SOV-LEGAL-027
Lagalegur texti
Há
ESB-aðild Íslands myndi krefjast stjórnarskrárbreytingar þar sem núverandi stjórnarskrá (1944) hefur enga heimild fyrir framsetningu fullveldislegrar löggjafarvirkni til alþjóðlegra stofnana — ólíkt Danmörku (57. gr. grundvallar), Noregi (93. gr. grunnlaga) og Svíþjóð. Breytingin þyrfti samkvæmt 79. gr. stjórnarskrárinnar samþykkt á tveimur Alþingum með kosningum á milli, sem gerir ferlið að margra ára verkefni óháð hraða aðildarviðræðnanna.
Enska frumtextinn
Iceland's accession to the EU would require a constitutional amendment because the Icelandic constitution (stjórnarskrá lýðveldisins Íslands) does not currently contain a provision authorising the transfer of sovereign powers to international organisations. Article 2 vests legislative, executive, and judicial power in Icelandic institutions. Unlike Denmark (Section 20 of the Grundlov, which permits delegation of powers to international authorities by 5/6 majority), Norway (Section 93 of the Grunnlov, 3/4 majority), and Sweden (Chapter 10, Article 6 of the Regeringsform), Iceland has no enabling clause. The prevailing legal view, confirmed by the Stjórnlaganefnd (Constitutional Committee) in 2011, is that a new constitutional provision would need to be adopted by two successive Alþingi sessions (i.e., approved before an election and confirmed after), following the procedure in Article 79. The 2011 Constitutional Council's draft constitution (which was approved by a non-binding referendum in October 2012 but never enacted) included an Article 111 that would have required a national referendum before transferring sovereignty to international organisations. Whether or not this specific provision is adopted, any EU accession would require: (1) a constitutional amendment enabling sovereignty transfer, (2) passage through two successive Althingi terms, and (3) a national referendum — making it a multi-year process regardless of negotiation speed.
Heimild
Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands; Stjórnlaganefnd (2011) report
Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands og skýrsla Stjórnlaganefndar frá 2011 um stjórnarskrárleg skilyrði fyrir ESB-aðild.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Fræðileg umræða er um það hvort 2. grein stjórnarskrárinnar útiloki algjörlega framsal fullveldis eða hvort EES-samningurinn feli þegar í sér raunverulegt framsal. Sumir lögfræðingar halda því fram að stjórnarskrárbreyting sé ekki fortakslaust nauðsynleg ef aðildarsamningurinn verndar formlegt fullveldi Íslands (eins og EES-samningurinn gerir með tveggja stoða kerfinu). Hins vegar er pólitísk samstaða um að stjórnarskrárbreytingar væri krafist. Stjórnarskrárdrögin frá 2012 voru aldrei lögfest, þannig að nú er ekkert sérstakt ákvæði um framsal fullveldis eða krafa um þjóðaratkvæðagreiðslu í stjórnarskránni — það þyrfti að skapa slík ákvæði.
Notuð í greiningum (23)
Að hafa vit fyrir sjálfum sér Sjálfstæðisflokkurinn
- Staðfest Styður Í ESB-aðild fælist valdaframsal sem stjórnarskrá Íslands heimilar ekki.
- Staðfest Styður Til þess að löggjöf Evrópusambandsins hefði beina virkni á Íslandi þyrfti að gera breytingar á stjórnarskránni.
Aðild að ESB bakdyramegin DV
- Staðfest Styður Í 21. gr. íslensku stjórnarskrárinnar kemur fram að forseti lýðveldisins geri samninga við önnur ríki, en getur ekki gert samninga sem hafa í sér fólgið afsal eða kvaðir á landi eða landhelgi, eða horfa til breytinga á stjórnarhögum ríkisins, nema samþykki Alþingis komi til.
- Að hluta staðfest Styður Til að ganga í ESB þarf að breyta íslensku stjórnarskránni og setja í hana ákvæði sem rúmar framsal valdheimilda ríkisins til sambandsins.
- Staðfest Styður Samkvæmt 79. gr. stjórnarskrárinnar getur breyting á stjórnarskrá ekki tekið gildi fyrr en hún hefur verið samþykkt á tveimur þingum með kosningum til Alþingis á milli.
- Að hluta staðfest Styður Til að breyta íslensku stjórnarskránni þarf Alþingiskosningar á milli þingsetu sem samþykkja breytinguna, sem þýðir að ESB-aðild getur aldrei orðið möguleg án Alþingiskosninga.
Aðlögun að ESB sé þegar hluti af daglegu lífi Vísir
- Staðfest Styður Ísland á stjórnarskrá og þingræði sem þýðir að Alþingi þarf að samþykkja allar breytingar tengdar ESB-aðild.
Ákvörðunin stærri en núverandi ríkisstjórn Vísir
- Staðfest Styður ESB-aðild myndi kalla á breytingar á stjórnarskrá Íslands vegna valdaframsals sem hún heimilar ekki.
