EES-samningurinn veitir Íslandi aðgang að innri markaðnum en án atkvæðisréttar um löggjöfina sem landið þarf að taka upp — frá 1994 hefur Ísland innleitt yfir 13.000 ESB-gerðir í landsrétt. Samtök iðnaðarins hafa bent á að Ísland geti ekki haft áhrif á ákvarðanir sem snerta íslenskar framleiðslur, svo sem andstæðutolla á kísilmálm, auk þess sem Ísland er ekki aðili að viðskiptasamningum ESB við þriðju lönd.
Enska frumtextinn
The EEA Agreement gives Iceland access to the EU single market but without voting rights on the legislation it must adopt. Since 1994, Iceland has incorporated over 13,000 EU legal acts into domestic law through the EEA Joint Committee. Several specific cases illustrate EEA limitations: (1) In 2024, Samtök iðnaðarins (Federation of Icelandic Industries) warned that proposed EU anti-dumping measures on silicon metal imports would affect Icelandic producers who had no voice in the decision-making process. (2) Iceland participates in the EU ETS but cannot vote on emissions targets or allowance allocation rules. (3) Iceland is excluded from EU trade agreements with third countries — the EU-Mercosur deal, EU-Canada CETA, and EU-Japan EPA do not extend to EEA/EFTA states. (4) The EFTA Surveillance Authority (ESA) and EFTA Court mirror EU enforcement but lack the political weight of EU institutions. These limitations are cited by pro-EU voices as the 'democratic deficit' of EEA membership — accepting rules without co-determining them.
Heimild
Samtök iðnaðarins (SI) — Position on EEA Limitations
Samtök iðnaðarins eru hagsmunasamtök íslenskra iðnfyrirtækja sem taka reglulega afstöðu til EES- og ESB-tengdra mála á sviði viðskipta og samkeppnismála.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Stuðningsmenn EES-samningsins svara því til að Ísland haldi formlegum rétti til að hafna einstökum gerðum ESB (neitunarvaldinu), þótt hann hafi sjaldan verið nýttur vegna hugsanlegra afleiðinga. Ísland hefur einnig samráðsrétt áður en löggjöf ESB er samþykkt (99. gr. EES-samningsins). Tveggja stoða kerfi EES (EFTA-dómstóllinn/ESA) var hannað til að vernda fullveldið um leið og tryggð væri einsleit framkvæmd reglna innri markaðarins. Talan yfir 13.000 lagagerðir tekur einnig til minni háttar tæknilegra staðla.
Notuð í greiningum (23)
Aðlögun að ESB sé þegar hluti af daglegu lífi Vísir
- Staðfest Styður Ísland er þegar aðili að EES-samningnum og aðlagar sig reglulega að EES-markaðnum.
- Að hluta staðfest Styður Forsætisráðherra sagði að aðlögun að regluverki ESB sé þegar hluti af daglegu lífi þjóðar og þings.
Af hverju að sækja um Evrópusambandsaðild? Kratinn
- Að hluta staðfest Andmælir Þegar EES-samningurinn var gerður var talað um fullveldisframsal og landsölu sem hrakspár sem gengust ekki eftir
Bókun 35 við EES-samninginn og stjórnarskráin Heimssýn
- Staðfest Styður Bókun 35 við EES-samninginn miðar að því að ná einsleitni laga á Evrópska efnahagssvæðinu án þess að samningsaðilar þurfi að framselja löggjafarvald til stofnana Evrópska efnahagssvæðisins.
Eðlismunur á EES og ESB Heimssýn
- Að hluta staðfest Andmælir EES-samningurinn breytir ekki stjórnskipulegri stöðu ríkisins né felur í sér almennt framsal lagasetningar eða dómsvalds til yfirþjóðlegra stofnana.
- Staðfest Styður Aðildarríki ESB geta ekki gert sjálfstæða viðskiptasamninga við þriðju ríki.
Ef við uppfyllum skilyrðin þurfum við hvort sem er ekki ESB Nútíminn
- Að hluta staðfest Andmælir EES-samningurinn var gerður til að fá aðgang að mörkuðum ESB og halda jafnframt í fullveldið.
- Að hluta staðfest Styður Við samningaviðræður um EES-samninginn naut Ísland samflots Norðmanna, Sviss, Liechtenstein og á sínum tíma Svía og Finna.
Er þetta boðlegt fyrir fullvalda þjóð? Vísir
- Þarfnast samhengis Andmælir Allar formlegar athugasemdir EES-ríkjanna í löggjafarferli ESB fara í gegnum sameiginlegu EES-nefndina til Framkvæmdastjórnarinnar.
Erum við í ofbeldissambandi við ESB? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Allar reglur sem Ísland tekur upp í gegnum EES-samninginn eru mótaðar í Brussel.
- Að hluta staðfest Styður ESB beitti verndarráðstöfunum gagnvart Íslandi og Noregi í kísiljárnsmálinu sem ná til allra þriðju ríkja þar á meðal EES-ríkja.
- Að hluta staðfest Styður Í EES er allt vald á innri markaðnum hjá ESB en pólitískt vald EES-ríkjanna þriggja er takmarkað þegar eitthvað bjátar á.
- Að hluta staðfest Styður Ísland er þegar hluti af tollastríðum ESB vegna EES-samningsins.
ESB-aðild: Eldstormur geisar DV
- Að hluta staðfest Andmælir Fyrirhugaðir tollar ESB á íslenskt járnblendi fara gegn inntaki EES-samningsins.
