Ég mun selja landið fokdýrt
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Ef Ísland gengi í Evrópusambandið myndi vægi þess við ákvarðanatöku fyrst og fremst taka mið af íbúafjölda landsins. Fullveldi
Kæmi til inngöngu Íslands í Evrópusambandið tæki vægi landsins við ákvarðanatöku innan sambandsins fyrst og fremst mið af íbúafjölda landsins.
Fullyrðing: Ef Ísland gengi í Evrópusambandið myndi vægi þess við ákvarðanatöku fyrst og fremst taka mið af íbúafjölda landsins.
Íbúafjöldi er lykilþáttur í atkvæðavægi innan ESB, en fullyrðingin er of einföld. SOV-DATA-017 staðfestir að í auknum meirihlutaatkvæðum í Ráðherraráðinu þurfi bæði 55% aðildarríkja og 65% íbúafjölda — þar vegur íbúafjöldi mikið. Hins vegar hefur sérhvert aðildarríki eitt atkvæði í 55%-viðmiðinu og Ísland myndi þar vega jafnt og Þýskaland (83 milljónir), auk þess sem Evrópuþingið tryggir sex þingsæti sem lágmark (SOV-LEGAL-003). Fullyrðingin sleppur þessum mótþáttum sem veita litlum ríkjum hlutfallslega meiri áhrif en íbúafjöldi einn gefur til kynna.
Samhengi sem vantar
Í Ráðherraráðinu gildir tvöfalt viðmið þar sem sérhvert aðildarríki hefur eitt atkvæði óháð íbúafjölda (55%-reglan). Flest ákvörðun eru í reynd teknar með samstöðu án formlegrar atkvæðagreiðslu. Litlar þjóðir eins og Malta hafa náð miklum árangri með bandalagsbyggingu. Auk þess fær sérhvert ríki framkvæmdastjóra í Framkvæmdastjórn ESB.
Staðfest Ísland myndi fá sex þingmenn á Evrópuþinginu af yfir 700 þingmönnum samtals. Fullveldi
Á þingi Evrópusambandsins fengi Ísland sex þingmenn af vel yfir 700 sem yfirfært á Alþingi væri á við hálfan þingmann.
Fullyrðing: Ísland myndi fá sex þingmenn á Evrópuþinginu af yfir 700 þingmönnum samtals.
SOV-LEGAL-003 staðfestir að Ísland fengi lágmark 6 þingsæti samkvæmt sáttmálanum, en heildarfjöldi þingsæta er 720 — sem telst «vel yfir 700». Malta, Lúxemborg og Kýpur hafa öll 6 þingsæti nú þegar. SOV-DATA-017 staðfestir sömu tölur og bendir á að 6 sæti af 720 jafngildi u.þ.b. 0,83% hlutdeildar.
Samhengi sem vantar
Nákvæmur fjöldi þingsæta yrði ákveðinn af leiðtogaráðinu en sáttmálinn tryggir 6 sem lágmark. Raunveruleg áhrif þingmanna ráðast af flokkahópum á Evrópuþinginu frekar en af fjölda fulltrúa hvers ríkis.
Að hluta staðfest Sex íslenskir þingmenn á Evrópuþinginu jafngilda u.þ.b. hálfum þingmanni á Alþingi miðað við hlutfallslegan samanburð. Fullveldi
Á þingi Evrópusambandsins fengi Ísland sex þingmenn af vel yfir 700 sem yfirfært á Alþingi væri á við hálfan þingmann.
Fullyrðing: Sex íslenskir þingmenn á Evrópuþinginu jafngilda u.þ.b. hálfum þingmanni á Alþingi miðað við hlutfallslegan samanburð.
Reikningurinn er tæknilega í rétta átt: 6/720 ≈ 0,83%, og 0,83% af 63 alþingismönnum er u.þ.b. 0,52 — sem er nálægt «hálfum þingmanni». SOV-LEGAL-003 og SOV-DATA-017 staðfesta grunnforsendurnar. Samanburðurinn er þó villandi að því leyti að Evrópuþingið og Alþingi gegna ólíkum hlutverkum — Evrópuþingið er samþingveldis-stofnun þar sem þingmenn starfa í flokkahópum, ekki landsdeildum, og raunáhrif Íslands myndu ráðast af bandalagsaðild innan þessara hópa.
Samhengi sem vantar
Samanburðurinn gerir ráð fyrir beinu hlutfallslegu samhengi milli tveggja ólíkra þingkerfa sem starfa á gjörólíkan hátt. Evrópuþingsmenn starfa í þverpólitískum flokkahópum og áhrif hvers ríkis ráðast ekki eingöngu af fjölda þingsæta.
Þarfnast samhengis Í Ráðherraráði ESB er eingöngu miðað við íbúafjölda og ekki ákveðið lágmark fyrir litlar þjóðir. Fullveldi
Staðan yrði enn verri í ráðherraráði sambandsins, valdamestu stofnun þess, þar sem að fullu er miðað við íbúafjöldann en ekki ákveðið lágmark.