Bókun 35 við EES-samninginn og stjórnarskráin Heimssýn
- Að hluta staðfest Styður Það er álitamál hvort löggjafinn geti eftir gildandi stjórnarskrá búið til «ofurlög» sem gangi framar öllum öðrum lögum á víðtæku sviði og sett þau almennu lög stalli ofar en öll önnur almenn lög, á milli almennra laga og stjórnarskrár.
- Að hluta staðfest Styður Veiting lögum sem stafa frá erlendu réttarkerfi forgangs í umtalsverðum mæli með lagareglum gæti falið í sér framsal löggjafarvalds sem væri andstætt fyrirmælum 2. gr. stjórnarskrárinnar.
Eðlismunur á EES og ESB Heimssýn
- Að hluta staðfest Styður EES-samningurinn breytir ekki stjórnskipulegri stöðu ríkisins né felur í sér almennt framsal lagasetningar eða dómsvalds til yfirþjóðlegra stofnana.
- Staðfest Styður Aðild að ESB felur í sér aðild að stofnanakerfi sem fer með sjálfstætt lagasetningarvald á tilteknum sviðum.
Ekki víst hvernig Evrópusambandið bregst við Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Ekki liggur fyrir hvort kalla þurfi saman ríkjaráðstefnu allra 27 Evrópusambandsríkjanna til að samþykkja aðildarumsókn Íslands.
Er leiðangurinn þess virði? Miðflokkurinn
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild hefði í för með sér eftirgjöf á fullveldi og sjálfstæði Íslands.
- Að hluta staðfest Andmælir NATO-samningurinn og EES-samningurinn gera ekki ráð fyrir framsali fullveldis.
Fáir treysta ESB í spillingarmálum Stjórnmálin
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild Íslands myndi þýða að yfirstjórn langflestra mála Íslendinga yrði framseld til stofnana og embættismanna sambandsins, þar á meðal framkvæmdastjórnar ESB og Evrópuþingsins.
Haraldur Ólafsson: ESB er ekki fyrir Jón Gnarr DV
- Að hluta staðfest Styður Danmörk er ekki fullvalda ríki vegna aðildar að Evrópusambandinu
Hvenær hefst höfuðborgaferð Kristrúnar? bjorn.blog.is
- Staðfest Styður Aðild að Evrópusambandinu felur í sér framsal ríkisvalds sem krefst skýrrar stjórnarskrárheimildar.
Hvenær hefst höfuðborgaferð Kristrúnar? bjorn_is
- Staðfest Styður ESB-aðild Íslands felur í sér framsal ríkisvalds sem krefst skýrrar stjórnarskrárheimildar.
- Að hluta staðfest Andmælir Aðildarferli Íslands ræðst í höfuðborgum 27 ESB-ríkja, ekki í Reykjavík.
Hversu mikið af regluverki Evrópusambandsins hefur verið tekið upp í íslenskan rétt? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Í nefndaráliti meirihluta utanríkismálanefndar var komist að þeirri niðurstöðu að EES-samningurinn bryti ekki í bága við stjórnarskrá Íslands þar sem valdið sem alþjóðastofnunum er ætlað er vel afmarkað.
- Að hluta staðfest Styður Við fullgildingu EES-samningsins var grundvallarsjónarmið meirihluta utanríkismálanefndar að ekki þyrfti að breyta stjórnarskrá Íslands vegna samningsins.
Mun Trump reyna að koma í veg fyrir inngöngu Íslands í ESB? Blog.is
- Staðfest Styður Bandarísk stjórnvöld hafa ekkert formlegt vald til að stöðva eða samþykkja ESB-aðild Íslands.
- Staðfest Styður Innganga Íslands í ESB er ákvörðun milli Íslands og aðildarríkja Evrópusambandsins.
Ólafur Ragnar svarar Carl Bildt: Stjórnarskrárlega ómögulegt Nútíminn
- Að hluta staðfest Styður Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands, lýsti því yfir að það sé «stjórnarskrárlega ómögulegt» fyrir Ísland að ganga í Evrópusambandið á yfirstandandi kjörtímabili Alþingis.
- Að hluta staðfest Styður Aðild Íslands að Evrópusambandinu myndi krefjast stjórnarskrárbreytingar.
- Staðfest Styður Samkvæmt íslenskum stjórnskipunarlögum þarf stjórnarskrárbreyting að samþykkjast tvisvar sinnum á Alþingi með þingkosningum á milli.
- Staðfest Styður Til að breyta stjórnarskránni þarf fyrst að samþykkja breytinguna á núverandi þingi, síðan að kjósa nýtt Alþingi, og loks að staðfesta breytinguna aftur.
Raunveruleg svik við fullveldi þjóðarinnar Vísir
- Að hluta staðfest Styður Nýleg stjórnarskrá á Íslandi myndi innihalda auðlindaákvæði sem gæti verið grundvöllur fyrir ESB-samningsviðræður.
