← Til baka á Heimildir
FISH-DATA-038 Alþjóðastofnun Há
Sjávarútvegur Efnahagslegt
Íslenska einstaklingsbundna framseljanleg kvótakerfið (ITQ), sem komið var á árið 1990, er eitt af elstu kerfum sinnar tegundar í heiminum; kvótar eru varanlegir, skiptanlegir og framseljanlegar að uppfylltum skráningarskilyrðum. Þjóðþingsskýrsla Evrópuþingsins frá 2012 lýsir kerfinu sem líffræðilega sjálfbæru en bendir á talsverðar samþjöppunarhneigðar þar sem stærri fyrirtæki halda sífellt hærra hlutfall heimildarafla.
Enska frumtextinn

Iceland's Individual Transferable Quota (ITQ) system, established in 1990, is one of the earliest globally. Key features: quotas are permanent, divisible, and freely transferable subject to Ministry registration and anti-accumulation rules. Flexibility mechanisms include species switching, rollover of up to 15% of annual quota to the following year, and temporary transfers. The European Parliament's 2012 assessment noted that Icelandic ITQs have delivered biological sustainability but significant consolidation — with the largest companies holding increasing shares of total allowable catch.

Síðast staðfest 24. mars 2026
Svið Efnahagslegt
Heimildaflokkur Alþjóðastofnun

Heimild

European Parliament — Rights-Based Fisheries Management in Iceland

Evrópuþingið er þingleg stofnun ESB sem gefur reglulega út greinargerðir og rannsóknir um almannamálasvið, þar á meðal fiskveiðistefnu ESB og þriðju landa.

Skoða heimild ↗

Fyrirvarar

Rannsókn Evrópuþingsins er frá árinu 2012 og sumar tölur um samþjöppun kunna að hafa breyst. Framseljanlega aflamarkskerfið (ITQ) hefur tekið stigvaxandi lagabreytingum síðan þá. Ákvæðum um 15% flutning aflaheimilda milli ára og tegundaskipti kann að hafa verið breytt.

Tengdar heimildir (3)

FISH-LEGAL-008 Sjávarútvegur

Íslensk lög um stjórn fiskveiða kveða beinlínis á um að veiðiheimildir séu ekki eignarréttur, en Hæstiréttur hefur staðfest að kvótahafar njóti stjórnarskrárvarnds atvinnuréttinda samkvæmt 72. grein stjórnarskrárinnar. Þetta þýðir að ríkið getur ekki breytt eða afturkallað kvóta að geðþótta án stjórnarskrárlegar réttlætingar, og kvótar eru nýttir sem veðtrygging, arfskattskyld eign og hjúskapartilslit.

 FISH-DATA-022 Sjávarútvegur

Íslenska aflamarkskerfið (kvótakerfið), sem var tekið upp 1984 og gert varanlegt 1990, er talið eitt farsælasta fiskveiðistjórnunarkerfi heims. Heildareignavirði veiðiheimilda var áætlað um 1.500 milljarðar króna (~10 milljarðar evra) árið 2025, sem samsvarar um 30% af VLF. Kerfið hefur dregið úr offramleiðni flotans og stuðlað að sjálfbærri nýtingu — þorskstofninn hefur u.þ.b. tvöfaldast frá ársbyrjun 2000.

 FISH-DATA-025 Sjávarútvegur

Eignasamþjöppun í sjávarútvegi er alþjóðlegt fyrirbæri sem einnig á við í ESB-ríkjum. Í Hollandi ráða örfá fjölskyldufyrirtæki yfir meirihluta uppsjávarkvóta og á Spáni eru stórar útgerðir ráðandi, meðal annars vegna fastrar hlutfallslegrar skiptingar kvóta sem hefur verið gagnrýnd fyrir að verja rótgróna aðila.

Notuð í greiningum (3)

Erum við tilbúin fyrir ESB-viðræður? Sjö lykiláhættuþættir Vísir

  • Staðfest Styður Í kvótakerfinu hafa orðið til réttindi sem eru framseljanleg, veðsetjanleg og hafa tekið á sig einkenni eignar.
  • Að hluta staðfest Styður Ef kvótakerfið fer óbreytt inn í alþjóðlegt réttarkerfi getur það festst í sessi með sterkari vernd en áður.
  • Að hluta staðfest Andmælir Það sem í dag er tímabundið ígildi eignar í kvótakerfinu getur orðið varanlegt ef það er fest í alþjóðlegu réttarkerfi.

Höggva í undirstöður greinarinnar Viðskiptablaðið

  • Að hluta staðfest Styður Nýtingu íslenskrar sjávarútvegauðlindar hefur verið stýrt með sjálfbærum hætti.

Kvótinn: Þriðji valkosturinn Vísir

  • Að hluta staðfest Styður Kvótaeigendur hafa safnað upp milljörðum í þrjá áratugi vegna kvótakerfisins