Fullyrðing: Í Ráðherraráði ESB er eingöngu miðað við íbúafjölda og ekki ákveðið lágmark fyrir litlar þjóðir.
Fullyrðingin er röng í grundvallaratriðum. SOV-DATA-017 og SOV-LEGAL-002 sýna skýrt að Ráðherraráðið beitir tvöföldu viðmiði: bæði 55% aðildarríkja og 65% íbúafjölda þurfa að styðja tillögu. Í fyrra viðmiðinu vegur atkvæði Íslands jafnt og Þýskalands — eitt ríki, eitt atkvæði. Þetta er í raun «lágmark» sem verndar litlar þjóðir, þar sem þær hafa hlutfallslega meira vægi en íbúafjöldi einn segir til um. Fullyrðingin sleppur þessu algjörlega og gefur ranga mynd af stofnanauppbyggingu ESB.
Samhengi sem vantar
Atkvæðakerfið í Ráðherraráðinu felur í sér vernd fyrir litlar þjóðir í gegnum 55%-ríkjaviðmiðið. Auk þess eru flestar ákvarðanir teknar með samstöðu án formlegrar atkvæðagreiðslu. Sérhvert aðildarríki hefur einnig framkvæmdastjóra í Framkvæmdastjórn ESB og nærveru-viðmiðið (blocking minority krefst 4+ ríkja) eflir litlar þjóðir.
Heimildir vantar Ráðherraráð ESB er valdamesta stofnun sambandsins. EES/ESB-löggjöf
Staðan yrði enn verri í ráðherraráði sambandsins, valdamestu stofnun þess
Fullyrðing: Ráðherraráð ESB er valdamesta stofnun sambandsins.
Engin heimild í staðreyndagrunninum fjallar beint um valdajafnvægi milli stofnana ESB. Ráðherraráðið er vissulega ein af valdamestu stofnunum sambandsins — það deilir löggjafarvaldi með Evrópuþinginu og hefur lykilhlutverk í utanríkis- og öryggismálum. Þó er matið á «valdamestu stofnuninni» háð túlkun, þar sem Framkvæmdastjórnin hefur einkarétt á lagafrumvörpum og Evrópuþingið hefur samsvarandi löggjafarvald á flestum sviðum eftir Lissabon-samninginn.
Samhengi sem vantar
Frá Lissabon-samningnum (2009) hefur Evrópuþingið öðlast jafnréttarstöðu við Ráðherraráðið í meirihluta löggjafarferla (meðákvörðunarferlið). Framkvæmdastjórnin hefur einkarétt á lagafrumvörpum. Hvort Ráðherraráðið sé «valdamesta» stofnunin er matsatriði sem fræðimenn eru ekki sammála um.
Að hluta staðfest Vægi Íslands í Ráðherraráði ESB myndi vera 0,08% af heildaratkvæðavægi. Fullveldi
Þar yrði vægið 0,08% eða á við 5% hlutdeild í alþingismanni.
Fullyrðing: Vægi Íslands í Ráðherraráði ESB myndi vera 0,08% af heildaratkvæðavægi.
SOV-DATA-017 staðfestir að Ísland myndi standa fyrir u.þ.b. 0,08% af heildaríbúafjölda ESB og þar með sama hlutfall af íbúafjöldaviðmiðinu í auknum meirihlutaatkvæðum. Talan er rétt fyrir íbúafjöldaþáttinn. Hins vegar gefur fullyrðingin til kynna að þetta sé heildarvægi Íslands, en SOV-DATA-017 og SOV-LEGAL-002 benda á að í ríkjaviðmiðinu (55% aðildarríkja) hafi Ísland jafnt vægi og stærstu ríkin — þar er hlutdeild Íslands ~3,6% (1/28) sem er 45-falt meira en 0,08%.
Samhengi sem vantar
Talan 0,08% á aðeins við um íbúafjöldaþátt aukinna meirihlutaatkvæða en segir ekkert um ríkjaviðmiðið þar sem Ísland fengi jafnvægi. Flest ákvörðun í Ráðherraráðinu eru tekin með samstöðu, og 0,08%-talan ofmetur valdleysi Íslands samkvæmt fyrirvörum heimildanna sjálfra.
Að hluta staðfest 0,08% atkvæðavægi Íslands í Ráðherraráði ESB jafngildir 5% hlutdeild í einum þingmanni á Alþingi. Fullveldi
Þar yrði vægið 0,08% eða á við 5% hlutdeild í alþingismanni.
Fullyrðing: 0,08% atkvæðavægi Íslands í Ráðherraráði ESB jafngildir 5% hlutdeild í einum þingmanni á Alþingi.
Reikningurinn er tæknilega ágætur: 0,08% af 63 alþingismönnum gefur u.þ.b. 0,05 þingmenn eða um 5% af einum þingmanni. SOV-DATA-017 staðfestir grunnforsenduna um 0,08% hlutdeild af íbúafjölda. Samanburðurinn byggir þó á villandi forsendum — hann notar eingöngu íbúafjöldaviðmiðið (65%-regluna) og hunsar ríkjaviðmiðið (55%-regluna) þar sem Ísland fengi jafnt vægi og öll önnur ríki. Þetta er ekki sanngjarn samanburður á heildaráhrifum Íslands í Ráðherraráðinu.