- Staðfest Styður EES-aðild er ekki jafngildi ESB-aðildar þótt drjúgur hluti regluverks ESB sé lögfestur í gegnum EES.
Gæti haft óafturkræf áhrif á einkasölu ÁTVR Viðskiptablaðið
- Staðfest Styður Ef einkasalan verður ekki lengur talin byggð á lýðheilsusjónarmiðum af EFTA-dómstólnum er viðbúið að fyrirkomulagið verði ekki talið samræmast skuldbindingum Íslands samkvæmt EES-samningnum.
Hvað er í pakkanum? Heimssýn
- Að hluta staðfest Andmælir EES-samningurinn gefur Íslandi aðgang að innri markaði ESB og fjölmörgum samstarfsverkefnum án þess að því fylgi framsal á fullveldi þjóðarinnar.
- Að hluta staðfest Andmælir EFTA-ríkin hafa beitt sér með áhrifum í undirbúningsferlum ESB-löggjafar og með sameiginlegum nefndum (EFTA–EU Joint Committee).
Hver er reynsla Svía af 30 ára ESB aðild? Heimssýn
- Staðfest Styður Með ESB-aðild Svíþjóðar hættu öll lög að vera samin eingöngu innanlands — stór hluti löggjafar er nú innleiðing á tilskipunum ESB.
Innleiðingarblekkingin Vísir
- Staðfest Styður Ísland innleiðir sem EES-ríki megnið af þeim gerðum sem snerta innri markað ESB.
- Að hluta staðfest Styður Ísland hefur á engu stigi máls haft aðild að gerð þeirra reglna sem það innleiðir sem EES-ríki.
- Staðfest Styður Noregur er í sömu stöðu og Ísland varðandi innleiðingu ESB-reglna án þátttöku í gerð þeirra.
Ísland er ekki til sölu Vísir
- Að hluta staðfest Styður EES-samningurinn veitir Íslandi aðgang að innri markaði ESB
Mun Trump reyna að koma í veg fyrir inngöngu Íslands í ESB? Blog.is
- Staðfest Styður Ísland er í EES-samningnum, sem gefur aðgang að innri markaði ESB án fullrar aðildar.
Netpakki Evrópusambandsins Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Gagnrýnendur telja að með lögum um stafræna þjónustu (DSA) færist raunverulegt eftirlitsvald, þ.e. hluti af framkvæmdavaldinu, út fyrir Noreg.
Raunveruleg svik við fullveldi þjóðarinnar Vísir
- Staðfest Styður Þjóðlönd sem eru aðilar að ESB taka þátt í alþjóðasamvinnu um lög og reglur en eru talin fullvalda.
Ríkisstjórnin sem grefur undan EES-samningnum Sjálfstæðisflokkurinn
- Staðfest Styður ESB-ríki eru ekki í EES-samningnum sem sjálfstæð aðilar heldur sem hluti ESB
Sjötíu og fimm prósent sannleikur – samkvæmt tilfinningu, Dagur? Blog.is
- Að hluta staðfest Andmælir Lagaramminn sem tryggir framkvæmd og túlkun löggjafar ESB er ekki hluti af EES-samningnum.
Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar
- Að hluta staðfest Styður Norðmenn geta með EES-samningnum aðeins innleitt það sem ESB skrifar en hafa ekkert um málin að segja.
Steinn í vegi aðildar að ESB Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir EES-samningurinn tryggir Íslandi aðgang að innri markaði ESB án þess að framselja stjórn fiskveiða og annarra auðlinda til stofnana sambandsins.
Þegar rykið sest: Verndartollar ESB og áhrifin á EES Vísir
- Að hluta staðfest Styður ESB beitti ákvæðum EES-samningsins Íslandi og Noregi í óhag með verndaraðgerðum vegna innflutnings á kísiljárni.
- Staðfest Styður EES-samningurinn inniheldur ákvæði sem heimilar aðgerðir til verndar innlendum hagsmunum að uppfylltum ákveðnum skilyrðum.
- Að hluta staðfest Styður EES-ríkin hafa ekki sama aðgang að innri markaðinum og fullgildir ESB-meðlimir þrátt fyrir að uppfylla sömu skuldbindingar.
- Að hluta staðfest Styður Í gegnum EFTA hafa Ísland, Noregur og Liechtenstein opinberlega bent framkvæmdastjórninni á að EES-ríkin eigi að njóta sama aðgangs að styrkjakerfum ESB og ESB-löndin.
- Að hluta staðfest Styður Fyrirtæki á Íslandi og í Noregi hafa ekki staðið að undirboðum á evrópskum markaði með kísilafurðir.
Þrír hópar sem myndu hagnast mest á aðild Íslands að Evrópusambandinu Vísir
- Staðfest Styður Umræða um verndaraðgerðir ESB vegna kísilmálms síðasta haust sýndi að EES-aðild tryggir ekki að íslensk fyrirtæki séu meðhöndluð sem fullgildir aðilar að ráðstöfunum á innri markaðnum.
- Að hluta staðfest Styður Íslendingar hafa lítil sem engin áhrif á mótun þeirra reglna sem gilda á innri markaðnum í gegnum EES-samninginn.
Víkulokin 7. mars 2026 Vikulokin (RÚV)
- Að hluta staðfest Andmælir Með EES-samningnum eru lög á Íslandi eingöngu lög sem samþykkt eru á Íslandi, og lög sem samþykkt eru í Brussel fara ekki sjálfkrafa til Íslands.