Vantaði vettvang fyrir sérfræðinga
Raddir í greininni
Niðurstöður
Staðfest Ísland og Noregur búa að áralangri reynslu af uppbyggingu fiskveiðistjórnunarkerfa sem nýtist öðrum ríkjum Sjávarútvegur
oft er litið til þeirrar áralöngu reynslu sem Ísland og Noregur búa að af uppbyggingu á sínum fiskveiðistjórnunarkerfum
Fullyrðing: Ísland og Noregur búa að áralangri reynslu af uppbyggingu fiskveiðistjórnunarkerfa sem nýtist öðrum ríkjum
Heimildir staðfesta að bæði Ísland og Noregur hafa þróað viðurkennd fiskveiðistjórnunarkerfi. Samkvæmt FISH-DATA-022 er íslenska kvótakerfið (ITQ) talið eitt árangursríkasta í heiminum, innleitt 1984 og gert varanlegt 1990 — þorskveiðistofn hefur u.þ.b. tvöfaldast frá upphafi 21. aldar. FISH-COMP-001 sýnir að Noregur beitir öðru kerfi, sem byggist á óframseljanlegum kvótum og svæðisdreifingu, en er einnig vel þróað. Báðar nálganir njóta alþjóðlegrar viðurkenningar.
Samhengi sem vantar
Gagnrýni á íslenska ITQ-kerfið — kvótasamþjöppun hefur minnkað aðgengi smærri útgerða — kemur ekki fram í fullyrðingunni. Þá er Ísland og Noregur utan sameiginlegrar sjávarútvegsstefnu ESB, sem takmarkar beina samanburðarmöguleika við ESB-ríki.
Staðfest Ísland og Noregur hafa hag af því að styðja við sjálfbæra fiskveiðistjórnun á alþjóðavísu vegna mikilvægis sjávarútvegs og lagareldis fyrir þessi lönd Sjávarútvegur
Það er augljóst fyrir lönd eins og Ísland og Noreg, sem reiða sig á sjávarútveg og eru með mikla starfsemi í kringum bæði sjávarútveg og lagareldi
Fullyrðing: Ísland og Noregur hafa hag af því að styðja við sjálfbæra fiskveiðistjórnun á alþjóðavísu vegna mikilvægis sjávarútvegs og lagareldis fyrir þessi lönd
Undirforsendur fullyrðingarinnar eru vel studdar heimildum. FISH-DATA-019 sýnir að Ísland veiðir um 2.800 kg á mann á ári — langhæst í Evrópu — og FISH-DATA-003 staðfestir að sjávarútvegur og fiskvinnsla nema um 8% af VLF Íslands. Noregur veiðir um 2,5 milljónir tonna árlega samkvæmt FISH-COMP-001. Með svo ríka efnahagslega hagsmuni er rökrétt að þessi lönd hafi hvata til að styðja sjálfbæra alþjóðlega fiskveiðistjórnun.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin nefnir lagareldi sérstaklega en heimildir í staðreyndagrunni fjalla lítið um lagareldi (aquaculture). Hlutdeild sjávarútvegs í VLF Íslands hefur farið minnkandi — úr 16% árið 1990 í 8% árið 2024 samkvæmt FISH-DATA-003 — sem gæti dregið úr þessum hvata yfir tíma.
Að hluta staðfest Í Noregi, á Íslandi og í Færeyjum er meirihluti fiskafla fluttur út á alþjóðamarkaði, ólíkt mörgum öðrum löndum þar sem stærsti hluti aflans er nýttur innanlands Sjávarútvegur
Í Noregi, á Íslandi og einnig í Færeyjum er meirihluti afla fluttur út á alþjóðamarkaði. Í mörgum öðrum löndum er hins vegar stærsti hluti aflans nýttur innanlands.