Skýrt umboð skiptir máli Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Ísland gengur ekki inn í Evrópusambandið eftir fyrstu þjóðaratkvæðagreiðsluna — til þess þarf tvær þjóðaratkvæðagreiðslur.
Spursmál #115 — Er Ísland á leið inn í Evrópusambandið? Spursmál (mbl.is)
- Að hluta staðfest Styður Ísland þarf stjórnarskrárbreytingu til þess að geta gengið í Evrópusambandið og þarf tvö þing að samþykkja hana.
Steinn í vegi aðildar að ESB Vísir
- Að hluta staðfest Styður Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands, hefur bent á að aðild Íslands að ESB myndi krefjast breytinga á stjórnarskrá Íslands.
- Staðfest Styður Samkvæmt íslenskum stjórnskipunarlögum þyrfti Alþingi að samþykkja breytingar á stjórnarskrá, síðan þyrfti að fara fram þingkosning og nýtt Alþingi að staðfesta breytinguna aftur áður en hún gæti tekið gildi.
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild felur í sér raunverulega tilfærslu valds á ákveðnum sviðum frá Alþingi til yfirþjóðlegra stofnana ESB — framsal á fullveldi sem erfitt eða ómögulegt er að taka til baka.
Stjórnarskráin bannar ESB-aðild Blog.is
- Staðfest Styður Samkvæmt greinargerð utanríkisráðherra myndu nauðsynlegar stjórnarskrárbreytingar krefjast samþykkis tveggja þinga með alþingiskosningum á milli.
- Að hluta staðfest Styður Samhliða aðildarferlinu sem hófst í júlí 2009 var unnið að breytingu á íslenska stjórnarskránni til að heimila ESB-aðild.
- Að hluta staðfest Styður Ólafur Ragnar Grímsson lýsti því yfir 14. mars 2026 á X að það væri «stjórnarskrárlega ómögulegt» að ljúka aðildarferli Íslands á kjörtímabilinu sem lýkur í nóvember 2028.
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarskráin bannar ESB-aðild Íslands eins og hún er nú.
- Að hluta staðfest Styður Enginn vinnur nú að breytingum á stjórnarskránni sem heimilaðar gætu ESB-aðild.
Stjórnarskráin og ESB DV
- Staðfest Styður Ágreiningurinn um EES og stjórnarskrána snýst fyrst og fremst um skýringu á 2. gr. stjórnarskrárinnar.
- Staðfest Styður Í stjórnarskránni er ekki að finna sérstakt ákvæði sem heimilar að valdi ríkisins sé deilt með öðrum ríkjum eða alþjóðastofnunum.
- Að hluta staðfest Styður Nefnd fjögurra lögfræðinga komst að þeirri niðurstöðu að hinn almenni löggjafi gæti að óbreyttri stjórnarskrá deilt valdheimildum ríkisins með alþjóðlegum stofnunum að vissu marki og að EES-samningurinn rúmaðist innan þess svigrúms.
- Að hluta staðfest Styður Flest aðildarríki ESB hafa gengið í sambandið með því að beita framsalsákvæði sem fyrir var í stjórnarskrá þeirra eða var sett í stjórnarskrá þeirra í tilefni af aðild.
- Staðfest Styður Almennt hefur verið gengið út frá því meðal lögspekinga og flestra stjórnmálamanna að óbreytt stjórnarskrá rúmi ekki aðild Íslands að ESB.
- Staðfest Styður Samkvæmt grundvallarreglu í sambandsrétti hefur ESB engar valdheimildir aðrar en þær sem runnar eru frá fullvalda aðildarríkjunum.
- Staðfest Styður Aðildarríkin fara með þær valdheimildir sínar sem ekki eru veittar sambandinu, samkvæmt meginreglunni um veittar valdheimildir (principle of conferred powers).
Svona er ferlið ef þjóðin samþykkir að 'kíkja í pakkann' RÚV
- Að hluta staðfest Styður Til að staðfesta aðildarsamning við Evrópusambandið þyrfti önnur þjóðaratkvæðagreiðsla á Íslandi að fara fram.
- Staðfest Styður Til að breyta stjórnarskrá þarf samþykki tveggja þinga.
- Að hluta staðfest Styður Eftir staðfestingu aðildarsamnings í þjóðaratkvæðagreiðslu þyrfti Alþingi að samþykkja stjórnarskrárbreytingar, síðan þyrfti að boða til alþingiskosninga og nýtt þing einnig að samþykkja stjórnarskrárbreytingarnar.
- Staðfest Styður Þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna er einungis eitt skref af mörgum í aðildarferli Íslands að ESB.
Þórdís myndi vilja þétta samstarf við ESB Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Íslenska stjórnarskráin heimilar ekki það magn valdframsals sem fylgir ESB-aðild, og þyrfti að breyta henni áður en Ísland gæti gerst aðili.