← Til baka á Heimildir
POLL-DATA-005 Opinber tölfræði Há
Kannanir Stjórnmálalegt norwegian referendum 1972
Noregur hélt fyrstu þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-aðild (þá EBE) 25. september 1972 þar sem 53,5% greiddu atkvæði á móti og 46,5% með, við 79,2% kosningaþátttöku. Umræðan snerist um sjávarútveg, landbúnað og fullveldi — efni sem líkist mjög íslensku umræðunni nú. Nei-herbergi voru samtök bænda, sjómanna, vinstri flokka og dreifbýlissamfélaga.
Enska frumtextinn

Norway held its first EU membership referendum on 25 September 1972, with 53.5% voting against and 46.5% in favour, on a turnout of 79.2%. The campaign was dominated by concerns about fisheries, agriculture, and national sovereignty — issues strikingly similar to Iceland's current debate. The 'No' camp was a broad coalition of farmers, fishers, left-wing parties, and peripheral/rural communities, while the 'Yes' camp drew support from business, urban professionals, and the Labour Party leadership. The result led Norway to negotiate a free trade agreement with the EEC instead, prefiguring the EEA model adopted in 1994.

Dagsetning 25. september 1972
Síðast staðfest 9. mars 2026
Svið Stjórnmálalegt
Heimildaflokkur Opinber tölfræði

Heimild

Statistics Norway — Election and referendum statistics; Bjørklund (2005) — 'Mot strømmen'

Hagstofa Noregs (Statistics Norway) er opinber tölfræðistofnun sem heldur utan um kosningagögn og þjóðaratkvæðagreiðslutölfræði Noregs.

Skoða heimild ↗

Fyrirvarar

Þjóðaratkvæðagreiðslan árið 1972 fór fram áður en EES-samstarfið var komið til sögunnar þannig að sviðsmyndin var önnur en sú sem Ísland stendur frammi fyrir nú. Olíufundir Norðmanna seint á sjöunda áratugnum styrktu málstað þeirra sem vildu standa utan Efnahagsbandalagsins. Ekki er víst að þær félagslegu og pólitísku skilalínur sem voru í Noregi árið 1972 eigi sér beina samsvörun á Íslandi árið 2026.

Tengdar heimildir (2)

POLL-DATA-006 Kannanir

Noregur hafnaði ESB-aðild í þjóðaratkvæðagreiðslu 28. nóvember 1994 þar sem 52,2% greiddu á móti og 47,8% með, við 89% þátttöku, mestu kosningaþátttöku í sögu Noregs. Sjávarútvegsmálin réðu mestu, þar sem strandbyggðir óttuðust sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna, og Noregur gekk í staðinn í EES-samninginn sem Ísland er einnig aðili að.

 PREC-HIST-002 Fordæmi

Eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna 1994 hefur stöðugur meirihluti Norðmanna verið á móti ESB-aðild og skoðanakannanir árið 2025 sýna að 70–75% eru andvíg henni. Efnahagslegur árangur Noregs utan ESB byggist þó að miklu leyti á olíuauðlindum og Lífeyrissjóði ríkisins, sem nemur um 1.700 milljörðum dala.

Notuð í greiningum (11)

25. þáttur Silfursins: Stefnt að kosningu um ESB í sumar Silfrið (RÚV)

  • Að hluta staðfest Styður Norðmenn höfnuðu ESB-samningi á sínum tíma vegna þess að þeir vita að auðlindaforræðið er lykilatriðið þegar ríki byggir á auðlindahagkerfi.
  • Staðfest Styður Norðmenn hafa fengið að sjá ESB-samninga, ekki einu sinni heldur tvisvar.
  • Að hluta staðfest Styður Norðmenn hafa tvisvar hafnað ESB-aðild í þjóðaratkvæðagreiðslu vegna þess að þeir fengu ekki undanþágur, einungis tíu ára aðlögun að fiskveiðistjórnunarkerfi ESB.
  • Að hluta staðfest Styður Norskur aðstoðarráðuneytisstjóri, síðar seðlabankastjóri Svein Harald Øygard, sagði að þegar kostnaður ESB-aðildar var reiknaður út fyrir norsku þjóðina hafi verið mjög erfitt að sannfæra hana um inngöngu.

Ari Kr. Sæmundsen: Orðhengilsháttur DV

  • Staðfest Styður Noregur er ekki aðili að ESB.

Fengu hvorugt varanlegar undanþágur Vísir

  • Staðfest Styður Noregur hafnaði inngöngu í Evrópusambandið.
  • Staðfest Styður Sjávarútvegur er ekki eina ástæðan fyrir andstöðu Norðmanna við ESB-aðild.

Hópurinn sem myndi hagnast mest Vísir

  • Að hluta staðfest Styður Fríverzlunarsamningur Íslands við forvera Evrópusambandsins var gerður árið 1972.

Jón Gnarr: ESB ske es spé DV

  • Staðfest Styður Norðmenn hafa kosið tvisvar um ESB-aðild og féll hún í bæði skiptin

Kristrún og þjóðaratkvæðagreiðslan bjorn_is

  • Staðfest Styður Ísland gekk í NATO og EES og báðar þær ákvarðanir voru tilfinningaríkar í þjóðfélaginu.

Norðmenn vilja vita hvort Íslendingar séu á hraðferð inn í Evrópusambandið RÚV

  • Að hluta staðfest Styður Norðmenn hafa áhuga á afstöðu íslensku ríkisstjórnarinnar gagnvart ESB-aðild.

Raunveruleg svik við fullveldi þjóðarinnar Vísir

  • Staðfest Styður Noregur hefur tvisvar hafnað inngöngu í þjóðaratkvæðagreiðslu eftir aðildarviðræður við ESB.

Spursmál #115 — Er Ísland á leið inn í Evrópusambandið? Spursmál (mbl.is)

  • Að hluta staðfest Andmælir Noregur er olíuríki og samanburður við Noreg er því ekki eðlilegt dæmi um ESB-aðild.

Svíar vélaðir í ESB Blog.is

  • Staðfest Styður 52,2% Norðmanna greiddu atkvæði gegn ESB-aðild í þjóðaratkvæðagreiðslunni 1994.

Víkulokin 7. mars 2026 Vikulokin (RÚV)

  • Staðfest Styður Norðmenn hafa sagt nei við ESB-aðild tvisvar í þjóðaratkvæðagreiðslum.