Fullyrðing: Í Noregi, á Íslandi og í Færeyjum er meirihluti fiskafla fluttur út á alþjóðamarkaði, ólíkt mörgum öðrum löndum þar sem stærsti hluti aflans er nýttur innanlands
FISH-DATA-027 staðfestir að um 90% íslenskra sjávarafurða eru fluttar út og ESB-lönd taka á móti 60–65% af þeim útflutningi. Fyrir Noreg benda heimildir til mikillar útflutningshagkerfis á sjávarútvegi (FISH-COMP-001, FISH-DATA-019). Hins vegar vantar beinar heimildir um Færeyjar og um hlutfall innanlandsnýtingar í «mörgum öðrum löndum». Fullyrðingin um almennt mynstur í öðrum löndum er studd óbeint — FISH-COMP-004 sýnir t.d. að danskur sjávarútvegur er iðnaðarlegt kerfi fremur en til útflutnings á matarmarkaði — en samanburðurinn er ekki nægilega skýr í heimildum.
Samhengi sem vantar
Heimildir ná ekki til Færeyja sérstaklega, né til yfirlits um innanlandsnýtingu aflans í öðrum ríkjum. Auk þess getur útflutningshlutfall sveiflast eftir tegundum — Ísland flytur út afurðir til manneldis en Danmörk flytur út iðnaðarafurðir (fiskimjöl), sem er ólíkt mynstur.
Að hluta staðfest Sífellt fleiri verðmætir fiskistofnar eru nú veiddir með sjálfbærum hætti þótt þróunin mætti vera örari Sjávarútvegur
Sífellt fleiri verðmætir fiskistofnar séu nú veiddir með sjálfbærum hætti, þótt þróunin mætti vissulega vera örari.
Fullyrðing: Sífellt fleiri verðmætir fiskistofnar eru nú veiddir með sjálfbærum hætti þótt þróunin mætti vera örari
FISH-COMP-003 staðfestir jákvæða þróun í Norðaustur-Atlantshafi: hlutfall stofna sem veiddir eru við eða undir hámarkssjálfbærri nýtingu (MSY) hækkaði úr 5–10% árið 2003 í um 60% árið 2023. Þetta styður meginefni fullyrðingarinnar. Hins vegar er myndin ólík eftir svæðum — í Miðjarðarhafi og Svartahafi eru um 73% stofna ofveiddir samkvæmt sömu heimild. Fullyrðingin nefnir «verðmæta» stofna sérstaklega en heimildir greina ekki eftir verðmæti, heldur eftir svæðum.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin sleppur alvarlegri ofveiði í Miðjarðarhafi og Svartahafi þar sem 73% stofna eru ofveiddir (FISH-COMP-003). Þróunin er því misjöfn eftir hafsvæðum og ekki eingöngu jákvæð á heimsvísu. Auk þess er Ísland sjálft með góða stofnstjórnun samkvæmt FISH-DATA-022 — þorskveiðistofn hefur tvöfaldast — en sú reynsla á ekki endilega við alþjóðlega mynd.
Staðfest Reynsla Íslands og Noregs sýnir að viðsnúningur sé mögulegur þar sem fiskistofnar eru ofveiddir og skipaflotar of stórir Sjávarútvegur
mikilvægasta framlag Noregs og Íslands sé að sýna fram á að þar sem fiskistofnar eru ofveiddir, skipaflotar of stórir og efnahagsleg skilvirkni slæm, sé viðsnúningur mögulegur
Fullyrðing: Reynsla Íslands og Noregs sýnir að viðsnúningur sé mögulegur þar sem fiskistofnar eru ofveiddir og skipaflotar of stórir
FISH-DATA-022 staðfestir viðsnúning á Íslandi: ITQ-kerfið dró úr offramkvæmd flotans, bætti arðsemi og hélt stofnstöðu sjálfbærri — þorskveiðistofn tvöfaldaðist frá upphafi aldarinnar. FISH-COMP-001 sýnir að Noregur hefur einnig náð árangri með sínu kerfi, sem byggist á kvótum og flotaáætlun. Báðar nálganir sýna að markviss stýring skilar sér í betri fiskistofnum og skilvirkari flota.
Samhengi sem vantar
Viðsnúningurinn á Íslandi fylgdi kvótasamþjöppun sem hefur verið gagnrýnd fyrir félagslegar afleiðingar — smærri sjávarbyggðir urðu verr settar samkvæmt FISH-DATA-022. Á sama tíma hefur ESB einnig náð árangri í Norðaustur-Atlantshafi (FISH-COMP-003) og minnkað flota sinn um 25% (FISH-COMP-002), svo fordæmi Íslands og Noregs er ekki einstakt.