Samhengi sem vantar
Samanburðurinn nær aðeins til annarrar hliðar atkvæðakerfisins. Ísland fengi einnig framkvæmdastjóra í Framkvæmdastjórn ESB, formennskuhlutdeild, og gæti tekið þátt í hindrunarminnihlutum (blocking minority) þar sem 4+ ríki geta hindrað löggjöf. Alþingi og Ráðherraráðið eru ólík kerfi sem hægt er að bera saman á mismunandi vegu.
Staðfest Sama reglur um hlutfall atkvæðavægis eftir íbúafjölda gilda fyrir öll aðildarríki ESB. EES/ESB-löggjöf
Fyrirkomulagið í þessum efnum tekur til allra ríkja Evrópusambandsins og mælikvarðinn í þeim efnum er sá sami.
Fullyrðing: Sama reglur um hlutfall atkvæðavægis eftir íbúafjölda gilda fyrir öll aðildarríki ESB.
Þetta er rétt. SOV-DATA-017 og SOV-LEGAL-002 staðfesta að auknir meirihlutaatkvæðir í Ráðherraráðinu fylgja sömu reglum (55% ríkja / 65% íbúafjölda) fyrir öll aðildarríki — engin undanþága eða sérstök meðferð. Á Evrópuþinginu tryggir sáttmálinn lágmark 6 þingsæta (SOV-LEGAL-003) sem gildir jafnt fyrir allar litlar þjóðir.
Samhengi sem vantar
Þó reglurnar séu þær sömu, leiðir tvöfalt viðmiðið til þess að litlar þjóðir hafa hlutfallslega meira vægi í ríkjaviðmiðinu en íbúafjöldi gefur til kynna. Raunáhrif ráðast einnig af bandalagsbyggingu og diplomatísku fjármagni sem er mismunandi eftir ríkjum.
Staðfest Reglur um atkvæðavægi í ESB-stofnunum verður seint breytt þannig að annað gildi um eitt ríki en önnur. EES/ESB-löggjöf
Honum verður seint breytt þannig að allt annað gildi um eitt ríki en önnur.
Fullyrðing: Reglur um atkvæðavægi í ESB-stofnunum verður seint breytt þannig að annað gildi um eitt ríki en önnur.
Heimildir staðfesta þetta. EEA-LEGAL-012 sýnir að frá Lissabon-samningnum hafa ný aðildarríki ekki fengið varanlegar undanþágur — eldri undanþágur (t.d. Danmörku frá evrunni) eru taldar sögulegar undantekningar sem munu ekki endurtaka sig. EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-016 undirstrika að 95% regluverksins er ekki samningsatriði. Breytingar á atkvæðakerfinu krefjast sáttmálabreytinga sem þurfa samþykki allra aðildarríkja — gríðarlega hár þröskuldur.
Samhengi sem vantar
Þrátt fyrir að varanlegar undanþágur séu nánast útilokaðar, hafa aðlögunartímabil verið umtalsverð (t.d. 12 ára undanþága Póllands varðandi landakaup). Sumir lögfræðingar benda á að 49. grein ESB-sáttmálans heimili tæknilega hvaða niðurstöðu sem er í samningum. Atkvæðakerfið sjálft hefur breyst í gegnum tíðina — frá Lissabon-samningnum var skipt yfir í núverandi tvöfalt viðmið.
Staðfest Atkvæðavægi Íslands í ESB-stofnunum er ekki hluti af umsóknarviðræðunum við sambandið. EES/ESB-löggjöf
Um þetta verður enn fremur ekki rætt í umsóknarferlinu að sambandinu enda ekki hluti af viðræðunum.
Fullyrðing: Atkvæðavægi Íslands í ESB-stofnunum er ekki hluti af umsóknarviðræðunum við sambandið.
Heimildir styðja þetta. EEA-LEGAL-021 og EEA-LEGAL-017 staðfesta að aðildarviðræður fjalla um «skilyrði og tímasetningu» innleiðingar á gildandi regluverki — ekki um breytingar á stofnanauppbyggingunni. Atkvæðavægi ræðst af sáttmálaákvæðum sem gilda jafnt um öll ríki og umsækjandi getur ekki samið um breytt atkvæðavægi. EEA-DATA-014 undirstrikar að Hagfræðistofnun HÍ komst að sömu niðurstöðu: regluverkið er ekki samningsatriði að efni til.
Samhengi sem vantar
Þótt atkvæðavægi sé ekki hluti viðræðna geta þingsætaúthlutanir á Evrópuþinginu verið hluti af aðildarsamningi (sáttmálinn kveður á um lágmark en nákvæm úthlutun ræðst af ákvörðun leiðtogaráðsins). Stofnanabreytingar geta einnig orðið við næstu stækkun ef ESB ákveður umbætur — en þær myndu eiga við um öll ríki, ekki eitt.