE-DATA-040 Alþjóðastofnun Há
Viðskipti Efnahagslegt
EES-aðild felur ekki í sér aðild að tollbandalagi ESB: EES/EFTA-ríkin njóta tollfrelsis á innri markaðinn fyrir iðnaðarvörur en setja sjálfstæðar ytri tolla og semja sjálfstætt við þriðju ríki. Þannig nýtast þessum ríkjum ekki sameiginlegar viðræðustöður ESB — 450 milljóna neytenda — í viðskiptadeilum við stórveldi eins og Bandaríkin eða Kína.
Enska frumtextinn

EEA membership does not include membership of the EU customs union. EEA EFTA states (Iceland, Norway, Liechtenstein) enjoy tariff-free access to the EU single market for industrial goods, but each state sets its own external tariffs on imports from third countries and negotiates its own trade agreements with non-EU countries. By contrast, EU customs union members apply a Common External Tariff on all third-country imports and the European Commission negotiates trade agreements on behalf of all 27 member states collectively. This means EEA states cannot benefit from the EU's collective bargaining power in trade disputes with third countries such as the United States or China.

Síðast staðfest 22. mars 2026
Svið Efnahagslegt
Heimildaflokkur Alþjóðastofnun

Heimild

EU Council / European Commission Access2Markets

Ráðherraráð ESB og Access2Markets-gátt Framkvæmdastjórnar ESB birta opinbegar skýringar á tollakerfi ESB og EES og eru helstu heimildir um reglur innri markaðarins.

Skoða heimild ↗

Fyrirvarar

EES-ríki geta samið um eigin tvíhliða viðskiptasamninga, sem veitir sveigjanleika en minni samningsstöðu. 450 milljóna neytendamarkaður ESB gefur sambandinu marktækt meira samningsvægi en 400.000 manna hagkerfi Íslands eitt og sér. Sjálfstæð viðskiptastefna þýðir þó einnig að Ísland getur mögulega gert tvíhliða samninga sem ESB getur ekki (t.d. við BNA) ef stefnumarkandi hagsmunir fara saman.

Tengdar heimildir (3)

TRADE-COMP-006 Viðskipti

EES-samningurinn veitir Íslandi aðgang að innri markaðnum en án atkvæðisréttar um löggjöfina sem landið þarf að taka upp — frá 1994 hefur Ísland innleitt yfir 13.000 ESB-gerðir í landsrétt. Samtök iðnaðarins hafa bent á að Ísland geti ekki haft áhrif á ákvarðanir sem snerta íslenskar framleiðslur, svo sem andstæðutolla á kísilmálm, auk þess sem Ísland er ekki aðili að viðskiptasamningum ESB við þriðju lönd.

 TRADE-DATA-021 Viðskipti

Ísland nýtur tollfrjálsra viðskipta við ESB með iðnaðarvörur samkvæmt EES-samningnum, en háir innflutningstollar eru á landbúnaðarvörum — að meðaltali 30% á mjólkurvörur, 40–80% á kjöt og 20–40% á grænmeti. ESB-aðild myndi afnema þessa tolla en jafnframt binda hendur Íslands varðandi sjálfstæða viðskiptasamninga eins og fríverslunarsamninginn við Kína frá 2013.

 EEA-DATA-001 EES/ESB-löggjöf

ESB hefur samþykkt gríðarlegt magn löggjafar frá stofnun. Í lok árs 2024 skráði EUR-Lex um 146.700 reglugerðir og 4.600 tilskipanir, samtals yfir 151.000 bindandi lagagerðir. Á EES-tímabilinu 1994–2024 samþykkti ESB um 57.100 reglugerðir og 2.626 tilskipanir.

Notuð í greiningum (12)

Eðlismunur á EES og ESB Heimssýn

  • Staðfest Styður EES-samningurinn felur ekki í sér þátttöku í tollabandalagi Evrópusambandsins.

Ef við uppfyllum skilyrðin þurfum við hvort sem er ekki ESB Nútíminn

  • Að hluta staðfest Styður EES-samningurinn var gerður til að fá aðgang að mörkuðum ESB og halda jafnframt í fullveldið.

ESB-umræðan: Allt nema umræða um ESB eins og það er Blog.is

  • Staðfest Styður ESB-aðild myndi minnka líkur á viðskiptahindrunum við Evrópumarkaðinn.
  • Staðfest Styður Innan ESB geta þegnar aðildarríkja ferðast frjálslega og viðskiptahindranir eru undantekning frekar en regla.
  • Að hluta staðfest Andmælir Ísland nýtur þegar þeirra bestu hluta EES-samningsins (innri markaðarins) og getur sleppt þeim þáttum ESB-aðildar sem talin eru óæskileg.

Gagnrýnir samkeppnislög og kolefnisgjöld Morgunblaðið

  • Að hluta staðfest Styður Enginn borgar kolefnisgjöld á kolmunnaveiðum nema íslensku skipin, þrátt fyrir að skip frá sjö til tíu þjóðum séu á svæðinu

Hvað felst í 'liggja lágt' leiðinni? Viðreisn

  • Staðfest Styður Full aðild að Evrópusambandinu felur meðal annars í sér tollabandalag með þjóðum sem vilja tryggja frjáls viðskipti.

Hversu mikið af regluverki Evrópusambandsins hefur verið tekið upp í íslenskan rétt? Vísir

  • Staðfest Styður Ísland er utan tollabandalags ESB og getur sjálft samið við ríki utan EES um fríverslun og tollasamninga.

INNLIMUNARSINNA SVARAÐ (Endurbirt blogg frá 22.8.2025) Blog.is

  • Að hluta staðfest Styður Við ESB-aðild yrðu öll viðskipti og netinnkaup Íslendinga án tolla og annarra gjalda milli Evrópuríkja.

Mun Trump reyna að koma í veg fyrir inngöngu Íslands í ESB? Blog.is

  • Staðfest Styður Ísland er í EES-samningnum, sem gefur aðgang að innri markaði ESB án fullrar aðildar.

Samfylking í aftursætinu og Inga Sæland í skottinu Morgunblaðið

  • Staðfest Styður Ísland myndi missa sjálfstæða viðskipta- og tollastefnu við aðild að ESB og færi inn í sameiginlegt tollabandalag og viðskiptastefnu sambandsins.
  • Staðfest Styður Við ESB-aðild gæti Ísland ekki lengur haft sína eigin tollastefnu eða gert fríverslunarsamninga við önnur ríki — slíkir samningar yrðu gerðir af ESB fyrir Íslands hönd.

SEGJUM UPP EES SAMNINGNUM OG HÆTUM VIÐ ESB ÞJÓÐARATKVÆÐAGREIÐSLUNA blogis

  • Óstutt Andmælir ESB er að leggja tolla á Ísland og Noreg í þeim tilgangi að þvinga þau inn í ESB.

Sjötíu og fimm prósent sannleikur – samkvæmt tilfinningu, Dagur? Blog.is

  • Staðfest Styður Tollabandalag ESB fellur að mestu leyti utan EES-samningsins.

Telja ESB mikilvægara en minni verðbólgu Stjórnmálin

  • Staðfest Styður Ísland myndi missa sjálfstæða viðskipta- og tollastefnu með aðild að ESB.
  • Staðfest Styður Með ESB-aðild færi Ísland inn í sameiginlegt tollabandalag og viðskiptastefnu sambandsins.
  • Staðfest Styður Ísland gæti ekki lengur haft sína eigin tollastefnu eða gert fríverslunarsamninga við önnur ríki ef það gengi í ESB; slíkir samningar yrðu gerðir af ESB fyrir hönd Íslands.